II SA/Sz 1145/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. T. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Sz 1145/17 w sprawie ze skargi A. T. i G. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 czerwca 2018 r. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, odmówił przyznania prawa pomocy G. T. w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W motywach swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy podał, że wnioskodawca chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11). Z powyższego wynika, że minimum staranności, jaką powinna wykazać się osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. Tymczasem skarżący na wezwanie Sądu nie nadesłał żadnego z dokumentów wymienionych w wezwaniu. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczenia strony skarżącej, a co więcej może wzmocnić wątpliwości, co do ich wiarygodności. Referendarz wyjaśnił, że jego wezwanie zmierzało między innymi do ustalenia, czy i w jakim zakresie skarżący ponosi wydatki z tytułu utrzymania domu, czy jest producentem rolnym i jaki z tego tytułu uzyskuje miesięcznie dochód, czy korzysta z dopłat bezpośrednich dla rolników oraz jakiej wielkości majątek posiada. Istotne było też uzyskanie informacji co do deklarowanych zobowiązań finansowych. Uzyskane na tej podstawie informacje służą bowiem zbilansowaniu gospodarstwa domowego wnioskodawcy, co jest czynnością niezbędną dla oceny zdolności płatniczych osoby, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Brak współpracy strony uniemożliwia ocenę okoliczności faktycznych przez pryzmat ustawowych przesłanek zastosowania wyjątkowej instytucji jaką jest prawo pomocy. G. T. w piśmie z dnia 8 czerwca 2018 r., sprecyzowanym pismem z dnia 15 czerwca 2018 r., iż stanowi ono sprzeciw, wniósł o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 i art. 245 § 1 P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z zawartego w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13,dostępne w Internecie). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13). Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał jedynie, że jest właścicielem [...] części [...] [...], ˝ [...]. Prowadzi [...] z którego osiąga dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Uznając powyższe informacje za niewystarczające referendarz wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, tj.: -oświadczenia, jacy inni członkowie rodziny zamieszkują w domu położonym przy ul. [...] w M. , ze wskazaniem stopnia pokrewieństwa oraz w jakiej części partycypują w kosztach jego utrzymania, - wyciągów z zestawieniem operacji z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu (np. gaz, prąd, woda) w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz innych niezbędnych wydatków, - dokumentów potwierdzających tytuły i stan zadłużenia na dzień 21 maja 2018 r., - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy o sytuacji rodzinnej G. T. wraz z podaniem, czy korzysta z pomocy społecznej, - kopii decyzji w sprawie podatku od posiadanych nieruchomości za rok 2018 oraz podatku rolnego, - zaświadczenia z właściwej terenowej jednostki ARiMR, czy skarżący jest producentem rolnym i czy otrzymuje dopłaty do rolnictwa oraz czy ubiegał się o ich przyznanie w roku 2016 i 2017 lub kopii decyzji w sprawie dopłat; w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie starszego referendarza sądowego, skarżący wniósł o przeprowadzenie zamkniętego posiedzenia Sądu z jego udziałem na którym przedstawi wymagane dane, informacje oraz dokumenty. Dokumentów i oświadczeń wymienionych w wezwaniu nie złożył. Wraz ze złożonym sprzeciwem skarżący również nie nadesłał wymaganych przez sąd dokumentów. Mając na uwadze powyższe sąd nie może rozpatrzyć wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, gdyż nie jest w stanie ustalić jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01.2011 r. II OZ 1361/10, lex nr 743829). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a.