II SA/Sz 411/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 września 2010r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 19 marca 2010 r. numer [..] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa., art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania A. C. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 28 stycznia 2010 r. numer ŚO/8184/5/2010 w sprawie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego podlegających zwrotowi z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji, organ II instancji wskazał, że decyzją z dnia 5 października 2009 r. Wójt Gminy [...] zobowiązał A. Cz., jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu należności wraz z odsetkami ustawowymi z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, w okresie od [...] r., na rzecz córki dłużnika K.Cz.. A. Cz. złożył wniosek o umorzenie ww. należności, który uzasadnił twierdzeniem, że nie jest w stanie uregulować zadłużenia i zwrócić należnej kwoty, albowiem przebywa w zakładzie karnym i nie pracuje. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 28 stycznia 2010 r. odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego, wskazując, że A. Cz. obecnie przebywa w zakładzie karnym i nie ma możliwości zatrudnienia, lecz nie jest wykluczona możliwość zatrudnienia go w okresie późniejszym. A. Cz. odwołał się od powyższej decyzji. W odwołaniu wskazał, że jest pozbawiony wolności od 1998 r. i mimo starań o zatrudnienie w zakładzie karnym, w którym przebywa, nie ma pracy. Oświadczył, że przez najbliższe 15 lat nie będzie miał zatrudnienia, ponieważ nie zgodzi się na to ochrona zakładu. Odwołujący się podkreślił, że obecnie kwota zadłużenia nie jest duża, ale przez 15 lat ulegnie podwyższeniu do znacznej wysokości i nie będzie miał możliwości spłacenia jej. Zdaniem odwołującego się, jedynym wyjściem z sytuacji jest zamiana zadłużenia na karę pozbawienia wolności, w związku z czym wniósł o przeliczenie zadłużenia zastępczo na karę pozbawienia wolności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] uznało, że odwołanie nie jest zasadne. Organ odwołał się następnie do treści art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy. Organ II instancji podał również, że na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 ww. ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Ustawodawca pozostawił uznaniu organu wierzyciela kwestię umorzenia kwot podlegających zwrotowi przez dłużnika, nakazując uwzględnienie jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Organ odwoławczy podkreślił, że organ I instancji rozważył zasadność umorzenia tych kwot, ustosunkowując się do podanej przyczyny, z jakiej dłużnik zwrócił się o to umorzenie, to jest braku zatrudnienia i perspektyw na to zatrudnienie w najbliższym czasie. Zdaniem Kolegium, organ I instancji był uprawniony do uznania, że nie jest wykluczone zatrudnienie dłużnika w późniejszym czasie i uzyskanie przez niego dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia, a w konsekwencji, że obecnie umorzenie zadłużenia byłoby nieuzasadnione. Fakt czasowego braku dochodów nie oznacza, że dłużnik tych dochodów nie będzie uzyskiwał później. Organ II instancji zgodził się ze stanowiskiem Wójta Gminy [...] , że przebywanie w zakładzie karnym nie przesądza o tym, że sytuacja dochodowa dłużnika nie ulegnie poprawie, co pozwoliłoby na spłatę zadłużenia. Tym samym, w opinii Kolegium, zaskarżona decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego i nie narusza prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. Odnosząc się do wniosku zawartego w odwołaniu, o zamianę obowiązku spłaty należności dłużnika alimentacyjnego na karę pozbawienia wolności, organ poinformował, że wniosek taki nie może być uwzględniony z uwagi na brak podstawy prawnej do dokonania takiej zamiany. Organy administracji publicznej, do których należy zarówno Wójt Gminy [...] jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, obowiązane są przestrzegać zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności określonej w art. 6 Kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Organ jest jedynie obowiązany do określenia obowiązku zwrotu kwot przez dłużnika alimentacyjnego oraz podejmowania działań zmierzających do ich wyegzekwowania. Brak jest przepisów prawa dających kompetencję organowi wierzyciela, czy organowi odwoławczemu, do dokonania zamiany kwoty zadłużenia na karę pozbawienia wolności, czy też na jakąkolwiek inną karę. A. Cz. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżący wniósł w skardze o ponowne rozpoznanie sprawy z jego wniosku o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego z uwagi na fakt, iż przebywa w Zakładzie Karnym od 1998 r. i nie otrzyma zatrudnienia w tym Zakładzie przez co najmniej następne 15 lat. Skarżący podał, że nawet gdyby po 15 latach podjął pracę to i tak może nie być w stanie spłacić należności, albowiem przez ten okres, stan jego zadłużenia znacznie wzrośnie. Zdaniem skarżącego, w sytuacji odbywania przez niego kary dożywotniego pozbawienia wolności, naliczanie należności do zwrotu z tytułu wypłaconych alimentów, jest nieuzasadnione i powinno być wstrzymane do momentu otrzymania zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie podtrzymało dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swej właściwości, w świetle powołanego wyżej przepisu, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, inny akt lub czynność na podstawie ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: "P.p.s.a."). Przedmiot skargi w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 19 marca 2010 r., roku utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 28 stycznia 2010 r. w sprawie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego, podlegających zwrotowi z tytułu świadczeń otrzymanych przez osobę uprawnioną z funduszu alimentacyjnego. Podstawę rozstrzygnięcia organów obu instancji stanowił przepis art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), albowiem Wójt [...] był organem właściwym zarówno dla dłużnika jak i dla wierzyciela. Zgodnie z treścią art. 30 ust.1 powołanej wyżej ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (w tym należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych) w łącznej wysokości: 1) 30 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50 %, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100 % jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z kolei w myśl art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Powyższe przepisy wskazują, że ustawodawca dopuścił możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej. Analizując treść ust. 2 art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów należy podkreślić, iż ustawodawca używając zwrotu "może umorzyć" przesądził, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy kwota świadczenia powinna być np. umorzona w całości, w części, czy też nie, rozstrzyga organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Organ ten ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Nie może to jednak oznaczać "dowolności" organu wyrażonej w podjętej decyzji. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 Kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 Kpa), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 Kpa). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 Kpa. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest staranne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. Generalnie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy (vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2008 r., sygn. V SA/Wa 2601/07, publ. Lex nr 462382). Zdaniem Sądu, postępowanie administracyjne prowadzone przez organ administracyjny zarówno pierwszej jak i drugiej instancji nie jest obarczone istotnymi uchybieniami w tym zakresie. Organ administracyjny pierwszej instancji przed wydaniem decyzji odmownej w przedmiocie umorzenia dysponował wiedzą, że A. Cz. przebywa w zakładzie karnym i nie ma tam zatrudnienia. Z akt sprawy administracyjnej wynika, że skarżący odbywa karę dożywotniego pozbawienia wolności od dnia 22 lutego 2000 r. A. Cz. wskazywał w trakcie postępowania administracyjnego na powyższe okoliczności powodujące w jego ocenie konieczność umorzenia należności z tytułu otrzymanych zaliczek przez osobę uprawnioną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oceniając legalność decyzji zaskarżonej przez A Cz. podzielił w pełni stanowisko utrwalone już w judykaturze, odnośnie oceny sytuacji zobowiązanego do alimentów, który przebywa w zakładzie karnym. Przede wszystkim nie można zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek zaliczek alimentacyjnych. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (porównaj nadal aktualny wyrok NSA z 24 stycznia 2008 roku I OSK 544/07 oraz II SA/Bd 786/06 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 23 stycznia 2007 roku opublikowane w centralnej Bazie Orzeczeń Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/BCB236950E). W ocenie Sądu nawet fakt skazania skarżącego na karę dożywotniego pozbawienia wolności nie przesądza o tym, że skarżący nie będzie miał możliwości spłaty długu, który na nim ciąży, albowiem wykluczyć nie można, że skarżący podejmie pracę nawet w warunkach odbywania kary. W zakładzie karnym skarżący ma zapewnione całodobowe utrzymanie i stąd też przyszłe zarobki, nawet gdyby miał je uzyskać za kilka lat, mogą zostać przeznaczone na spłatę zaległości. Umorzenie należności i zwolnienie tym samym skarżącego z obowiązku uregulowania długu byłoby przedwczesne i niewątpliwie nie wpłynęłoby pozytywnie na działania resocjalizacyjne podejmowane wobec A. Cz.. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznając, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z obowiązującym prawem, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.