I SAB/Sz 16/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka po rozpoznaniu w dniu 29 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym skargi W. Ś. na przewlekłość Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie prowadzenia postępowania z wniosku skarżącej w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu oraz zdrowotnemu postanawia: odrzucić skargę. W. Ś. (dalej: "Skarżąca") wniosła w piśmie z dnia [...] sierpnia 2021 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na przewlekłe prowadzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej: "Zakład") postępowania z jej wniosku w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu oraz zdrowotnemu. Skarżąca wskazała, że Zakład pozostaje bezczynny w związku z jej zapytaniem, czy podlega ona obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Wyjaśniła, że pomimo ponaglenia, nie otrzymała do dnia sporządzenia skargi odpowiedzi na jej wniosek z dnia [...] marca 2021 r., a odpowiedź na wniosek z dnia [...] stycznia 2021 r. otrzymała z ponad miesięcznym opóźnieniem. Do skargi dołączyła pismo ZUS z dnia [...] marca 2021 r., skierowane do ZUS swoje pismo z dnia [...] maja 2021 r. wraz z potwierdzeniami przelewów. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), ewentualnie o jej oddalenie jako bezzasadnej. W uzasadnieniu pisma Zakład argumentował, że przedmiot sprawy nie mieści się w zakresie właściwości sądów administracyjnych. Podkreślił, że kompetencja sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych została przewidziana tylko w zakresie spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.", do których należą: sprawy o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku oraz odmawiające przyznania takiego świadczenia; wydane decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; sprawy wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru. Zdaniem Zakładu, ww. katalog spraw jest wyłączony z kognicji sądów powszechnych rozpoznawanych w oparciu o przepisy procedury cywilnej wskazanej w art. 83 ust. 2 u.s.u.s., a od wydanych w sprawach określonych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. decyzji, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, przysługuje skarga do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast sprawy z zakresu podlegania ubezpieczeniom społecznym nie są wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Tym samym, sprawy te nie podlegają rozpoznaniu przez sądy administracyjne, także w zakresie bezczynności ZUS, bądź przewlekłości prowadzonego przez ZUS postępowania. W tym zakresie odwołał się do orzecznictwa sadów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Na wstępie podnieść należy, że Sąd zobowiązany jest w pierwszej kolejności do zbadania z urzędu dopuszczalności skargi, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 p.p.s.a. Jednym zaś z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której skarga dotyczy, w kognicji sądu administracyjnego. Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Warunkiem merytorycznego rozpatrzenia skargi jest złożenie jej w odniesieniu do aktu lub czynności objętych zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 § 2, § 2a i § 3 p.p.s.a. Przepisy te konkretyzują w głównej mierze zasadę pozytywnego określania właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z tą regulacją, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w ograniczonym zakresie obejmującym orzekanie jedynie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Nie budzi wątpliwości Sądu, że przedmiotowa sprawa jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, a więc sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 ze zm.). Z treści ww. regulacji wynika, że K.p.c. normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz innych sprawach, do których przepisy K.p.c. stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Sąd podkreśla, że skarga na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest pochodną skargi na określone formy działania organu, czyli jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (por. postanowienia NSA: z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1324/12, z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1620/12 oraz z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt II GSK 737/10). Stwierdzić należy, że dopuszczalność skargi na bezczynność organu administracji publicznej lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez taki organ występuje wówczas, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub dokonaniem czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a sprawa ma charakter sprawy z zakresu administracji publicznej. Skarżąca wniosła skargę do Sądu na przewlekłość Zakładu w przedmiocie stwierdzenia, czy podlega ona obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu. Wyjaśnić należy, że postępowanie przed ZUS w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji podlega Kodeksowi postępowania administracyjnego, niemniej jednak natura spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych jest na tyle specyficzna, że K.p.a. przyznaje pierwszeństwo przepisom odrębnym. Dział III K.p.a. poświęcony przepisom szczególnym w sprawach ubezpieczeń społecznych, wyodrębniając te sprawy, stanowi w art. 180 § 1, że stosuje się do nich przepisy K.p.a., chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Wynikające z art. 180 § 1 K.p.a. ustalenie odrębności zasad w sprawach ubezpieczeń społecznych zostało skonkretyzowane w art. 181 K.p.a., który wyłącza stosowanie przepisów K.p.a. w zakresie, w jakim określają one organy odwoławcze (organy odwoławcze właściwe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne), a nadto stanowi, że do postępowania przed tymi organami stosuje się odpowiednio przepis art. 180 § 1 K.p.a. Takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w u.s.u.s., która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez Zakład w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Stosownie zaś do art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 1a) ustalania płatnika składek; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią art. 83 ust.3 u.s.u.s., odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Powołane wyżej przepisy u.s.u.s. przewidują zatem, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwe są sądy powszechne. Z wyjątkami wynikającymi z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą więc do zakresu spraw cywilnych, podlegających postępowaniu sądowemu według przepisów K.p.c. Zgodnie z treścią art. 83 ust.4 u.s.u.s., od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że przedmiotowa skarga na przewlekłość Zakładu w zakresie prowadzenia postępowania w zakresie podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu oraz zdrowotnemu nie podlega kognicji sądu administracyjnego, bowiem podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu nie należy do kategorii spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. tj. nie jest sprawą o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, sprawą o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także nie jest sprawą o wykreślenie zastawu skarbowego z rejestru. W konsekwencji sąd administracyjny nie może również orzekać, co do przewlekłości w sprawie, która nie mieści się w zakresie jego rzeczowej właściwości. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał skargę na przewlekłość Zakładu w zakresie prowadzonego postępowania z wniosku skarżącej w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, za niedopuszczalną i dlatego na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.