II SA/Sz 1181/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2016 r. odmawiającego F. zwolnienia od opłat sądowych w sprawie z Jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry p o s t a n a w i a utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego F. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, wymierzającą Spółce karę pieniężną w kwocie [...] zł z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Jednocześnie Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym całkowite zwolnienie od opłat sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie żadnych opłat sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi. Spółka nie posiada także środków trwałych, które mogłaby spieniężyć w tym celu, ponieważ jedynym jej środkiem trwałym są automaty do gier, które w przeważającej mierze zostały zatrzymane przez urzędy celne w toku prowadzonych przez nie postępowań. Zatrzymanie urządzeń przez urzędy celne pozbawiło Spółkę możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny jej wspólnik wykluczył możliwość dokapitalizowania. Trudności finansowe trwają od dłuższego czasu i mają charakter trwały, co uniemożliwiło stronie skarżącej zgromadzenie oszczędności na poczet zabezpieczenia ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi [...] zł, a wartość strat za ostatni rok obrotowy wyniosła według bilansu [...] zł. Spółka nie posiada rachunku bankowego, a wymagalne od niej zobowiązania z tytułu kar pieniężnych za organizowanie gry na automatach poza kasynami gry wynoszą ponad [...] zł. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2016 r. referendarz sądowy w WSA w Szczecinie odmówił Spółce zwolnienia od opłat sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Spółka, mimo problemów finansowych, nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje przychody. Z dokumentów źródłowych przedłożonych przez Spółkę w innych sprawach, m. in. w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 728/16 wynika, że w 2013 r. Spółka uzyskała przychód w kwocie [...] zł, a w 2014 r. w kwocie [...] zł. Wprawdzie z wniosku wynika, że ostatni rok Spółka zakończyła ze stratą, jednak o kondycji finansowej podmiotu decyduje wiele elementów. Podstawowym jest oczywiście zysk, który Spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, co nie oznacza, że w razie zakończenia roku obrotowego ze stratą, zasadne jest uznanie o potrzebnie jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, ale nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Strata nie oznacza więc utraty płynności finansowej. Z dokumentów złożonych w sprawie II SA/Sz 728/16 wynika, że Spółka zakończyła lata 2013 i 2014 ze stratą (odpowiednio [...] zł), co nie przesądza, że nie ma ona środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Dla oceny kondycji finansowej Spółki istotne znaczenie ma to, że Spółka uzyskuje przychody. W 2014 r. przychód Spółki wyniósł [...] zł. Ponadto, Spółka posiada środki trwałe o wartości [...] zł, które mogą być źródłem uzyskania konkretnych środków finansowych, a zatem należy je zaliczyć do "środków", o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zarówno przychody Spółki za 2014 r. jak i wartość środków trwałych, wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu należnego od skargi w niniejszej sprawie ([...] zł). W takiej sytuacji brak podstaw by przerzucić na obywateli ciężar ponoszenia opłat sądowych obciążających Spółkę. Ponadto, tylko część automatów Spółki została zatrzymana przez organy celne, pozostałe automaty mogą przynosić przychody, a nie jest to jedyny przedmiot działalności Spółki, jak wynika z działu 3 informacji z Krajowego Rejestru Sądowego. Odnosząc się do kwestii braku rachunku bankowego należy zauważyć, iż sama tego rodzaju okoliczność nie może wprost skutkować koniecznością przychylenia się do wniosku. Mimo braku rachunku bankowego Spółka nadal funkcjonuje, wykazując aktywność gospodarczą. Spółka nie wskazała ponadto, by został złożony wniosek o ogłoszenie jej upadłości, czy też by wszczęto postępowanie naprawcze. Referendarz sądowy wskazał ponadto, że w orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszego wniosku jest też szczególna instytucja przewidziana w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, umożliwiająca zobowiązanie wspólników do dopłat. Dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy Spółka zaznaczyła, że jedyny jej wspólnik wykluczył możliwość dokapitalizowania. Może to świadczyć o braku podjęcia przez stronę należytej aktywności w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu. Pismem z dnia 23 listopada 2016 r. Spółka wniosła sprzeciw o ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że skala prowadzonej przez nią działalności gospodarczej oraz uzyskiwany przez nią przychód nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji materialnej Spółki. Co prawda Spółka posiada majątek ruchomy, składający się niemal wyłącznie z urządzeń do gry, jednak jest on trudno zbywalny i częściowo zatrzymany przez urzędy celne lub zajęty w toku prowadzonych egzekucji. Nie bez znaczenia dla możliwości finansowych Spółki jest okoliczność, że łączna kwota samych tylko wpisów od skarg na decyzje w przedmiocie wymierzenia jej kar pieniężnych wynosi obecnie ponad [...] zł, zaś sama kwota wymagalnych kar pieniężnych ponad [...] zł. Ponadto, decyzją z dnia 28 lipca 2016 r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego określił dla Spółki przybliżona kwotę zobowiązania podatkowego od podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł i orzekł o zabezpieczeniu tej kwoty na jej majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej: "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Sprzeciw od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 15 listopada 2016 r. został wniesiony z zachowaniem ustawowego 7-dniowego terminu, określonego w art. 259 § 1 P.p.s.a., co uzasadnia jego rozpoznanie przez Sąd. W niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od opłat sądowych, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania, jest określona w art. 199 P.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jaki strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do wniosku, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 17.02.2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, postanowienie NSA z dnia 12.02.2014 r., sygn. akt II FZ 68/14, publ. baza orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze złożonego przez stronę skarżącą wniosku na urzędowym formularzu PPPr, dokumentów złożonych w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 728/16 oraz z oświadczenia zawartego w sprzeciwie wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych wynosi [...] zł. Spółka nie posiada rachunku bankowego. W 2013 r. Spółka uzyskała przychód w kwocie [...] zł, a w 2014 r. - w kwocie [...]zł. Lata 2013 i 2014 zakończyła ze stratą odpowiednio [...] zł i [...] zł. Łączna kwota wymagalnych zobowiązań z tytułu kar pieniężnych wymierzonych na podstawie ustawy o grach hazardowych wynosi [...] zł. Spółka podkreśliła, że są wobec niej prowadzone postępowania egzekucyjne. Decyzją z dnia 28 lipca 2016 r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego określił dla Spółki przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego od podatku od towarów i usług w kwocie [...] zł i orzekł o zabezpieczeniu tej kwoty na jej majątku. Analizując sytuację majątkową skarżącej Spółki, nieuprawnione byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Jak podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1.04.2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). W ocenie Sądu, bez znaczenia dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Spółce prawa pomocy był końcowy wynik finansowy Spółki za lata 2013 i 2014 oraz 2015 r. tj. strata podatkowa w wysokości [...] zł i [...] zł oraz [...] zł. Warto zauważyć, że w 2013 r. Spółka uzyskała przychód w kwocie [...] zł, a w 2014 r. w kwocie [...] zł. Jak wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 i z 19 listopada 2004r., sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ponadto, wskazać należy, że nawet jeżeli Spółka obecnie nie prowadzi działalności w zakresie gier hazardowych lub ze wskazanych przez nią przyczyn jest ona ograniczona, trudno przyjąć, że automaty wyczerpują cały jej majątek i nie dysponuje ona innymi jego składnikami. Mając na uwadze przedmiot działalności Spółki określony w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (np. naprawa i konserwacja komputerów i artykułów użytku osobistego i domowego, działalność sportowa, rozrywkowa i rekreacyjna, reklama, badanie rynku i opinii publicznej, pozostała indywidualna działalność usługowa) trudno też uznać, że aktualnie nie prowadzi ona żadnej działalności gospodarczej, która z natury rzeczy zawsze wymaga odpowiedniego zaangażowania materialnego i finansowego. Skoro Spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Ustalenie, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, dawało referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy zwolnienia Spółki od opłat sądowych. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego Sąd w pełni podziela. Z tych względów na mocy art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.