I SPP/Sz 2/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w następującym składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 8 marca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym skargi wniesionej na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 lutego 2019 r., sygn. akt I SPP/Sz 2/19 w sprawie ze skargi "F. L." S. z ograniczoną odpowiedzialnością w restrukturyzacji z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 rok, zarejestrowanej pod sygnaturą akt I SA/Sz 925/18 p o s t a n a w i a: odrzucić skargę. W piśmie z dnia 29 października 2018 r. "F. L." S. z ograniczoną odpowiedzialnością w restrukturyzacji z siedzibą w S. (zwana dalej: "spółką"), reprezentowana przez pełnomocnika, wraz ze skargą na wyżej wymienioną decyzję złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z dnia 28 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 925/18 odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Pełnomocnik Skarżącej w piśmie z dnia 8 stycznia 2019 r., zatytułowanym: "skarga na postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Wydział I z dnia 28 grudnia 2018 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 925/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi" wniósł m.in. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na bardzo trudną sytuację finansową. Uzasadniając wniosek, podał, że spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie prac budowlano – montażowych. Wyjaśnił, że poinformował Sąd, iż spółka znajduje się w stanie restrukturyzacji, odnotowała stratę na poziomie [...] zł, nieuregulowane zobowiązania wynoszą [...] zł brutto, jest zadłużona z tytułu kredytu na kwotę [...]zł, nie ma środków na pokrycie wpisu od skargi. Wniosek ten został zarejestrowany pod sygnaturą I SPP 2/19 (wpisany do repertorium SPP dotyczącego rejestracji wyłącznie wniosków o prawo pomocy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 18 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Sz 925/18 odrzucił ww. skargę. Na wezwanie referendarza sądowego, strona skarżąca nadesłała formularz PPPr. Referendarz sądowy po rozpoznaniu wniosku (zawartego w ww. piśmie z dnia 8 stycznia 2019 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, postanowieniem z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt I SPP 2/19 odmówił przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik Skarżącej w piśmie z dnia 28 lutego 2019 r., zatytułowanym: "skarga na postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Wydział I z dnia 18 lutego 2019 r. w sprawie o sygn. akt I SPP/Sz 2/19 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych" wniósł o: 1) zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku skarżącego o przyznaniu częściowego prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2) ewentualne uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: 1) naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302 ze zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a.") poprzez błędną jego wykładnię i tym samym błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez nietrafne przyjęcie, że spółka pomimo wykazania strat może ponosić koszty wpisu sądowego od skargi bez znacznego pogorszenia jej sytuacji finansowej; 3) naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianych w art. 233 § 1 Kpc poprzez ich dowolną ocenę. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik spółki wskazał, powołując się na brzmienie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że poinformował Sąd, iż spółka znajduje się w stanie restrukturyzacji, a ostatni rok obrotowy spółka zakończyła stratą w wysokości [...] zł, a jej zadłużenie z tytułu kredyty wynosi aktualnie [...] zł. Zdaniem pełnomocnika spółki Sąd dokonał całkowicie dowolnej - zamiast swobodnej - oceny dowodów, uznając bez jakiejkolwiek podstawy faktycznej oraz prawnej, iż przedstawione przez spółkę środki są niewiarygodne, oraz że spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie wpisu od skargi w sprawie. Po przytoczeniu treści art. 103 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 300 ze zm.), pełnomocnik wskazał, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi wyjątek od generalnej zasady ponoszenia przez stronę, dochodzącą swoich praw w postępowaniu przed sądem, kosztów. Przyznanie zwolnienia od kosztów możliwe jest tym samym jedynie w wyjątkowych sytuacjach i przy spełnieniu szczególnych przesłanek. Zdaniem pełnomocnika spółki - wbrew uznaniu Sądu - w zakresie rozstrzyganej sprawy istnieje ten wyjątkowy charakter, który w pełni uzasadnia wniosek spółki o zwolnienie jej od wpisu sądowego od skargi. W niniejszej sprawie Sąd wskazał, że "nie sposób przyjąć, by wnioskująca spółka pozbawiona była możliwości wygospodarowania kwoty [...]zł na pokrycie wpisu sądowego do skargi". Faktem jest jednak, że spółka, pomimo posiadania środków trwałych, ostatni rok obrotowy zakończyła stratą [...] zł. Posiada w kasie środki pieniężne w wysokości [...] zł, jednakże to bieżące wydatki oraz nieuregulowane zobowiązania z tytułu kredytu przeważają o niekorzystnej sytuacji spółki i braku możliwości do generalizowania jej pozycji majątkowej. Wobec powyższego podkreślił, że poniesienie przez spółkę kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi może spowodować, iż jej sytuacja finansowa ulegnie znacznemu pogorszeniu. Wobec nieuwzględnienia przez Sąd istotnych faktów w postaci wykazanych strat i zadłużeń oraz kredytu spółki - argumentacja Sądu w zakresie oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi jest błędna i nie znajduje uzasadnienia w przedstawionym stanie faktycznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Przedmiotem zaskarżenia radcy prawnego P. K. jest postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2019 r., sygn. akt I SPP/Sz 2/19 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że zgodnie z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie prawa pomocy. Na podstawie art. 259 § 1 p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. Stosownie do art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ponadto wskazać należy, że do wojewódzkiego sądu administracyjnego skargę można wnieść na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 - § 3 p.p.s.a. Ustawa procesowa nie przewiduje natomiast wniesienia skargi na postanowienia referendarza sądowego. Możliwość zaskarżenia skargą postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie zwolnienia z kosztów ustawodawca wprowadził w Kodeksie postępowania cywilnego (art. 39822 Kpc), znajdującej zastosowanie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Natomiast kwestie związane z przyznaniem lub odmową przyznania prawa pomocy przed sądem administracyjny regulują przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na mocy których ustawodawca wprowadził odmienny tryb i środki zaskarżenia postanowień wydanych przez referendarza. Z przytoczonej regulacji prawnej wynika, że na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym nie przysługuje skarga do sądu, lecz należy wnieść sprzeciw, który wojewódzki sąd administracyjny rozpoznaje jak sąd drugiej instancji. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie znalazł podstaw, aby przedmiotowy środek zaskarżenia, wniesiony przez radcę prawnego, wyraźnie oznaczony jako skarga na postanowienie referendarza sądowego, zakwalifikować jako sprzeciw. Z uwagi na to, że skarga została sporządzona i wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika, od którego należy się spodziewać świadomego doboru właściwych środków zaskarżenia, Sąd nie miał wątpliwości, że zamiarem pełnomocnika było wniesienie skargi. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażone w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1450/13 (Lex nr 1424291). O tym, że profesjonalny pełnomocnik wniósł niedopuszczalny środek zaskarżenia, co więcej powołał się na przepisy niemające zastosowania w rozpoznawanej sprawie, świadczy nie tylko nazwa wniesionego środka zaskarżenia, ale także powołane przepisy Kpc, złożony wniosek o ewentualne uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji (choć Sąd dotychczas wniosku o prawo pomocy nie rozpatrywał). Wskazać również należy, że z petitum skargi i jej uzasadnienia, wynika, że uwadze pełnomocnika umknęła także okoliczność, że to nie sąd, a referendarz rozpoznawał wniosek o przyznanie prawa (pomimo wskazania w nazwie wniesionego pisma, że jest to skarga na postanowienie referendarza). Należy zauważyć, że tylko strona działająca samodzielnie przed sądami administracyjnymi ma prawo do uzyskania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczenia jej o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Tymczasem przedmiotowa skarga została sporządzona i wniesiona przez radcę prawnego, a więc przez profesjonalnego pełnomocnika, od którego należy się spodziewać świadomego doboru właściwych środków zaskarżenia. W tej sytuacji skarga radcy prawnego P. K., wniesiona bezpośrednio na postanowienie referendarza sądowego, jako niedopuszczalna, podlegała odrzuceniu, o czym Sąd orzekł w sentencji postanowienia (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OZ 628/10 Lex nr 737532).