II SA/Sz 1150/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku oddala skargę. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...], na podstawie oraz art. 4, art. 5, art. 6, art. 13, art. 3 ust. 11 w zw. z art. 20 ust. 3, art. 23a i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, uchylił od dnia 1 maja 2010 r. własną decyzję nr [...] w części dotyczącej przyznania T.G. zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na rzecz dziecka P.G. w okresie od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 przez P.G. W pozostałej części decyzję pozostawił bez zmian. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w myśl art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, właściwy organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W dniu 23 stycznia 2014 r. do organu wpłynęło pismo z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Z. z którego wynika, że ojciec dziecka P.G., J.B od 20 lat mieszka na terenie N, natomiast ojciec dziecka K.S. – M.S., nigdy nie wykonywał działalności zawodowej na terenie N. Wobec powyższego w przypadku rodziny T.G. przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie co najmniej od dnia 1 maja 2010 r. w stosunku do dziecka P.G., natomiast nie mają zastosowania w stosunku do dziecka K.S. W odwołaniu od powyższej decyzji T.G. wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania. Wskazała, że w sprawie nie wydano postanowienia o wznowieniu postępowania oraz nie ziściły się przesłanki do wznowienia postępowania, a decyzję o przyznaniu świadczenia w 2009 r. organ wydał na podstawie dokumentów oraz po spełnieniu przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, zgodnie ze stanem faktycznym. W ocenie odwołującej się, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jednoznacznie przesłanka uchylenia decyzji z dnia 16 października 2009 r., a w sprawie nie istnieje pismo Urzędu Marszałkowskiego Województwa Z. [...]. T.G. wskazała również, że decyzja Urzędu Marszałkowskiego Województwa Z. [...] dotyczy okresu zasiłkowego od dnia 1 listopada 2014 r. do dnia 31 października 2015 r., która była wynikiem złożonego przez nią wniosku z dnia 14 listopada 2014 r. o ustalenie prawa do świadczeń. Zdaniem odwołującej się, uchylenie decyzji wydanej przed dniem 16 stycznia 2015 r. jest bezzasadne, gdyż przesłanki do wzruszenia ostatecznych decyzji nie zostały spełnione. Zaznaczyła, że w 2009 r. i w latach wcześniejszych, składając wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oraz zasiłku pielęgnacyjnego, w okresie od 1 września 2009 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. jednocześnie składała wniosek o przyznanie świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego na rzecz dzieci K.S. i P.G., dołączając zaświadczenie o stanie egzekucji alimentów (jej bezskuteczności) od ojca P.G. – J.B. z Sądu Okręgowego w S. Z zaświadczenia wynikało, że ojciec jednego z dzieci mieszka na terenie N. Ponadto wskazywała adres dłużnika - N. Na podstawie tego zaświadczenia została wydana decyzja z dnia 5 listopada 2009 r. Zaświadczenie takie składała każdorazowo ubiegając się o świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego na rzecz córki P.G. Zatem organ wydający decyzję posiadał informację, że w jej przypadku istnieje prawdopodobieństwo zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego co najmniej od dnia 1 maja 2010 r. już w chwili wydawania zaskarżonej decyzji. Decyzję o świadczeniach rodzinnych i świadczeniach z funduszu alimentacyjnego wydawała i podpisywała ta sama osoba, ten sam organ. Jeżeli zatem z dniem 1 maja 2010 r. Prezydent Miasta S. posiadał wiedzę o miejscu zamieszkania drugiego rodzica dziecka P.G. (N.) to winien, zgodnie z K.p.a., stwierdzić z urzędu swą niewłaściwość i sprawę przekazać organowi właściwemu do rozpoznania wniosku i poinformować wnioskodawczynię o tym przekazaniu. Obywatel nie może ponosić negatywnych skutków niewłaściwego działania organów administracji publicznej. T.G. podniosła, że nie została pouczona, iż w przypadku zmiany przepisów dotyczących zasiłków rodzinnych w trakcie obowiązywania wydanych wcześniej decyzji, winna poczynić jakiekolwiek działania, choć jest to obowiązek organu wynikający z art. 9 K.p.a. Oświadczyła też, że nie uległa zmianie jej sytuacja rodzinna, a o zmianie sytuacji dochodowej, która miała wpływ na wydawane decyzje, każdorazowo informowała organ pierwszej instancji. Ponadto wskazała, że nigdy nie pobierała zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, zasiłku pielęgnacyjnego na córkę P.G. z innego źródła, ani od ojca dziecka J.B. Informację o konieczności złożenia oświadczenia w celu ustalenia ustawodawstwa państwa właściwego do wypłaty świadczeń rodzinnych, powzięła w listopadzie 2014 r. i niezwłocznie złożyła ją w organie. Nadmieniła, że pobieranie z zasiłków z N. byłoby dla niej korzystniejsze niż w Polsce. Nigdy z niego nie korzystała, na czym traciła jej chora córka. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w zw. z art. 23 a ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji, po przytoczeniu treści art. 23a ust. 1, 2, 5 i 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wskazał, że w momencie zaistnienia przesłanek koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego osoba przebywająca za granicą na mocy prawa wspólnotowego staje się uprawniona do świadczeń rodzinnych według ustawodawstwa innego państwa. Tym samym zachodzi zmiana właściwości pomiędzy organami administracji na terytorium RP. Do momentu zaistnienia uprawnienia w innym państwie zastosowanie ma wyłącznie ustawodawstwo polskie, a co za tym idzie właściwość rzeczowa leży po stronie organu właściwego. Wraz z pojawieniem się uprawnienia na obszarze innego państwa pojawia się właściwość rzeczowa marszałka województwa. Wydana przez organ właściwy decyzja administracyjna przyznająca prawo do świadczeń rodzinnych, po otrzymanej informacji od marszałka województwa o dacie zaistnienia uprawnienia, w myśl przepisów prawa wspólnotowego, na podstawie ustawodawstwa innego państwa członkowskiego, powinna zostać uchylona. Uchylenie powinno nastąpić ze skutkiem od dnia wskazanego w informacji marszałka województwa. Z informacji Marszałka Województwa Z. wynika, że ojciec P.G. od 20 lat zamieszkuje na terenie N. Fakt ten przesądza o tym, że w rozpatrywanej sprawie ma miejsce przemieszczanie się osób w granicach Wspólnoty Europejskiej. Oznacza to, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od 1 maja 2010 r., w tym dniu weszła bowiem w życie reforma sytemu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Reasumując Kolegium stwierdziło, że organ I instancji, który wydał decyzję w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych T.G. obowiązany był uchylić swoje rozstrzygnięcie od 1 maja 2010 r. i przekazać sprawę Marszałkowi Województwa Z. Kolegium podkreśliło, że uchylenie decyzji przyznającej zasiłek rodzinny na córkę P.G. wraz z dodatkami do nich nie jest jednoznaczne z odebraniem prawa do przedmiotowego świadczenia, oznacza to jedynie, iż sprawa ta będzie rozpoznawana ponownie przez Marszałka Województwa Z., ten bowiem organ jest władny do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych w sytuacji, gdy w grę wchodzą przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ustosunkowując się do argumentów podnoszonych przez stronę odwołującą się, Kolegium uznało, że są to kwestie, które nie mają wpływu na rozstrzygnięcie. Cytowany na wstępie przepis art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia uchylenia decyzji przyznającej świadczenie od jakichkolwiek innych podnoszonych w odwołaniu okoliczności. T.G. powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu skargi T.G. powtórzyła argumentację zawartą wcześniej w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 23a ust. 2 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz.114), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy, w przypadku wyjazdu członka rodziny do państwa, o którym mowa w ust. 1, po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z kolei, w myśl art. 23a ust. 5 ustawy, w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy orzeczenie organu pierwszej instancji, uchylające decyzję, mocą której, przyznane zostały T.G. świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia przez dziecko roku szkolnego. Z akt sprawy wynika, że Marszałek Województwa Z. pismem z dnia [...] (mylnie powołanym przez organ I instancji jako pismo z dnia 23 stycznia 2014 r.) poinformował S. Centrum Świadczeń, że w przypadku rodziny T.G. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego co najmniej od dnia 1 maja 2010 r., gdyż zgodnie z dokumentami zebranymi w sprawie J.B., ojciec dziecka P.G., od 20 lat mieszka na terenie N. W oparciu o powyższą informację Prezydent Miasta S. zobowiązany był, w trybie art. 23a ust. 5 ustawy, do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenia rodzinne przyznane do 31 października 2010 r., na podstawie własnej decyzji z dnia 16 października 2009 r. Sam fakt uzyskania przez organ I instancji informacji, że w konkretnym przypadku winny mieć zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego determinował treść wydanego rozstrzygnięcia. Od tego momentu uznać należało, że właściwym w sprawie organem stał się marszałek województwa - obowiązany do ustalenia jakiego rodzaju świadczenia, w jakim okresie i czy w ogóle pobierał drugi rodzic dziecka. Marszałek województwa, zgodnie z art. 21 i art. 23a ust. 4, 5 i 9 ustawy, jest bowiem organem kompetentnym w sprawach, w których zastosowane mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zaznaczyć trzeba, że ojciec dziecka, niezależnie od faktu utrzymywania z dzieckiem kontaktów i przyczyniania się do jego utrzymywania uznawany jest za członka rodziny, a skoro tak, to w przypadku jego wyjazdu i podjęcia zatrudnienia w kraju, zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a właściwy organ, zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, zobligowany jest uchylić decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 31 sierpnia 2011r., sygn. akt II SA/Po 399/11; wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 września 2010r., sygn. akt I SA/Wa 1224/10). Podnoszona przez T.G. okoliczność, że nie pobierała ona zasiłków z N. ani od ojca dziecka, ani z innego źródła, winna być wzięta pod uwagę przez Marszałka Województwa Z. Wskazać ponadto należy, że bezzasadnym było powołanie się przez organ pierwszej instancji w swoim rozstrzygnięciu na art. 32 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W orzecznictwie sądowym ukształtowanym na tle tego przepisu przyjęło się, że w sytuacji, kiedy upłynął okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1035/11, z dnia 19 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 535/08 publikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do zarzutów skarżącej celowym jest wyjaśnienie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie miały zastosowania przepisy o wznowieniu postępowania administracyjnego. Zatem organ nie był zobowiązany wydać postanowienia o wznowieniu, czy też badać przesłanek wznowienia określonych w art. 145 K.p.a., gdyż, jak wskazano wyżej, podstawę rozpoznania sprawy w przypadku ustalenia podlegania ustawodawstwu państwa członka rodziny, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jest tryb wynikający z przepisu szczególnego jakim jest art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zaskarżona decyzja jest aktem, który nie rozstrzyga merytorycznie i nie przesądza o pozbawieniu skarżącej uprawnień przyznanych decyzją z dnia 16 października 2009 r. Decyzja ta jest swego rodzaju aktem porządkującym stan faktyczny i prawny, powodującym przekazanie sprawy do rozpoznania organowi właściwemu, z uwagi na mające zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.