I SAB/Sz 8/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Kowalewska po rozpatrzeniu w Wydziale I w dniu 8 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie określenia wysokości zadłużenia p o s t a n a w i a: odrzucić skargę, B. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca") wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej: "Zakład") w przedmiocie określenia wysokości zadłużenia. Skarżąca wskazała, że Zakład pozostaje bezczynny w związku z: - nienadaniem biegu sprawie odwołania od decyzji ZUS z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w zakresie ustalenia stanu zadłużenia spółki na dzień 27 marca 2020 r., tj. kwoty należności głównej [...] zł plus odsetki; - niedokonania rozliczenia kont ubezpieczeniowych spółki z występującymi tam nadpłatami na podstawie wniosku z dnia 14 stycznia 2021 r. Do pisma załączono m.in. kopię odwołania od decyzji z dnia [...] marca 2020 r. skierowanego do Sądu Okręgowego w S.; wydruk decyzji z dnia [...] marca 2020 r., a także szereg innych dokumentów (w kopiach). W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." ewentualnie o jej oddalenie jako bezzasadnej. W uzasadnieniu pisma Zakład argumentował, że przedmiot sprawy nie mieści się w zakresie właściwości sądów administracyjnych. Podkreślił, że kompetencja sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych została przewidziana tylko w zakresie spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s.". Zakład stwierdził, że kognicją sądów administracyjnych po wyczerpaniu toku postępowania administracyjnego przed organem jakim jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (w tym także odnoszących się do bezczynności organu, bądź przewlekłości postępowania) objęte są wyłącznie sprawy wskazane w art. 83 ust 4 u.s.u.s., do których należą: sprawy o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, oraz odmawiające przyznania takiego świadczenia; wydane decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; sprawy wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru. Zdaniem Zakładu ww. katalog spraw jest wyłączony z kognicji sądów powszechnych rozpoznawanych w oparciu o przepisy procedury cywilnej wskazanej w art. 83 ust. 2 u.s.u.s., a od wydanych w powołanych sprawach decyzji po ponownym rozpatrzeniu sprawy przysługuje skarga do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast sprawy z zakresu wydawania zaświadczeń o niezaleganiu, czy ustalanie zadłużenia na koncie płatnika nie są wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Tym samym sprawy te nie podlegają rozpoznaniu przez sądy administracyjne, także w zakresie bezczynności ZUS, bądź przewlekłości prowadzonego postępowania. W tym zakresie odwołał się do orzecznictwa sadów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Na wstępie podnieść należy, że Sąd zobowiązany jest w pierwszej kolejności do zbadania z urzędu dopuszczalności skargi, ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 p.p.s.a. Jednym zaś z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której skarga dotyczy, w kognicji sądu administracyjnego. Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Warunkiem merytorycznego rozpatrzenia skargi jest złożenie jej w odniesieniu do aktu lub czynności objętych zakresem właściwości rzeczowej sądu administracyjnego, określonej w art. 3 § 2, § 2a i § 3 p.p.s.a. Przepisy te konkretyzują w głównej mierze zasadę pozytywnego określania właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie z tą regulacją, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w ograniczonym zakresie obejmującym orzekanie jedynie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Nie budzi wątpliwości Sądu, że przedmiotowa sprawa jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, a więc sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1575 ze zm.). Z treści ww. regulacji wynika, że K.p.c. normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz innych sprawach, do których przepisy K.p.c. stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Sąd podkreśla, że skarga na bezczynność organu jest pochodną skargi na określone formy działania organu, czyli jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (por. postanowienia NSA: z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1324/12, z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1620/12 oraz z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt II GSK 737/10). Stwierdzić należy, że dopuszczalność skargi na bezczynność organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub dokonaniem czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a sprawa ma charakter sprawy z zakresu administracji publicznej. Skarżąca wniosła skargę do Sądu na bezczynność Zakładu w przedmiocie nienadania biegu sprawie odwołania od decyzji ZUS w zakresie ustalenia stanu zadłużenia spółki oraz niedokonania rozliczenia kont ubezpieczeniowych spółki z występującymi tam nadpłatami na podstawie wniosku spółki w tym zakresie. Postępowanie przed ZUS w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji podlega Kodeksowi postępowania administracyjnego, niemniej jednak natura spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych jest na tyle specyficzna, że K.p.a. przyznaje pierwszeństwo przepisom odrębnym. Dział III K.p.a. poświęcony przepisom szczególnym w sprawach ubezpieczeń społecznych, wyodrębniając te sprawy, stanowi w art. 180 § 1, że stosuje się do nich przepisy K.p.a., chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Wynikające z art. 180 § 1 K.p.a. ustalenie odrębności zasad w sprawach ubezpieczeń społecznych zostało skonkretyzowane w art. 181 K.p.a., który wyłącza stosowanie przepisów K.p.a. w zakresie, w jakim określają one organy odwoławcze (organy odwoławcze właściwe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określają przepisy odrębne), a nadto stanowi, że do postępowania przed tymi organami stosuje się odpowiednio przepis art. 180 § 1 K.p.a. Takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w u.s.u.s., która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wyposażenie sądu ubezpieczeń społecznych w kompetencję merytorycznego rozstrzygania spraw ubezpieczenia społecznego dotyczy każdej sprawy, także sprawy dotyczącej ustalenia wymiaru składek i ich poboru, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią art. 83 ust.3 u.s.u.s., odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Stosownie zaś do art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 1a) ustalania płatnika składek; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Powołane wyżej przepisy u.s.u.s. przewidują, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwe są sądy powszechne. Z wyjątkami wynikającymi z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą więc do zakresu spraw cywilnych, podlegających postępowaniu sądowemu według przepisów K.p.c. Uwzględniając powyższe, przedmiotowa skarga na bezczynność nie podlega kognicji sądu administracyjnego, bowiem nie należy do kategorii spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Nie spełnia bowiem ww. kryteriów, tj. nie jest sprawą o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, sprawą o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także nie jest sprawą o wykreślenie zastawu skarbowego z rejestru. Stąd też i ewentualna bezczynność Zakładu nie podlega kognicji sądu administracyjnego. W konsekwencji sąd administracyjny nie może również orzekać, co do bezczynności i przewlekłości w sprawie, która nie mieści się w zakresie jego rzeczowej właściwości. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał skargę na bezczynność Zakładu polegającą na nienadaniu biegu sprawie odwołania od decyzji ZUS z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w zakresie ustalenia stanu zadłużenia spółki na dzień 27 marca 2020 r., tj. kwoty należności głównej [...] zł plus odsetki oraz niedokonaniu rozliczenia kont ubezpieczeniowych spółki z występującymi tam nadpłatami na podstawie wniosku spółki z dnia 14 stycznia 2021 r. za niedopuszczalną. W związku z powyższym, stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, orzeczono jak w sentencji.