II SA/Sz 1152/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku S. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia I. odmówić zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, II. odmówić ustanowienia adwokata. S.O. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wydaną w sprawie rozbiórki budynku gospodarczego, usytuowanego na terenie działki nr [...]obręb [...]. Na skutek, zarządzenia z dnia 8 listopada 2012r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, w kwocie 500 złotych, skarżący S.O. wystąpił z wnioskiem (sporządzonym na formularzu PPF) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. Wskazując na okoliczności uzasadniające złożenie wniosku S.O. przedstawił wysokość wydatków, które ponosi, tj. za gaz [...] zł, światło [...] zł, śmieci [...] zł, żywność [...] zł, paliwo [...]zł, książki i zeszyty dla syna [...] zł, składki ZUS [...] zł, składki KRUS (żony) [...] zł na kwartał, opał [...] zł, telefon [...] zł, Internet [...] zł, pasza dla bydła [...] zł. Według danych zawartych we wniosku, skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką oraz synem. Źródłem utrzymania rodziny jest dochód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] zł brutto miesięcznie oraz dochód małżonki z tytułu sprzedaży mleka w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Skarżący wyjaśnił, że prowadzi zakład dekarski. Obecnie, z uwagi na kryzys gospodarczy, zatrudnia jednego pracownika. W rubryce "majątek", skarżący wskazał: dom jednorodzinny w zabudowie bliźniaczej o powierzchni [...] m2, a nadto nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha (V klasa). Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, przez nadesłanie: - kserokopii rachunków, wskazujących wydatki na konieczne utrzymanie, z okresu ostatnich trzech miesięcy (energię elektryczną, gaz, telefon, internet, opłaty za wodę, wywóz śmieci, wydatki na paszę, opał), - kserokopii dowodów ponoszonych opłat za składki ZUS i KRUS, - kserokopii decyzji w przedmiocie ustalenia podatku rolnego za [...] r. oraz dowodów potwierdzających opłacenie tego podatku, - oświadczenia, czy skarżący starał się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli tak to, czy otrzymał tę pomoc i w jakiej wysokości, wraz z dokumentem to potwierdzającym, - wyciągu, z prowadzonej dla potrzeb opodatkowania, ewidencji przychodów, kosztów i dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, według stanu na koniec [...] r., - wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, lokat, kont oszczędnościowych skarżącego oraz małżonki M.K., z zakresu ostatnich trzech miesięcy, - kserokopii zeznania podatkowego o wysokości uzyskanego dochodu skarżącego oraz małżonki za rok [...] r. Z uwagi na niemożność doręczenia S.O. na podany przezeń adres przesyłki, zawierającej wskazane wyżej wezwanie, przesyłkę złożono w placówce pocztowej dnia [...] r., na okres siedmiu dni, z adnotacją o nie doręczeniu przesyłki, o czym powiadomiono skarżącego, umieszczając stosowne zawiadomienie w skrzynce listowej adresata (awizo). Powtórnego awiza dokonano w dniu 13 grudnia 2012 r., na kolejne siedem dni (dowód - 24 akt sądowych). Ponieważ skarżący S.O., po upływie czternastu dni, liczonych od dnia pozostawienia przesyłki w oddawczym urzędzie pocztowym, nie odebrał przesyłki, urząd pocztowy w dniu 22 grudnia 2012 r. zwrócił przesyłkę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z adnotacją "ZWROT. Nie podjęto w terminie". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej - "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym uzależnione jest od tego, czy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W art. 199 P.p.s.a., wyrażona jest zasada, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że zwolnienie strony w partycypowaniu w kosztach zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, powinno być traktowane jako wyjątek, gdyż powoduje przerzucenie tego ciężaru na Skarb Państwa. Instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FPP 2/12, opubl. w LEX nr 1145404). Z tego względu udzielenie prawa pomocy powinno obejmować osoby, które wykażą, że zdobycie środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 28 października 2011 r., sygn. akt II OZ 1040/11, opubl. w Lex nr 984677). Będzie to miało miejsce w sytuacjach, gdy obiektywnie można stwierdzić, że strona ponosząc koszty sądowe nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych, gdyż nie dysponuje w ogóle środkami finansowymi albo środki te są na tyle ograniczone, że będą niewystarczające na pokrycie kosztów postępowania. Obowiązkiem sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest: po pierwsze wyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy; po drugie, zestawienie tej sytuacji z wysokością obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu i po trzecie, ocena czy poniesienie pełnych kosztów postępowania zagrozi utrzymaniu koniecznemu dla wnioskodawcy i jego rodziny (patrz postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 295/12, opubl. w Lex nr 1137796). W takiej sytuacji pierwszorzędne znaczenie będzie miała argumentacja i dowody przedstawione przez stronę ubiegającą się o przedmiotowe zwolnienie. Stosownie bowiem do art. 246 § 1 i § 2 P.p.s.a., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wypełnienie obowiązku, wynikającego ze spoczywającego na wnioskodawcy ciężaru dowodowego, polega na przedstawieniu m.in. dokumentów, z których dałoby się ustalić, jakimi rzeczywiście środkami miesięcznie strona dysponuje i na jakim poziomie kształtują się rzeczywiste jej koszty utrzymania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 238/12, opubl. w LEX nr 1137744). Kierując się powyższym Sąd wezwał S.O. do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez skarżącego i jego rodzinę dochodów, wydatków na comiesięczne utrzymanie rodziny w tym kosztów utrzymania domu mieszkalnego, danych obejmujących zeznania podatkowe z tytułu podatku rolnego oraz innych podatków, a także należności z ZUS i KRUS, danych dotyczących działalności gospodarczej strony oraz małżonki, czy stanu majątkowego członków gospodarstwa domowego. Stosownie do treści art. 73 § 1 P.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, umieszczając jednocześnie w oddawczej skrzynce pocztowej (a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe), zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia (§ 2). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Stosownie do § 4 powołanego przepisu doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. W niniejszej sprawie skarżący S.O. nie odebrał przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, pomimo jej dwukrotnego prawidłowego awizowania przez Pocztę Polską tj. w dniu [...] r. Zatem należy stwierdzić, że w świetle art. 73 § 1 - § 4 P.p.s.a., doszło do skutecznego wezwania strony do uzupełnienia przedmiotowego wniosku. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na powyższe wezwanie, które miało na celu wyjaśnienie istotnych okoliczności, dotyczących sytuacji ekonomicznej wnioskodawcy i jego rodziny. Z tego względu pozostało Sądowi rozpatrzenie wniosku o prawo pomocy, biorąc pod ocenę dane znajdujące się w aktach sprawy. Zestawiając powyższe wywody z sytuacją rodzinną i majątkową skarżącego S.O., wyłaniającą się z akt sprawy, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, iż znajduje się w sytuacji, uniemożliwiającej sfinansowanie samodzielnie swojego udziału w niniejszym postępowaniu sądowym. Trzeba mieć przede wszystkim na względzie, że dla Sądu wiążący jest aktualny stan finansowy i majątkowy osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że skarżący na dzień złożenia wniosku posiada stałe źródło utrzymania w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Dochód uzyskuje również małżonka skarżącego wysokości [...]zł brutto miesięcznie, przy tym podnoszone przez stronę koszty koniecznego utrzymania, nie zostały przedstawione w sposób umożliwiający ich weryfikację, pod kątem ustalenia rzeczywistych comiesięcznych wydatków i porównania ich z wielkością środków finansowych uzyskiwanych w tym samy okresie, którymi strona dysponuje na utrzymanie trzyosobowego gospodarstwa domowego. Brak jest również danych obejmujących podniesione we wniosku obciążenia z tytułu składki ubezpieczeniowej (ZUS i KRUS). Brak jest także zeznania podatkowego, obrazującego wysokość uzyskanego dochodu skarżącego i jego małżonki za [...] r. Nie wiadoma jest również sytuacja finansowa Firmy skarżącego, gdyż nie została zobrazowana żadnymi dokumentami, świadczącymi o jej rzeczywistej kondycji i obrotach, w tym wielkości obciążeń (także podatkowych) oraz wysokości uzyskiwanych dochodów. Nie znany jest również Sądowi stan kont bankowych (także ewentualnych lokat, rachunków oszczędnościowych) skarżącego oraz jego małżonki, z których można ustalić rzeczywisty przepływ środków pieniężnych, które są w ich dyspozycji. Ponadto nie jest możliwe faktyczne ustalenie wielkości obrotu z sygnalizowanej we wniosku działalności (sprzedaży mleka), prowadzonej przez małżonkę skarżącego, a także ustalenie, czy skarżący (lub jego małżonka) uzyskuje wparcie ze środków unijnych, które mogą wynikać z tytułu własności nieruchomości rolnej. Brak powoływanych danych oraz dokumentów je potwierdzających, uniemożliwia pełną ocenę, czy skarżący spełnia kryterium finansowe, konieczne do przyznania prawa pomocy. Wszystkie powołane wyżej okoliczności ujmowane łącznie prowadzą do wniosku, że skarżący nie przedstawił wystarczających danych, umożliwiających uznanie, iż zaprezentowane w uzasadnieniu wniosku twierdzenia świadczą, o znalezieniu się strony w sytuacji wyjątkowej, uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych w sprawie, co jest przesłanką konieczną do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak to już zostało wyżej sygnalizowane, prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, która jest realizacją zasady pomocniczości Państwa we wszystkich tych sytuacjach, w których jednostka nie jest w stanie sobie poradzić ze swoimi sprawami. Instytucja prawa pomocy kierowana jest m.in. do osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł. Z tych względów, na podstawie art. 245 § 1 i § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec, jak na wstępie.