II SA/Sz 399/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 października 2012 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Szczecinie Barbary Rzuchowskiej sprawy ze skargi M. D. i S. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] Nr [...], II. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata K. D. kwotę [...] ([...]) złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne udzielone z urzędu. Wójt Gminy decyzją z dnia [...] r., [...], na podstawie art. 15 ust. 1 w związku z art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) orzekł o odmowie wymeldowania G. P. z pobytu stałego z lokalu położonego w S. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych opuszczenie lokalu musi być dobrowolne i trwałe. Stosownie do art. 9 ust. 2b powyższej ustawy zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w lokalu. Celem postępowania administracyjnego było zatem ustalenie, czy G. P. opuścił w sposób dobrowolny i trwały miejsce pobytu stałego S. Organ I instancji ustalił, że G. P. został zatrzymany przez Policję w miejscu zamieszkania w S. w dniu [...] r. i z dniem [...] r. osadzony w Areszcie Śledczym celem odbycia [...] lat kary pozbawienia wolności, której koniec przypada na [...] rok. G. P. przesłuchany w Zakładzie Karnym w dniu [...] r. wyjaśnił, że przed rozpoczęciem odbywania kary mieszkał w miejscu stałego zameldowania, lokalu nie opuścił dobrowolnie, chce do niego powrócić, posiada klucze, pozostawił w nim ubrania, meble, sprzęt AGD. Fakt zamieszkania G. P. w lokalu w S. do czasu aresztowania w [...] r. za zabójstwo sąsiada potwierdził sołtys wsi świadek J. S. W związku z pobytem G. P. w zakładzie karnym została wypowiedziana a następnie rozwiązana umowa najmu lokalu w S. Aktualnie właścicielami tego lokalu są M. i S. D., którzy kupili lokal od Starostwa Powiatowego w Ś. M. D. zeznała, że nie została poinformowana, iż w lokalu w S. jest ktoś zameldowany. G. P. pozostawił w lokalu lodówkę i meblościankę, które zabrała jego konkubina J. S., ona też oddała klucze od mieszkania do Starostwa. Świadek nie wyobraża sobie powrotu do lokalu G. P., gdyż obawia się o swoje życie. W ocenie organu I instancji nie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Z zebranych dowodów wynika bowiem, że G. P. nie opuścił dobrowolnie miejsca stałego pobytu, a do aresztu śledczego został zabrany właśnie z tego miejsca, pozostawił tam swoje rzeczy osobiste, wyraża wolę powrotu do miejsca stałego pobytu po zakończeniu odbywania kary pozbawienia wolności. Ponadto Wójt podkreślił, że ewidencja ludności służy rejestracji danych o miejscu pobytu osób i nie ma żadnego wpływu na ustalenie prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. D. domagając się wymeldowania G. P. lub uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W ocenie odwołującej się, biorąc pod uwagę stan faktyczny i okoliczności w jakich doszło do opuszczenia miejsca pobytu przez G. P., są podstawy do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ I instancji nie uwzględnił istotnego orzecznictwa sądów administracyjnych przy ocenie okoliczności faktycznych sprawy, a mianowicie tego, że opuszczenie lokalu przez G. P. w istocie miało charakter dobrowolny i trwały i to z własnej winy w związku z aresztowaniem, które było konsekwencją popełnionego przestępstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 1 lipca 2011 r., sygn.akt IV SA/Wa 579/11 stwierdził, że przepisy meldunkowe nie mogą służyć utrzymaniu fikcji pobytu w lokalu osoby, która tam rzeczywiście nie przebywa i przez najbliższych 20 – 25 lat przebywać tam nie będzie. Taka ocena odnosi się wprost do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Wojewoda decyzją z dnia [...] r., [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania M. D.- utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji podniósł, że organ I instancji właściwie przeprowadził postępowanie i prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. Z dowodów zebranych w sprawie wynika, że G. P. w dniu [...] r. został zatrzymany przez Policję w miejscu stałego zameldowania i osadzony w Areszcie Śledczym. Obecnie odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym. Przed aresztowaniem mieszkał w lokalu w S., pozostawił tam swoje rzeczy osobiste, meble, sprzęty AGD. Wojewoda przytoczył oświadczenie M. D., obecnej właścicielki lokalu, która podała, że lokal po nabyciu nie nadawał się do zamieszkiwania, gdyż wcześniej G.P. mieszkał tam z psami. Po aresztowaniu G.P. jego konkubina zabrała część rzeczy. M.D. stwierdziła też, że G.P. był uciążliwym mieszkańcem, zastraszał sąsiadów, stanowił zagrożenie dla ich życia i zdrowia i nie wyobrażają sobie, iż po odbyciu kary pozbawienia wolności za morderstwo ponownie zamieszka w tym lokalu. Wskazała też, że Policja i organ gminy nie potrafili pomóc mieszkańcom i obronić ich przed G.P. W ocenie organu odwoławczego fakt pobytu strony w zakładzie karnym nie pozwala na zakwalifikowanie jego nieobecności w przedmiotowym lokalu jako opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Osadzenie osoby i fakt jej wieloletniego pobytu w zakładzie karnym nie może być utożsamiane z opuszczeniem lokalu z własnej woli i skutkować wymeldowaniem por. wyroki : WSA w Poznaniu z dnia 26.08.2003 r., sygn.akt SA/Po 209/01, WSA w Szczecinie z dnia 05.05.2005 r., sygn.akt SA/Sz 519/06, WSA w Lublinie z dnia 22.10.2009 r., sygn.akt III SA/Lu 263/09, WSA w Warszawie z dnia 18.08.2010 r., sygn.akt VIII SA/Wa 349/10, WSA we Wrocławiu z 06.10.2010 r., sygn.akt IV SA/Wr 290/10). Rezygnacja z przebywania w lokalu winna bowiem nastąpić w sposób wyraźny, zarówno poprzez złożenie stosownego oświadczenia, jak również poprzez odpowiednie zachowanie się, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby zerwania wszelkich związków z dotychczasowym miejscem zamieszkania. Zdaniem Wojewody, kluczowe znaczenie w sprawie ma ustalenie, czy G. P. opuścił lokal jeszcze przed aresztowaniem, bądź utracił zamiar zamieszkiwania w nim. Oceniając zebrane dowody w sprawie Wojewoda uznał, że nie ma wątpliwości, iż G. P. mieszkał w miejscowości S. Pozostawił w lokalu wszystkie swoje rzeczy i wskazał konkubinę jako osobę do pieczy nad mieszkaniem. Wskazał również, że opłaca czynsz z tytułu najmu. Nie można zatem uznać, że utracił zamiar powrotu do stałego miejsca zamieszkania. W ocenie Wojewody opuszczenie lokalu przez G.P. nie ma też charakteru trwałego i dobrowolnego. Opuszczenie lokalu to nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale również zamiar opuszczenia lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założenie w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów (wyrok WSA z dnia 05.05.2005 r., sygn.akt SA/Sz 519/03). Z akt sprawy wynika bezspornie, że G. P. przed aresztowaniem mieszkał w przedmiotowym lokalu i koncentrował nim swoje centrum życiowe. Wojewoda podniósł też, że nie można zgodzić się z twierdzeniami M. D., iż z uwagi na przyczynę aresztowania G.P. uznać należy, że opuszczenie lokalu będące następstwem aresztowania, było dobrowolne i trwałe. Z dowodów zebranych w sprawie wynika bowiem, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego, gdyż czas jego nieobecności określa wyrok sądu, a G.P. wyraża zamiar powrotu do lokalu. W dalszej części uzasadnienia Wojewoda wskazał, że instytucja zameldowania osoby pod określonym adresem nie daje tej osobie ani praw do lokalu, ani też prawa do przebywania w nim. Zameldowanie jest instytucją prawa administracyjnego, a prawa do lokalu wynikają z prawa cywilnego. Postępowanie meldunkowe ma charakter rejestracyjny, winno odzwierciedlać stan rzeczywisty, a właściwe organy administracji mają obowiązek dbania o zgodność ewidencji ze stanem faktycznym, a zatem podejmują działania celem ustalenia faktu zamieszkiwania w danym lokalu osoby, która jest w nim zameldowana na pobyt stały lub czasowy. Zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w lokalu. Wojewoda podkreślił, że pobyt w zakładzie karnym nie może być utożsamiony z opuszczeniem miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. ustawy, nie może zatem skutkować wymeldowaniem osoby osadzonej w zakładzie karnym. Zastosowanie tego przepisu byłoby możliwe jedynie w sytuacji, gdyby opuścił miejsce stałego pobytu przed aresztowaniem (wyrok NSA z dnia 10.05.2007 r., sygn.akt II OSK 722/06). Również wypowiedzenie G.P. umowy najmu w trakcie osadzenia w zakładzie karnym, nie stanowi potwierdzenia, że lokal faktycznie opuścił. W przypadku bezpośrednio wyrażonej zgody na opuszczenie lokalu, powinna być przeprowadzona procedura eksmisyjna (wyrok WSA w Lublinie z dnia 22.10.2009 r., III SA/Lu 263/09). Reasumując, Wojewoda stwierdził, że G. P. przed aresztowaniem mieszkał w lokalu w miejscowości S., a opuszczenie lokalu nie wynikało z jego zamiaru i nie miało charakteru dobrowolności, gdyż wiązało się ściśle z jego aresztowaniem. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli M. D. i S. D., domagając się jej uchylenia. Skarżący przytoczyli w całości stanowisko wyrażone w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wojewoda odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Sąd na wniosek uczestnika G. P. przyznał mu prawo pomocy i ustanowił pełnomocnika. Pełnomocnik uczestnika adwokat K. D. wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z dnia [...] r. przytoczył szereg wyroków sądów administracyjnych, które potwierdzają wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przedstawioną w zaskarżonej decyzji w zaistniałym stanie faktycznym sprawy. Udział w postępowaniu sądowym zgłosił Prokurator Prokuratury Apelacyjnej B. R. Prokurator wniósł o uwzględnienie skargi podnosząc, że wprawdzie fakt skazania uczestnika postępowania na karę [...] lat pozbawienia wolności nie został udokumentowany informacją z Krajowego Rejestru Skazanych, lecz fakt skazania oraz rodzaj czynu przyznał sam uczestnik, który świadomie naruszył prawo dopuszczając się zbrodni, został legalnie zatrzymany, aresztowany i skazany. W takiej sytuacji brak jest podstaw do uznania, że lokal nie opuścił dobrowolnie, ponieważ było to konsekwencją jego świadomego, bezprawnego działania. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania, przy czym zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że opuszczenie lokalu przez G. P. w zaistniałym stanie faktycznym sprawy nie było dobrowolne i że tym samym nie zostały spełnione ustawowe przesłanki do wymeldowania. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności. Podkreślić należy, że zameldowanie i wymeldowania są jedynie aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenie lokalu). Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn.akt K 20/01 (OTK-A 2002 r., nr 2, poz. 34), stwierdzającym niezgodność z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności wskazał, iż ewidencja służy zbieraniu informacji w zakresie danych w miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu. Posiadanie (lub brak) prawa do lokalu pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia przesłanek do wymeldowania z pobytu stałego. Obowiązkiem organów ewidencyjnych jest czuwanie nad prawidłową i zgodną ze stanem faktycznym ewidencją osób, a więc meldowanie ich tam, gdzie mieszkają i wymeldowywanie ich z lokali, które opuścili. Utrzymywanie zameldowania w lokalu, w którym osoba nie zamieszkuje byłoby fikcją meldunkową. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z przepisu tego wynika, że jedyną przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca pobytu osoby zameldowanej bez dopełnienia obowiązku wymeldowania niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Przy czym ustawodawca nie dookreślił charakteru zawartego w tym przepisie pojęcia "opuszczenia", miejsca stałego pobytu, nie precyzując, czy winno ono mieć jakiś kwalifikowany charakter, co do przyczyn, sposobu, czy też czasu jego trwania. Pojęcie to każdorazowo zatem należy odnosić do indywidualnej sytuacji, tym bardziej, że wykładnię tego przepisu, iż spełniona jest przesłanka "opuszczenia", jeśli opuszczenie to ma charakter dobrowolny i trwały, wypracowało orzecznictwo sądowoadministracyjne na tle stanów faktycznych, w których najczęściej strony powoływały się na fakt fizycznego uniemożliwiania im pobytu w miejscu zamieszkania wynikających z bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Z prawidłowych ustaleń organów orzekających wynika bezspornie, że G. P. do czasu aresztowania tj. do dnia [...] r. przebywał w miejscu stałego zamieszkania w lokalu w miejscowości S. Bezsporna jest również okoliczność, że G. P. został skazany za popełnienie zbrodni na karę [...] lat pozbawienia wolności, której koniec przypada na [...] r., a o przedterminowe zwolnienie może ubiegać się nie wcześniej niż po odbyciu [...] lat kary pozbawienia wolności. Wprawdzie w aktach administracyjnych brak jest stosownej informacji z Krajowego Rejestru Skazanych – na co trafnie zwrócił uwagę Prokurator, lecz faktu skazania na karę [...] lat pozbawienia wolności nie kwestionuje uczestnik G. P., który w piśmie z dnia [...]r. (k. [...] akt adm.) potwierdził, że koniec kary przypada na rok [...]. W tych okolicznościach, brak informacji z KRS nie stanowi uchybienia mającego wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji z prawem odmawiającej wymeldowania G. P. z pobytu stałego z lokalu z miejscowości S. , sprowadza się do rozstrzygnięcia znaczenia pojęcia "dobrowolności" opuszczenia lokalu, które to pojęcie po pierwsze nie jest zdefiniowane w ustawie, a sposób jego rozumienia wypracowany został przez orzecznictwo i doktrynę, a po drugie do odniesienia sposobu rozumienia tego pojęcia do realiów niniejszej sprawy. W związku z powyższym wskazać trzeba na wstępie, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w odniesieniu do osób, które opuściły miejsce stałego zameldowania na skutek ich aresztowania, można wyróżnić dwa stanowiska. Według pierwszego z nich takie okoliczności świadczą o braku dobrowolności opuszczenia lokalu, a zatem prowadzą do uznania braku przesłanek do wymeldowania (por. wyroki NSA z dnia 10 maja 2007 r., sygn. akt II OSK 722/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 sierpnia 2010 r., sygn.akt VIII SA/Wa 349/10, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 08 października 2010 r., sygn.akt IV SA/Wr 290/10, wyrok NSA OZ w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2003 r., sygn.akt II SA/Po 2091/01, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 05 maja 2005 r. sygn.akt II SA/Sz 519/03). Stanowisko drugie i przeciwstawne pierwszemu, opiera się na założeniu, że jeśli opuszczenie miejsca stałego zameldowania jest skutkiem tymczasowego aresztowania będącego następstwem umyślnie popełnionego czynu zabronionego, to nie można tu mówić o braku dobrowolności, gdyż opuszczenie to nie następuje na skutek bezprawnych działań lub zachowań innych osób. W ocenie Sądu, skazany na [...] lat pozbawienia wolności zabójca, nie może powoływać się na przesłankę braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu, gdyż dopuszczając się umyślnego i ciężkiego przestępstwa liczyć się musiał ze wszystkimi jego konsekwencjami, a zatem zarówno z tymczasowym aresztowaniem jak i skazaniem na długotrwałą karę pozbawienia wolności i w konsekwencji z opuszczeniem miejsca stałego zameldowania. (por. wyroki NSA z dnia 26 września 2007 r., II OSK 1251/06, wyrok NSA z 18 września 2009 r., sygn.akt II OSK 1396/08, wyrok NSA z dnia 15 lutego 2012 r., sygn.akt II OSK 2143/10, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 4 sierpnia 2011 r., sygn.akt II SA/Sz Bk 196/11). W tym stanie rzeczy, w realiach niniejszej sprawy Sąd stanął na stanowisku, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, które miało wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rzeczą organu będzie uwzględnienie powyższych rozważań Sądu i wyrażonej oceny prawnej pojęcia "opuszczenia" lokalu, jako przesłanki wymeldowania określonej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), Sąd orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało wydane na podstawie art. 250 powyższej ustawy i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2000 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. (Dz.U. nr 163, poz. 1348).