II SA/Sz 1316/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. z dnia [...] nr [...], II. umarza postępowanie administracyjne w sprawie orzeczenia o obowiązku zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej A. C. w okresie świadczeniowym od [...] do [...], III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata M. T. wynagrodzenie w kwocie [...] ([...]) zawierające należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) oraz art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1828 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania C.C. od decyzji Burmistrza B. z dnia [...], nr [...], ustalającej obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej A.C. w okresie [...], w łącznej kwocie [...] zł, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podało, że decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz B. przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz A.C. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres [...]. Świadczenie zostało wypłacone w łącznej kwocie [...] zł. Dłużnik alimentacyjny dobrowolnie wpłacił kwotę [...] zł, dlatego organ wydał decyzję zobowiązującą do zwrotu należności w wysokości różnicy świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Kolegium wyjaśniło, że wyrok obniżający kwotę alimentów nie miał wpływu na byt ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie alimentacyjne w wysokości [...] zł miesięcznie pomimo obniżenia kwoty alimentów z [...] zł na [...] zł postanowieniem sądu z dnia [...]. Skoro w przedmiotowej sprawie miesiącem, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów jest m-c wrzesień, tj. miesiąc w którym wydane zostało postanowienie sądu w sprawie zmiany wysokości alimentów, to dłużnik zobowiązany jest do zwrotu pełnej wypłaconej kwoty. Na decyzję organu odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wniósł C.C. podnosząc, że organy administracji publicznej zostały wprowadzone w błąd, bowiem wszelkie zobowiązania wobec małoletniego, zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w G., uregulował i reguluje na bieżąco przez kancelarię komorniczą w S. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. nie znajdując przesłanek do uznania, że wydana decyzja jest niezgodna z prawem wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej. W piśmie procesowym z dnia [...] pełnomocnik skarżącego, ustanowiony na zasadzie prawa pomocy, wniósł o zawieszenie postępowania sądowego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania administracyjnego toczącego się przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K., a dotyczącym przyznania E.K. na rzecz A.C. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik podał, że C.C. wniósł odwołanie od decyzji z [...], nr [...] o przyznaniu E.K. na rzecz A.C. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. umorzyło postępowanie odwoławcze uznając, że było ono bezprzedmiotowe, z uwagi na nieposiadanie przez C.C. statusu "strony". C.C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, która wyrokiem z 5 czerwca 2014 r. została uwzględniona, a zaskarżona decyzja o umorzeniu - uchylona (sygn. akt II SA/Sz 1430/13). Z uwagi na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 5 czerwca 2014 r. i zawarte w jego uzasadnieniu wskazania dla organu II instancji, nie można uznać, by w dniu wydania decyzji z [...], jak i z [...] istniała prawomocna i ostateczna decyzja o przyznaniu świadczeń na rzecz uprawnionego. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 280/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uwzględnił powyższy wniosek i zawiesił postępowanie sądowe do czasu prawomocnego zakończenia postępowania administracyjnego przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K. w sprawie przyznania E.K. na rzecz małoletniego A.C. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania C.C. od decyzji z dnia [...], nr [...], wydanej z upoważnienia Burmistrza B. przez p.o. Kierownika Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., przyznającej E.K. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A.C. na okres [...], w kwocie [...] zł, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Również tą decyzję C.C. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wyrokiem z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt II SA/Sz 1082/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt I OSK 471/16 oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniesioną przez E.K. w imieniu A.C.. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 280/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie podjął zawieszone postępowanie, a następnie, po zarejestrowaniu skargi pod nowa sygnaturą II SA/Sz 1316/16, skierował sprawę do rozpoznania na rozprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1647) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to zarówno przepisami prawa procesowego, jak i przepisami prawa materialnego. Gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej "P.p.s.a.") zaskarżone orzeczenie podlega wówczas wyeliminowaniu z obrotu prawnego, sąd administracyjny nie ma natomiast kompetencji do merytorycznego orzekania w sprawie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza B., mocą której ustalono obowiązek zwrotu przez C.C. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej - A.C. w okresie [...] w łącznej kwocie [...] zł. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1282 ze zm. - dalej: "u.p.o.u.a."). Zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym ust. 1a stanowi, że odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, wraz z ustawowymi odsetkami. Na tle powyższych przepisów ukształtowało się orzecznictwo sądowoadministracyjne stojące na stanowisku, iż decyzja mająca oparcie w przepisie art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. jest decyzją związaną, a zatem nie zapada w ramach uznania administracyjnego, a w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, czy zakończył się okres świadczeniowy lub czy uchylona została decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz czy i w jakiej wysokości i za jaki okres świadczenia takie zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń (wyrok NSA I OSK 1070/11 z 9 listopada 2011r. LEX nr 1069573). Jak z powyższego wynika, decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu przedmiotowych należności. W postępowaniu z art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a. organ zatem ocenia tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W rozpoznawanej sprawie organy uznały, że decyzja Burmistrza B. z dnia [...], nr [...], przyznająca E.K. na rzecz A.C. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie jest ostateczna, bowiem strona, której, według organów przysługiwało prawo wniesienia odwołania, takiego nie wniosła. Natomiast odwołanie wniesione przez C.C. nie zostało przez Samorządowe Kolegium Odwoławczego w K. rozpatrzone, gdyż organ uznał, iż wnoszącemu nie przysługuje przymiot strony w tym postępowaniu i decyzją z dnia [...], nr [...] umorzyło postępowanie odwoławcze. Jednak tut. Sąd wyrokiem z 5 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Sz 1430/13 uchylił rzeczoną decyzję Kolegium, wskazując, że po stronie dłużnika alimentacyjnego istnieje interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a., a zatem brak było podstaw do zastosowania art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. Efektem ww. wyroku było rozpatrzenie przez Kolegium w dniu [...] odwołania C.C. Z opisanych powyższej okoliczności jednoznacznie wynika, że w dacie orzekania przez organy obu instancji o zwrocie przez C.C. wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń w obrocie prawnym nie funkcjonowała ostateczna decyzja o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W takiej sytuacji uznać należało, że zarówno zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisu art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a., bowiem nie ziściły się przesłanki do jego zastosowania. Takie naruszenie prawa musi być kwalifikowane jako mające wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że w dniu 18 września 2015 r. weszły w życie przepisy nowelizujące przyjęte w ustawie z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302), która w zasadniczy sposób zmodyfikowała zasady dochodzenia od dłużnika alimentacyjnego przez organ właściwy wierzyciela zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, w tym wyeliminowała wydawanie decyzji administracyjnych w sprawie zwrotu tych należności przez dłużnika alimentacyjnego (na podstawie art. 1 pkt 6 lit. a ustawy nowelizującej uchylono ust. 2 art. 27 u.p.o.u.a.) oraz przekazała prowadzenie egzekucji tych należności do egzekucji sądowej. Na powyższy skutek nowelizacji wskazano także w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r., gdzie wskazano, iż nie będzie już wydawana decyzja administracyjna w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego ani nie będą przeprowadzane czynności konieczne do wszczęcia egzekucji administracyjnej, takie jak wystawienie i przesłanie do administracyjnego organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego. Po wprowadzeniu zmian komornik sądowy będzie ściągał od dłużnika alimentacyjnego należności budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wyegzekwowane od dłużnika kwoty przekazywane będą do wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na wskazany rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela jako zwrot należności budżetu państwa. Podstawę przekazania będzie stanowiła przesłana organowi prowadzącemu egzekucję sądową (jest to najczęściej komornik sądowy) przez organ właściwy wierzyciela decyzja przyznająca osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz z informacją o rozpoczęciu jej realizacji i terminie wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego w poszczególnych miesiącach określonych w decyzji (co jest niezbędne do prawidłowego naliczania i dochodzenia wyżej wskazanych należności i odsetek). Zauważyć też trzeba, że ustawa nowelizująca z dnia 24 lipca 2015 r. nie zawiera przepisów przejściowych regulujących kwestię zakończenia, wszczętych przed wejściem w życie nowych przepisów, postępowań administracyjnych w sprawie orzeczenia o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym od momentu wejścia w życie przepisów ustawy nowelizującej brak jest już podstawy do wydawania decyzji administracyjnych w sprawie zwrotu tych należności przez dłużnika alimentacyjnego. Wobec powyższego stwierdzić należy, że po dniu 18 września 2015 r. organy nie mogą już wydać decyzji merytorycznie rozstrzygającej sprawę administracyjną co do istoty, tj. o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wobec uchylenia podstawy prawnej do jej wydania (tj. art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a.). Wskutek zmiany stanu prawnego doszło bowiem do sytuacji gdy przestał istnieć dotychczasowy przedmiot postępowania administracyjnego. Jakkolwiek w momencie wydania decyzji obu instancji obowiązywał jeszcze przepis art. 27 ust. 2 u.p.o.u.a., niemniej skuteczne wniesienie skargi spowodowało utratę przez decyzję organu II instancji waloru ostateczności. Decyzja organu I instancji, z uwagi na wniesione odwołanie, waloru takiego nie uzyskała. Z kolei zmiana stanu prawnego uczyniła całe postępowanie administracyjne bezprzedmiotowym, co uzasadnia uchylenie nieostatecznej i niewykonanej decyzji I instancji i umorzenie tego postępowania. W tej sytuacji Sąd orzekł, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i § 3 P.p.s.a., jak w sentencji wyroku. O kosztach wynagrodzenia ustanowionego w ramach prawa pomocy adwokata orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), znajdującymi zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na datę wszczęcia postępowania sądowego.