II SA/Sz 499/25
WyrokWSA w Szczecinie2025-11-06
Skład orzekający: Katarzyna Sokołowska, Marzena Iwankiewicz, Joanna Świerzko-Bukowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zarzut braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym oraz prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, zgłoszony w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązku szczepień, jest zasadny?Ratio decidendi
Sąd uznał, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest wymagalny, ponieważ wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia wykonawczego, które określają schemat szczepień i terminy ich podania. Odmowa poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu, które jest etapem poprzedzającym szczepienie, jest równoznaczna z uchylaniem się od obowiązku immunizacji, co czyni obowiązek wykonalnym. Postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Wojewodę Zachodniopomorskiego, przy czym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Stargardzie działa jako wierzyciel, jest zgodne z prawem.Stan faktyczny
Skarżąca zgłosiła zarzut w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym obowiązku poddania jej córki szczepieniom ochronnym. Zarzuty dotyczyły braku wymagalności obowiązku, jego niewykonalności oraz prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ. Organ egzekucyjny I instancji oraz organ odwoławczy (Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny) oddaliły te zarzuty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznał skargę na postanowienie organu odwoławczego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 listopada 2025 r. sprawy ze skargi P. C. na postanowienie Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 20 maja 2025 r. nr NEP.906.42.2025 w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę
Pismem z 24 lutego 2025 r. P. C. (dalej jako "skarżąca", "zobowiązana") zgłosiła zarzut w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z 9 stycznia 2025 r., wystawionego przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Stargardzie (PPIS).
Skarżąca podniosła zarzut braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym wskazanym w tytule wykonawczym, niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym oraz prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny.
Postanowieniem z 19 marca 2025 r. nr EP.907.7.29.2025, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Stargardzie, działając na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 132, dalej jako "u.p.e.a."), oddalił zarzuty zgłoszone przez skarżącą w sprawie egzekucji administracyjnej.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że nie działa w przedmiotowej sprawie jako organ egzekucyjny (tym jest Wojewoda Zachodniopomorski), lecz jako wierzyciel obowiązku o charakterze niepieniężnym, uprawniony na mocy art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku szczepień.
Dalej zaznaczył, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19 orzekł, iż obowiązek szczepień ochronnych jest zgodny z konstytucją, a niekonstytucyjność dotyczy wyłącznie ujęcia wybranych elementów Programu Szczepień Ochronnych (ogłaszanego corocznie w załączniku do komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego), które powinny być uregulowane w rozporządzeniu Ministra Zdrowia, a nie w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W związku z powyższym od 1 października 2023 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 2077, dalej "rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych").
Organ wyjaśnił, że podstawą prawną obowiązku szczepień ochronnych przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia
2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 924, dalej jako "u.z.z.z."), który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.z. w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo opiekun faktyczny. W akcie wykonawczym do ww. ustawy, tj. rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie szczepień ochronnych w § 2 wymieniono choroby zakaźne, które objęto obowiązkiem szczepień ochronnych, a w § 3 przedziały czasowe (wiekowe).
Organ stwierdził, że małoletnia córka skarżącej, ur. 13 maja 2011 r. nie została zaszczepiona przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (I dawka szczepienia przypominającego), ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu - poliomyelitis (I dawka szczepienia przypominającego) oraz odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce (dawka szczepienia przypominającego).
Organ zaznaczył, iż w chwili wystawienia tytułu wykonawczego małoletnia osiągnęła wiek, w którym wyżej wskazane szczepienia stały się wymagane, co potwierdza istnienie wymaganego obowiązku.
PPIS, powołując się na wyrok NSA z 23 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 443/20, wyjaśnił, że maksymalne granice wieku wyznaczone w rozporządzeniu nie oznaczają, że rodzic może samodzielnie wyznaczać moment, kiedy zaszczepić dziecko. Terminy te nie wyznaczają również wymagalności obowiązku szczepień ochronnych, których przekroczenie jest podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Maksymalną granicę wieku, do kiedy powinno odbyć się szczepienie, określa § 3 rozporządzenia. Dodatkowo w załączniku nr 1 dokładnie określono okres, w którym powinny zostać podane dziecku poszczególne dawki szczepionki, co przesądza o wymagalności obowiązku.
Zdaniem organu I instancji, niepoddanie małoletniej córki szczepieniom ochronnym we wskazanych ramach czasowych oraz nieprzedłożenie lekarzowi wyniku konsultacji specjalistycznej, dającego podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych, stanowiło podstawę do wszczęcia egzekucji administracyjnej i wystawienia tytułu wykonawczego przez wierzyciela, poprzedzonego stosownym upomnieniem z 3 grudnia 2024 r.
Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącą argumentacji PPIS wyjaśnił, że w myśl art. 17 ust. 2 u.z.z.z., lekarskie badanie kwalifikacyjne jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie takiego badania następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia dziecka objętego obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego realizację. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego.
Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie organu I instancji, podnosząc zarzuty tożsame ze sformułowanymi w zarzucie.
Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (ZPWIS), postanowieniem z 20 maja 2025 r. nr NEP.906.42.2025, orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia.
Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności szczepień, organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych określony jest wprost w przepisach prawa i był wymagalny w dniu wystawienia przez PPIS w Stargardzie tytułu wykonawczego z 9 stycznia 2025 r.
Wskazał, że poddanie się szczepieniu ochronnemu jest w Polsce obowiązkiem ustawowym wynikającym z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz z art. 17 ust. 1 u.z.z.z. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b powyższej ustawy, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zwolnione z tego obowiązku są osoby przebywające na terytorium RP przez okres krótszy niż trzy miesiące (z wyjątkiem szczepień poekspozycyjnych), która to okoliczność nie dotyczy niniejszej sprawy (art. 17 ust. la). ZPWIS zaznaczył, że zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.z., w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych, np. dziecka, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku spoczywa na osobie, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 581).
Z kolei przedział wiekowy poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na dzień wystawienia tytułu wykonawczego oraz na dzień wydania postanowienia określa rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych, w szczególności Załącznik 1 oraz Charakterystyka Produktu Leczniczego.
Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do jego wykonania. Natomiast w przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). A zatem jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego może zostać stwierdzone wystąpienie przeszkód wynikających ze stanu zdrowia, uniemożliwiających wykonanie szczepienia, na co brak jest dowodów w aktach sprawy w odniesieniu do dziecka skarżącego.
Zgodnie zaś z § 11 rozporządzenia o szczepieniach ochronnych, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej, o której mowa w § 12 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.
Poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem tego obowiązku - co znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z dnia 16 grudnia 2021 r. (sygn. akt II GSK 2358/21). Podczas wizyty kwalifikacyjnej przedstawiciel ustawowy dziecka lub opiekun faktyczny, jeżeli posiada dodatkowe informacje lub dodatkową dokumentację medyczną dziecka, które mogą stanowić o ewentualnych przeciwskazaniach do szczepień, powinien poinformować o tym lekarza. To w interesie strony jest, aby dobrowolnie wybranemu przez siebie lekarzowi POZ takie informacje i dokumentację przedstawić.
Jednocześnie organ odwoławczy zaznaczył, że mimo iż badanie kwalifikacyjne dziecka stanowi integralną część procesu szczepienia ochronnego, nie stanowi pełnej realizacji obowiązku. Wykonanie obowiązku może nastąpić dopiero w momencie uzupełnienia wszystkich zaległych szczepień określonych w kalendarzu szczepień.
ZPWIS wskazał przy tym, że wymagalność obowiązku następuje z chwilą wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych, które w § 3 ust. 1 określa grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom przeciw chorobom zakaźnym uwzględniając ich wiek, a załącznik 1 doprecyzowuje schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania, wymagane dla danego szczepienia, uwzględniając wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (§ 3 ust. 2 ww. rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych).
Organ wywiódł, iż dokumentacja znajdująca się w aktach sprawy (m.in. karta uodpornienia dziecka, pismo PPIS w Stargardzie z 5 grudnia 2022 r., raport o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, wykazy osób uchylających się od szczepień, pisma z przychodni z 22 listopada 2024 r. i 20 grudnia 2024 r., czy upomnienie z 13 grudnia 2024 r.) przy jednoczesnym braku w tej dokumentacji dowodów na długotrwałe odroczenie obowiązkowych szczepień ochronnych u małoletniej, jak również nieprzedłożenie przez rodziców dziecka zaświadczenia lekarskiego uzasadniającego odroczenie wykonania szczepień ochronnych, świadczą o uchylaniu się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych u małoletniej.
Podkreślono, że nie każdy proces chorobowy uzasadnia potrzebę odroczenia obowiązkowych szczepień, a decyzja w tym zakresie należy do lekarza POZ wybranego przez rodziców do sprawowania opieki nad dzieckiem. Za przyczynę faktyczną można byłoby uznać przeciwwskazania określone przez lekarza specjalistę podczas wizyty z dzieckiem w poradni konsultacyjnej ds. szczepień ochronnych lub lekarza POZ kwalifikującego do szczepień, który dokonałby oceny na podstawie obecnego stanu zdrowia dziecka, ewentualnie na podstawie wyników badań lub zaświadczeń od specjalistów. Tymczasem skarżąca nie zgłaszając się z dzieckiem do punktu szczepień, zrezygnowała z oceny aktualnego stanu zdrowia swojego dziecka, pod kątem możliwości przeprowadzenia szczepienia, a brak stawiennictwa na badanie kwalifikacyjne, nie zwalnia od ciążącego obowiązku oraz wskazuje wprost na uchylanie się od jego realizacji.
Zdaniem organu odwoławczego, brak jest podstaw do uznania zarzutu braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych u dziecka w zakresie szczepień wymienionych w tytule wykonawczym. W dniu wystawienia przez PPIS w Stargardzie tytułu wykonawczego córka skarżącej ukończyła 12 rok życia i była już zobowiązana do przyjęcia dawek szczepień obowiązkowych, tj. wg schematu szczepienia przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi - I dawki przypominającej; ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) - I dawki przypominającej; odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce - dawki przypominającej szczepienia.
Rodzice dziecka nie przedstawili aktualnego zaświadczenia o czasowym lub długotrwałym odroczeniu szczepień czy zaświadczenia od lekarza specjalisty stwierdzającego przeciwskazania do szczepień, a także zaświadczenia stwierdzającego dokonanie immunizacji w innej placówce.
Powyższe wskazuje wprost na uchylanie się od tego obowiązku, zatem wystawienie tytułu wykonawczego było zasadne, a obowiązek nałożony na skarżącą dotyczący dokonania immunizacji dziecka istniał w chwili wydawania przedmiotowego tytułu i nadal istnieje.
Natomiast w nawiązaniu do podniesionej przez skarżącą argumentacji, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest źródłem prawa obowiązującego w Polsce ZPWIS wskazał, że wobec wejścia w życie ww. rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych kwestia ta straciła na aktualności, a tym samym jej rozpatrywanie jest bezprzedmiotowe.
Z kolei w odniesieniu do wskazanych w zażaleniu zagadnień, dotyczących niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym oraz prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny (art. 33 pkt. 9 u.p.e.a.), organ wskazał, że powyższe kwestie nie mogą być rozpatrywane, ponieważ zawierają zastrzeżenia merytoryczne niemieszczące się w zamkniętym katalogu sytuacji, które mogą być podstawą wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z przepisem art. 33 § 2 u.p.e.a.
Skarżąca wystąpiła ze skargą na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, a także umorzenie postępowania egzekucyjnego.
W skardze wskazała, iż w dalszym ciągu podtrzymuje swoje stanowisko w zakresie braku wymagalności obowiązku, niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym oraz prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny.
W odpowiedzi na skargę ZWIS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
Na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Skarga nie jest zasadna, bowiem przeprowadzona przez Sąd - stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że akt ten nie narusza prawa.
W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, iż tytuł wykonawczy z 9 stycznia 2025 r. został wystawiony po potwierdzeniu, że dziecko skarżącej nie zostało poddane szczepieniom ochronnym przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi (I dawka szczepienia przypominającego), ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu - poliomyelitis (I dawka szczepienia przypominającego) oraz odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce (dawka szczepienia przypominającego). Wynika to wprost ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji. Skarżąca również temu nie zaprzecza.
Jednocześnie skarżąca nie dostarczyła zaświadczenia lekarskiego uzasadniającego czasowe lub stałe przeciwwskazanie do realizacji powyższych szczepień u dziecka.
Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że stosownie do art. 33 ust. 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
Na podstawie art. 33 § 2 przywołanej ustawy podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
W badanej sprawie, kwestionując zasadność wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, skarżąca konsekwentnie wskazywała na to, że obowiązek objęty tytułem wykonawczym nie jest wymagalny, twierdziła również, że obowiązek ten jest niewykonalny, a także kwestionowała właściwość organu egzekucyjnego.
Wyjaśnić zatem należy, że - jak wynika z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej może być brak wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przez brak wymagalności obowiązku należy rozumieć stan, w którym wierzyciel nie może domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku, a tym bardziej nie może w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Powyższy przepis ma charakter otwarty, zaś ustawa nie zawiera zastrzeżenia, że mają to być przyczyny, które nastąpiły po wystawieniu tytułu wykonawczego. Powyższe oznacza m.in., że zobowiązany powinien wyraźnie określić, w czym upatruje przyczyny braku wymagalności obowiązku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2023 r., sygn. III FSK 1404/22; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 24 września 2024 r., sygn. I SA/Kr 649/24; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2024 r., sygn. I SA/Ol 163/24 - orzeczenia sądów administracyjnych są publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skarżąca podnosząc zarzut braku wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka wskazywała na to, że zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych, dla szczepień wymienionych w tytule wykonawczym przewidziano terminy, wskazując na obowiązek zaszczepienia dziecka pomiędzy 6 tygodniem życia, a 19 rokiem życia (błonica, krztusiec, poliomyelitis, tężec) oraz 12 miesiącem życia, a 19 rokiem życia (świnka, odra, różyczka).
W ocenie skarżącej, tak zakreślone ramy czasowe, w których należy dziecko zaszczepić wskazują na to, że moment wymagalności obowiązku nie nadszedł, bowiem nastąpi on dopiero w 19. roku życia. Jednocześnie skarżąca zakwestionowała dopuszczalność określenia kalendarza szczepień przez Głównego Inspektora Sanitarnego, wskazując, że nie może on być źródłem powszechnie obowiązującego prawa.
Dokonując oceny zasadności stanowiska skarżącej w zakresie braku wymagalności obowiązku poddania dziecka immunizacji należy zatem wskazać, że profilaktyka mająca na celu ochronę przed chorobami zakaźnymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.z.z.z. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych.
Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1876 ze zm.).
Z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5).
Zgodnie z art. 17 ust. 7 u.z.z.z. urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 tej ustawy do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.
Wyżej wymienione obowiązki ustawowe rozwinięte zostały w przepisach wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydanym na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z. i obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia. Rozporządzenie to określiło:
1) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych;
2) osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych;
3) schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia;
4) kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne;
5) sposób przeprowadzania szczepień ochronnych;
6) tryb przeprowadzania konsultacji specjalistycznej dla osób, w przypadku których lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego;
7) wzory:
a) zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym,
b) książeczki szczepień,
c) karty uodpornienia;
8) sposób prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej obowiązkowych szczepień ochronnych i jej obiegu;
9) wzory sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz tryb i terminy ich przekazywania;
10) papierową lub elektroniczną formę raportu o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, o którym mowa w art. 17 ust. 9b u.z.z.z., oraz terminy i sposób jego przekazywania.
I tak, wskazane rozporządzenie określa w § 3 ust. 1 grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. W § 3 ust. 2 zawarto regulację, zgodnie z którą schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.
W załączniku tym określono schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, zamieszczając w tabeli wykaz szczepień, liczbę dawek, wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia oraz termin wykonania szczepienia.
W ocenie Sądu, przepisy rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych nie wykraczają poza delegację ustawową. W szczególności za dopuszczalne należy uznać określenie schematu szczepień w sposób określony w art. 17 ust. 10 pkt 2a u.z.z.z.
Nie ma zatem racji skarżąca wywodząc, że obowiązek zaszczepienia dziecka dawkami szczepionek wskazanymi w tytule wykonawczym nie był wymagalny, bowiem wymagalność tego obowiązku wynika wprost z przepisów ustawy i wydanego na jej podstawie rozporządzenia wykonawczego.
Bez znaczenia dla tej oceny pozostaje podnoszony przez skarżącą argument, iż w § 3 rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych zakreślono ramy czasowe, w których szczepienie powinno nastąpić. Wskazanie w § 3 rozporządzenia przedziału czasowego, w którym należy zaszczepić dziecko nie oznacza, że 19. rok życia jest datą graniczną, do której należy wykonać obowiązek immunizacji i, że dopuszczalne jest zaszczepienie dziecka wszystkimi przewidzianymi obowiązkowymi szczepieniami w 19. roku życia.
Oczywistym, zdaniem Sądu, jest, iż schemat szczepień musi uwzględniać okoliczność, iż szczepienia, ze względu na ich ilość i ilość dawek powinny mieć miejsce w określonych odstępach czasu. Stąd konieczność ustalenia schematu szczepień w taki sposób, aby odstępy czasu pomiędzy szczepieniami przeciwko określonym chorobom i poszczególnymi dawkami tych szczepień były odpowiednie.
Określenie ram czasowych w § 3 rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych ma zatem służyć z jednej strony uwypukleniu, iż wykonanie szczepień wskazanych w schemacie jest do określonego roku życia obowiązkowe, a z drugiej strony wskazać moment, od którego obowiązek ten się materializuje. Wbrew wywodom skarżącej przepis ten nie daje rodzicowi dziecka pełnej dowolności w wyborze momentu, w którym dziecko należy zaszczepić. Świadczy o tym treść § 3 ust. 2 rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych w powiązaniu z załącznikiem nr 1 do rozporządzenia, którego to przepisu skarżąca zdaje się nie dostrzegać.
Z powyższych względów trafnie organ uznał zarzut braku wymagalności obowiązku za chybiony.
Podnosząc zarzut niewykonalności obowiązku skarżąca wywodziła, że wystawienie tytułu wykonawczego było przedwczesne, bowiem zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Jednocześnie podniosła, że ustawa nie nakłada na nią obowiązku poddania dziecka badaniom, a zatem zgodnie z art. 16 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta przysługuje jej – jako rodzicowi, prawo odmowy wykonania badań. Podniosła, że przed wykonaniem szczepień nie poddano dziecka badaniu kwalifikacyjnemu i w związku z tym obowiązek był i jest niewykonalny.
Argumentacja ta nie zasługiwała na uwzględnienie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd (który Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela), że lekarskie badanie kwalifikacyjne przeprowadzane w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (art. 17 ust. 2 u.z.z.z.) stanowi obowiązek instrumentalnie zależny i uprzedni względem szerszego obowiązku ustawowego poddania się obligatoryjnym szczepieniom ochronnym, co oznacza, że odmowa wykonania tego pierwszego obowiązku jest równoważna naruszeniu obowiązku poddania się wymaganemu szczepieniu ochronnemu (por. np. wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., II OSK 500/20, LEX nr 3568975; wyrok NSA z 2 marca 2023 r., II OSK 2209/20, LEX nr 3555617; wyrok NSA z 27 kwietnia 2023 r., II OSK 1595/20, LEX nr 3600140; wyrok NSA z 12 czerwca 2014 r., II OSK 1312/13; wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r., II OSK 2654/15; wyrok NSA z 21 listopada 2019 r., II OSK 3322/17).
Nie ma zatem racji skarżąca wywodząc, że okoliczność, iż dziecko nie zostało poddane badaniu kwalifikacyjnemu przesądza o niewykonalności obowiązku. Zaszczepienie dziecka jest pewnym procesem, którego pierwszym etapem jest wykonanie badania kwalifikacyjnego. Odmowa przeprowadzenia takiego badania u dziecka jest więc równoznaczna z uchylaniem się od obowiązku immunizacji.
Trafnie przy tym zauważył organ, że wyłącznie lekarskie badanie kwalifikacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.z. daje podstawę do wykonania szczepienia, bądź uznania, że szczepienia wykonać nie można. Z kolei podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego daje konsultacja specjalistyczna, o której mowa w § 11 rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych. W odniesieniu do dziecka skarżącej ani badania kwalifikacyjnego poprzedzającego szczepienie, ani konsultacji specjalistycznej nie przeprowadzono.
Nie marginesie należy zauważyć, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego, o którym mowa w skardze, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt SK 81/19, przestał stanowić podstawę do określenia kalendarza szczepień, stąd zarzuty w tym zakresie nie mogły zostać uwzględnione.
Nie ma również racji skarżąca wywodząc, że postępowanie egzekucyjne jest prowadzone przez niewłaściwy organ. Postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie jest prowadzone przez Wojewodę Zachodniopomorskiego, a Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Stargardzie jest wierzycielem, do którego - stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny przekazał złożony przez skarżącego zarzut. Natomiast PPIS w Stargardzie wydał postanowienie, o którym mowa w art. 34 § 2 u.p.e.a.
Działanie to znajduje umocowanie w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i jest zgodne z prawem.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło