II SA/Sz 470/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 lipca 2023 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. 1. Wnioskiem z dnia 15 września 2022 r. M. W. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem – R. W.. 2. Decyzją z dnia 11 października 2022 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej "k.p.a.") i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.- dalej "u.ś.r."), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. , działając z upoważnienia Wójta Gminy M. (dalej: "Organ I instancji"), odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W oparciu o dołączone do sprawy dokumenty Organ I instancji ustalił, że Wnioskodawca sprawuje opiekę nad synem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 13 lipca 2022 r. Nr [...] ([...] na okres do dnia 31 lipca 2023r. Powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było niespełnienie przez Stronę kryterium rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. 3. Wnioskodawca, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, odwołał się od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dodatkowo zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 oraz art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie jedyną negatywną przesłanką jest brak rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez Stronę mimo, iż została spełniona przesłanka o niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Mając powyższe na względzie Odwołujący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2022 r. 4. Decyzją z dnia 27 marca 2023 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji w całości. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium ustaliło, że Strona już wcześniej wnioskiem z dnia 21 lipca 2021 r. zwróciła się do Organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem - R. W.. W wyniku rozpatrzenia złożonego podania decyzją z dnia 16 sierpnia 2022 r. Organ I instancji odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta stała się w dniu 2 września 2022 r. prawomocna i ostateczna. Zdaniem Organu II instancji niniejsza sprawa została zainicjowana przez Stronę tożsamym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jak uprzednia, już prawomocnie zakończona, w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. Powyższe według Organu wynika z treści wniosku, wywiadu środowiskowego oraz orzeczenia o niepełnosprawności, co oznacza, że wniosek z dnia 15 września 2022 r. oparto o te same argumenty, jak powołane we wniosku z dnia 21 lipca 2021 r. Inaczej rzecz ujmując poprzednio rozstrzygnięta ostatecznie sprawa, jest tożsama ze sprawą zainicjowaną ponownym wnioskiem strony z dnia 15 września 2022 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w obu sprawach występowały te same podmioty (wnioskodawca i osoba wymagająca opieki), ten sam przedmiot - ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tożsamy stan prawny (regulacje prawne dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nie uległy zmianie, choć zmienna jest ich wykładnia) oraz niezmieniony stan faktyczny sprawy mający dla jej rozstrzygnięcia istotne znaczenie. Co oznacza, że wniosek z dnia 15 września 2022 r. oparto o te same argumenty, jak powołane we wniosku z dnia 21 lipca 2021 r. Okoliczność ta stanowi przeszkodę do merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony z dnia 15 września 2022 r., gdyż sprawa została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, tj. decyzją z dnia 16 sierpnia 2022 r. W powołanych okolicznościach brak było podstawy prawnej do merytorycznego orzekania przez Organ I instancji. Tym samym Kolegium uznało, że postępowanie w sprawie ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek z dnia 15 września 2022 r. stało się w całości bezprzedmiotowe, stąd zasadne jest jego umorzenie w całości zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. oraz uchylenie decyzji Organu I instancji z uwagi na jej wadliwość wyrażającą się w prowadzeniu postępowania i rozstrzygnięcia sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. 5. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie M. W., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędne zastosowanie, tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a. przez bezzasadne uchylenie decyzji Wójta Gminy M. z dnia 11 października 2022 r. i umorzenie postępowania organu pierwszej instancji z uwagi na tożsamość toczących się już spraw w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym R. W.. Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zwrot kosztów postępowania. Zdaniem Skarżącego, warunkiem wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego. Tożsamość ta będzie istniała wówczas, gdy: występują te same podmioty w sprawie, gdy dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego, a do tego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. W ocenie Strony w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła jedna z przesłanek ustawowych opisanych w art. 105 § 1 k.p.a., a mianowicie przeszkoda przedmiotowa dotycząca tego samego przedmiotu oraz stanu faktycznego. Po pierwsze Skarżący w złożonym wniosku w przedmiotowej sprawie ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2022 r., a wcześniej złożony wniosek obejmował okres od lipca 2021 r., co oznacza, iż odmienne jest czas tych wniosków. Po drugie upływ czasu spowodował, iż zmienił się stan faktyczny oraz prawny w sprawie, a mianowicie organy jednostek samorządu terytorialnego przyznające świadczenia rodzinne zaczęły respektować kluczowy w przedmiotowej sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r. W tej sytuacji skoro wnioski dotyczą różnych okresów przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie zachodzi w przedmiotowej sprawie powaga rzeczy osądzonej. 6. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. 7. Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym wobec zaakceptowanego przez Organ wniosku Skarżącego (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). 8. Przedmiotem skargi jest decyzja Organu odwoławczego uchylająca zapadłą przed Organem I instancji decyzję o odmowie przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego i umarzająca postępowanie jako bezprzedmiotowe. Przy czym owa bezprzedmiotowość postępowania jest następstwem stwierdzenia przez Kolegium, iż będąca przedmiotem wniosku sprawa została rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, tj. decyzją z dnia 16 sierpnia 2022 r. 9. Nie jest sporne, iż Skarżący występował już wcześniej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem – R. W., legitymującym się zarówno wówczas jak i aktualnie, tym samym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 13 lipca 2022 r. Wówczas, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, Organ I instancji odmówił Skarżącemu decyzją z 16 sierpnia 2022 r. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 2 września 2022 r. Aktualnie sporne pomiędzy Skarżącym a Organem odwoławczym jest to, czy istnienie w obrocie prawnym poprzedniego rozstrzygnięcia z dnia 16 sierpnia 2022 r. uniemożliwia przyznanie Stronie świadczenia pielęgnacyjnego od innej daty. W ocenie Kolegium rozpatrywana sprawa, jest tożsama ze sprawą zainicjowaną poprzednim wnioskiem Strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bowiem w obu sprawach występowały te same podmioty (Wnioskodawca i osoba wymagająca opieki), ten sam przedmiot - ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego a także obowiązywały te same regulacje prawne dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego oraz niezmieniony jest stan faktyczny sprawy mający istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Zdaniem Skarżącego nie może być mowy o tożsamości pomiędzy stosunkiem administracyjnoprawnym występującym pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji oraz powtórnym podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego, skoro odmienne są czasookresy wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto zdaniem pełnomocnika Skarżącego, należało przyjąć, że zmianie uległ stan faktyczny oraz prawny w sprawie, gdyż organy administracji "zaczęły respektować wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014 r." 10. Rozpatrując powyższe stanowiska stron Sąd wskazuje, iż znany jest mu wyrażony w orzecznictwie pogląd o braku pełnej tożsamości przedmiotu sprawy w przypadku występowania z ponownym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (np. wyroki: WSA w Poznaniu z 15 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 951/19, z 2 marca 2022 r. sygn. akt. IV SA/Po 79/22; WSA w Rzeszowie z 2 marca 2022r. sygn. akt. II SA/Rz 1626/21, czy wyrok NSA z 8 lutego 2023 r. sygn. akt. I OSK 1783/22). W wyrokach tych, co istotne, zapadających w postępowaniach, w których organy administracji odmawiały wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. stwierdzano, że przedmiot spraw różni się ze względu na odmienne okresy świadczeniowe, które zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w odniesieniu do świadczeń pielęgnacyjnych, każdorazowo wyznacza data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia. Jednak Sąd w tym składzie, powyższego zapatrywania nie podziela, (podobnie por. wyrok WSA w Krakowie z 15 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1466/21). Jest bowiem różnica w przyznawaniu innych świadczeń rodzinnych na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023r. poz. 390 ze zm.) oraz świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 24 ust. 2 tej ustawy. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Również stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2021 r. (sygn. akt. I OSK 2891/20) utwierdza w przekonaniu o trafności poddanego kontroli w tym postępowaniu rozstrzygnięcia uchylającego decyzję Organu I instancji i umarzającego postępowanie, skoro Skarżący nie wskazał żadnej istotnej okoliczności faktycznej i prawnej, która uległaby zmianie. Trafnie przyjęło w tym zakresie Kolegium, iż ponowne merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego byłoby możliwe jedynie w razie stwierdzenia, że doszło do istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego a wydanie przez organ ostatecznej decyzji uniemożliwia dalsze procedowanie w tej samej sprawie (w której zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa). Ewentualne wydanie orzeczenia w sprawie załatwionej już wcześniej ostatecznym rozstrzygnięciem (takim od którego nie przysługuje żaden środek zaskarżenia w administracyjnym toku instancji), obarczone byłoby wadą nieważności. 11. W realiach badanej sprawy, mając na względzie treść wniosku o przyznanie świadczenia, zestawiając treść wywiadu środowiskowego z 7 października 2022 r. (tj. sporządzonego po wystąpieniu z aktualnie rozpatrywanym wnioskiem) oraz 10 sierpnia 2022 r. (przeprowadzonego w poprzednim postępowaniu), a także przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym – brak było podstaw do uznania, iż doszło do takiej zmiany stanu faktycznego lub prawnego, która mogłaby mieć znacznie dla oceny uprawnienia Skarżącego do uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego. 12. Odnosząc się do argumentów skargi zdaniem Sądu nie sposób uznać, że sam fakt, iż świadczenie pielęgnacyjne przyznaje się od momentu złożenia wniosku sprawia, że dochodzi do zmiany stanu faktycznego lub prawnego tylko z tej przyczyny, iż tożsamy wniosek zostaje złożony w kolejnym miesiącu czy innym okresie. W takim przypadku zainteresowany podmiot mógłby bowiem występować z wnioskiem w każdym kolejnym miesiącu i domagać się ponownej merytorycznej weryfikacji swojego uprawnienia niezależnie od tego czy mająca moc wiążącą weryfikacja już wcześniej nastąpiła. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie ponowny wywiad środowiskowy przeprowadzony przez Organ I instancji dawał podstawę do przyjęcia, iż stan faktyczny sprawy nie uległ takiej zmianie, która uzasadniałaby konieczność ponownego badania uprawnienia Skarżącego do uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności nie stwierdzono, aby doszło do zmian w zakresie okoliczności stanowiących podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych przez Organ I instancji w dalszym ciągu funkcjonującej w obrocie prawnym, ostatecznej decyzji z 16 sierpnia 2022r. Takich zmian nie wskazuje zresztą pełnomocnik Skarżącego, dopatrując się zmiany stanu faktycznego wyłącznie w innej dacie początkowej świadczenia, o które zabiega Skarżący. 13. Zdaniem Sądu, nie sposób przyjąć, aby zmianę stanu prawnego powiązać z podniesionym w skardze "rozpoczęciem respektowania" wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W tym miejscu warto zauważyć, iż wyrok powyższy wszedł w życie z dniem 23 października 2014 r. i obowiązuje w niezmienionym kształcie, podobnie jak materialnoprawne przepisy stanowiące podstawę wydania decyzji odmownej a rozważania co do orzecznictwa sądów jawią się jako chybione, skoro uprzednia decyzja odmowna nie została zaskarżona. 14. W związku z powyższym należy stwierdzić, że Kolegium prawidłowo dopatrzyło się wadliwości decyzji Organu I instancji a także zasadnie stwierdziło istnienie podstaw do umorzenia postępowania zainicjowanego ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. 15. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.