II SA/Sz 1008/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie : Przewodniczący sędzia NSA Stefan Kłosowski po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. O. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przyznania prawa do renty rolniczej postanawia: odrzucić skargę Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.) przyznał M. O. od dnia [...] r., bezterminowo, rentę rolniczą. Pismem z dni [...] r. M. O. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział w [...] z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 z uwagi na fakt, że w sprawie pojawiły się nowe istotne okoliczności, które nie były znane dotąd organowi. W uzasadnieniu wniosku M. O. podał, że w odniesieniu do nowych istotnych okoliczności faktycznych znaczenie ma, wydane w jego sprawie, orzeczenie Sądu Okręgowego w [...], sygn. akt [...] z dnia [...] r. Wyrok ten dotyczy analogicznej sprawy dotyczącej przyznanej mu renty rolniczej za inny okres. Po rozpatrzeniu ww. wniosku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego działając na podstawie art. 149 § 3 i art. 150 Kpa oraz art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.) postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania prawa do renty rolniczej - z uwagi na brak przesłanek z art. 145 § 1 Kpa. Pismem z dnia [...] r. M. O. zwrócił się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia, wskutek rozpoznania ww. wniosku, działając na podstawie 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kpa oraz art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes kieruje Kasą oraz wykonuje zadania przewidziane w ustawie i zadania wynikające z odrębnych przepisów. Natomiast według art. 52 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ponadto do przyznawania świadczeń z ubezpieczenia i do ich wypłaty stosuje się odpowiednio przepisy regulujące przyznawanie i wypłatę odpowiednich świadczeń przysługujących pracownikom i członkom ich rodzin. Zatem na podstawie art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2009 r. nr 205 poz. 1585 ze. zm.) prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Na podstawie art. 145 §1 pkt 5 Kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nowa wykładnia przepisu prawnego, zarówno dokonana przez organ stosujący prawo, jak i ustalona w judykaturze, nie są nowymi faktami i dowodami, o których mowa w art. 145 §1 pkt 5 Kpa. Do okoliczności takich nie należy dokonana przez organ ocena materiału dowodowego sprawy, ani też zastosowanie w danym stanie faktycznym określonych przepisów prawa lub ich interpretacja. Mając powyższe na uwadze uznać należało, że wyrok Sądu Okręgowego w [...] sygn. akt [...] z dnia [...] r. nie stanowi nowego dowodu jak również nowej okoliczności faktycznej nieznanej organowi rentowemu w dniu wydania decyzji z dnia [...] r. W postanowieniu pouczono stronę, że na podstawie art. 52, 53 i 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) przysługuje jej prawo zaskarżenia postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia za pośrednictwem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...]. Zgodnie z powyższym pouczeniem M. O. pismem z dnia [...] r. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. Nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie z dnia [...] r. o odmowie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania prawa do renty rolniczej. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w odpowiedzi na skargę wniósł na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o jej odrzucenie, względnie na podstawie art. 151 ww. ustawy o jej oddalenie. Zdaniem organu rentowego w tej materii spór pomiędzy organem a stroną powinien zostać rozstrzygnięty przez sąd powszechny z wyłączeniem właściwości sądów administracyjnych. Zasadniczym problemem w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie kwestii, czy od postanowienia w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o zawieszenie części uzupełniającej świadczenia przysługuje skarga do sądu administracyjnego, czy też odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Organ podkreślił, że kwestia ta została już rozstrzygnięta w orzecznictwie sądowym i nie powinna budzić wątpliwości (por. postanowienie NSA z dnia [...] r. [...], LexPolonica nr [...]). Przepis art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi lex specialis w stosunku do przepisu art. 3 § 2 P.p.s.a. i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach decyzji dot. ubezpieczeń rolników, a wydawanych przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zasadnicze znaczenie dla określenia właściwości sądu ma przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Wobec tego, sprawa rozstrzygnięta w trybie nadzwyczajnym nie może podlegać kognicji sądu administracyjnego, w sytuacji gdy postępowanie to odnosi się do decyzji wydanej w trybie zwykłym, co do której przepisy ustawy jak i Kodeksu postępowania cywilnego (art. 1, 2, 4778, 4779) wymagają drogi cywilnej. Przyjęcie przeciwnego poglądu, opowiadającego się za poddaniem kontroli rozstrzygnięć organów dotyczących tego samego stosunku prawnego sądownictwu powszechnemu czy administracyjnemu, tylko z uwagi na tryb prowadzonego postępowania, jest nie do pogodzenia z wykładnią systemową wewnętrzną aktu, zasadą spójności systemu prawa oraz z założeniem o racjonalności ustawodawcy. Przedmiotowa sprawa dotyczy zawieszenie części uzupełniającej świadczenia. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 4 oraz 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w sprawach zawieszenia prawa do świadczeń przysługuje odwołanie do sądu powszechnego na zasadach określonych w Kpc, zatem kontrola rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu o wznowienie postępowania należy do właściwości sądu cywilnego. Wydanie przez organ rentowy decyzji w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego regulujące odmowę wznowienia postępowania (art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 51 ust. 1 ustawy o społecznym ubezpieczeniu rolników), nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, którą oceniać należy przez pryzmat przepisu materialnoprawnego, wyznaczającego przedmiotowy zakres sprawy, której dotyczy. Błędne pouczenie o przysługującym prawie do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zawarte w zaskarżonej decyzji, nie stwarza podstaw do rozpoznania skargi w sprawie nienależącej do właściwości sądu administracyjnego. Okoliczność może zostać podniesiona w odwołaniu do sądu powszechnego jako uzasadnienie przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Ponadto organ wskazał, że gdyby sąd nie podzielił przedmiotowej argumentacji organu zmierzającej do odrzucenia skargi w odniesieniu do części merytorycznej skargi to skargę należy oddalić, albowiem podnoszone przez skarżącego zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Wojewódzki sąd Administracyjny zważył, co następuje : Przedmiotem skargi M. O. jest postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydane na podstawie 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kpa oraz art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.) utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia 16 czerwca 2011 r. wydane na podstawie art. 149 § 3 i art. 150 Kpa oraz art. 59 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 ze zm.) odmawiające wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania skarżącemu prawa do renty rolniczej z uwagi na brak przesłanej prawnych z art. 145 § 1 Kpa. W pierwszej kolejności należało zbadać dopuszczalność ww. skargi do sądu administracyjnego. W przypadku bowiem stwierdzenia braku kognicji sądu do rozpoznania sprawy skarga podlega odrzuceniu, stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oznaczanej dalej skrótem "P.p.s.a.". Zgodnie z treścią art. 3 § 2 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej. W myśl § 3 powołanego przepisu, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. Jak już powyżej wskazano postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zostało wydane w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie decyzji przyznającej rentę rolniczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Niewątpliwie sprawy związane ze świadczeniami przewidzianymi ww. ustawą objęte są zakresem działalności organów administracji publicznej, gdyż wydaje je Prezes KRUS, który zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest centralnym organem administracji rządowej. Powyższe sugerowałoby właściwość sądu administracyjnego w sprawach ubezpieczeń społecznych rolników, który to sąd sprawuje kontrolę administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 P.p.s.a. Jednakże w art. 36 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zawierającym katalog spraw w których decyzje wydaje Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, jednoznacznie wskazano, iż od decyzji w sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-9, a także w przypadku niewydania decyzji, przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 36 ust. 3). Wyjątek w tym zakresie stanowią sprawy wymienione w art. 36 ust. 1 pkt 10, czyli te o których mowa w art. 41a i art. 55 ww. ustawy. Przepisy art. 41a i art. 55 dotyczą decyzji o charakterze uznaniowym - spraw umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu składek oraz przyznania świadczeń w drodze wyjątku. Tylko ten zakres przedmiotowych spraw został poddany kognicji sądownictwa administracyjnego, przy czym dodatkowo należy wyjaśnić, że wyłącznie sprawy, o których mowa w art. 41 a ww. ustawy, mocą rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zostały przekazane wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę. Powoływany w uzasadnieniu skarżonej decyzji art. 83 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, którego możliwość zastosowania rozważał organ w związku z odesłaniem do przepisów tejże ustawy zawartym w art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, również nie daje podstaw do uznania, że w przypadku jego zastosowania właściwym sądem do rozpoznania sprawy byłby sąd administracyjny. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, od decyzji (postanowienia) organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i tożsamo ubezpieczeń społecznych rolników, wydanej zarówno w trybie zwykłym, jak i w trybie nadzwyczajnym, przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, z wyłączeniem właściwości sądów administracyjnych (postanowienia NSA z dnia 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1424/10; z dnia 5 grudnia 2008 r., sygn. akt I OSK 1852/07; z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1373/08; z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 420/08 (dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl) To, że w art. 83 a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zamieszczony jest zapis, iż "decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylane, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego" stanowi jedynie o tym, że w sprawach o ubezpieczenia społeczne przesłanki postępowania nadzwyczajnego unormowano w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu, zasadnicze znaczenie dla określenia właściwości sądu ma przedmiot sprawy, a nie tryb w jakim organ podjął lub ma podjąć rozstrzygnięcie. Za wyjątkiem spraw określonych w art. 41a i art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W sytuacji, gdy postępowanie odnosi się do decyzji przyznającej świadczenie rentowe, wydanej w trybie zwykłym, co do której przepisy ustawy przewidują możliwość jej kwestionowania wedle przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, ewentualne uchylenie lub zmiana takiej decyzji w wyniku wznowienia również podlega kognicji sądownictwa powszechnego. Przyjęcie przeciwnego poglądu opowiadającego się za poddaniem kontroli rozstrzygnięć organów dotyczących tego samego stosunku prawnego sądownictwu powszechnemu czy administracyjnemu, tylko z uwagi na tryb prowadzonego postępowania, jest nie do pogodzenia z wykładnią systemową wewnętrzną aktu, zasadą spójności systemu prawa oraz z założeniem o racjonalności ustawodawcy. W związku z błędnym pouczeniem skarżącego o możliwości zaskarżenia postanowienia z dnia [...] r. wyjaśnić należy, że błędne pouczenie o przysługującym prawie do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie stwarza podstaw do rozpoznania skargi w sprawie nienależącej do właściwości sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy, skargę, jako niepodlegającą kognicji sądu, należało odrzucić, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a.