II SA/Sz 842/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 26 sierpnia 2024 r. nr SKO.4110.1169.2024 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją nr 449-20/24 z dnia 31 maja 2024 r. Prezydent Miasta K., po rozpatrzeniu wniosku E. L. (dalej: "wnioskodawczyni", "skarżąca"), przyznał jej zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł miesięcznie na okres od dnia 1 maja 2024 r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami - do dnia 31 lipca 2025 r., tj. do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawczyni podniosła, że choć Sąd Rejonowy w K., [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wydał wyrok dnia 28 grudnia 2023 r., to otrzymała go dopiero w maju 2024 r. Skarżąca wniosła o przyznanie jej zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, decyzją z dnia 26 sierpnia 2024 r., nr SKO.4110.1169.2024, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 16 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 323 ze zm., dalej: "u.ś.r."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Kolegium oraz akt administracyjnych skarżąca wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego do organu I instancji złożyła w dniu 15 maja 2024 r. Do wniosku załączyła: kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 6 lipca 2022 r., z treści którego wynika, że wnioskodawczyni została zaliczona do osób niepełnosprawnych o lekkim stopniu niepełnosprawności do dnia 31 lipca 2025 r. oraz że niepełnosprawność istnieje od 20-go roku życia; kopię orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 8 września 2022 r. utrzymujące w mocy ww. orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 6 lipca 2022 r.; kopię wyroku Sądu Rejonowego w K., [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt [...], który zmienił ww. orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 8 września 2022 r. w ten sposób, że zaliczył wnioskodawczynię do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Wyrok uprawomocnił się w dniu 5 stycznia 2024 r. Motywując wydane rozstrzygnięcie Kolegium przytoczyło treść art. 16 i art. 24 u.ś.r. oraz stwierdziło, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki do przyznania jej zasiłku pielęgnacyjnego oraz że wniosek o jego przyznanie złożyła po upływie 3 miesięcy liczonych od dnia wydania orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności. Kolegium wyjaśniło, że w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Z przepisu tego wynika, że skoro prawo do świadczenia jest przyznawane na wniosek podmiotu uprawnionego do uzyskania takiego świadczenia, to dopiero jego złożenie determinuje moment początkowy przyznania świadczenia. Kolegium wskazało, że w tym zakresie nie można oczekiwać od organu właściwego, aby ten swoimi działaniami wyręczał wnioskodawcę w zakresie możliwości uzyskania świadczenia. Dodało także, że okoliczności i przyczyny niezłożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, w tym także ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia rodzinnego na gruncie art. 24 ust. 2 u.ś.r. Od zasady przyznawania świadczenia od miesiąca złożenia wniosku wyjątkiem jest regulacja zawarta w przepisie art. 24 ust. 2a u.ś.r. Jak wskazało Kolegium skutkiem niedochowania przez wnioskodawczynię 3-miesięcznego terminu na złożenie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, liczonego od dnia wydania orzeczenia, jest ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Przy czym decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostanie ustalone prawo do świadczeń rodzinnych, posiada data złożenia kompletnego wniosku do właściwego organu realizującego świadczenia rodzinne. Oznacza to, że nawet jeśli spełnione były przez uprawnionego ustawowe przesłanki do otrzymania świadczenia rodzinnego, lecz wniosek o jego przyznanie nie został złożony, to organ nie ma prawnej możliwości przyznania świadczenia rodzinnego za okres poprzedzający złożenie wniosku. Kolegium wyjaśniło, że w świetle ww. przepisu wniosek o przyznanie świadczenia jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia, przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku do organu. Inaczej mówiąc, decyzja w przedmiocie świadczenia wywołuje skutki od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Przyznanie zatem z datą wsteczną poprzedzającą tenże miesiąc, prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, nawet w przypadku wcześniejszego spełniania przesłanek do jego uzyskania, nie jest możliwe. Wyjątkiem od zasady ustanowionej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. jest regulacja wprowadzona w art. 24 ust. 2a u.ś.r., zgodnie z którą, jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Kolegium stwierdziło jednak, że z akt sprawy nie wynika, aby taka sytuacja w przypadku skarżącej miała miejsce. Orzeczenie ustalające stopień niepełnosprawności zostało wydane w dniu 28 grudnia 2023 r., uprawomocniło się w dniu 5 stycznia 2024 r., zaś wniosek skarżąca złożyła w dniu 15 maja 2024 r., a zatem po upływie terminu wynikającego z treści art. 24 ust 2a u.ś.r. Tym samym treść art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie miała zastosowania w przedmiotowej sprawie, a prawo skarżącej do świadczenia należało ustalić na podstawie treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze opisała przebieg postępowania dotyczącego ustalenia stopnia niepełnosprawności podkreślając, że wyrok Sądu Rejonowego w K., [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 grudnia 2023 r., sygn. akt [...] U [...], otrzymała dopiero w maju 2024 r. Skarżąca kiedy tylko otrzymała wyrok złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, który został jej przyznany jedynie na okres od dnia 1 maja 2024 r. do dnia 31 lipca 2025 r. Skarżąca wniosła o przyznanie jej tego zasiłku również na okres od dnia 1 października 2022 r. do dnia 30 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zaś stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena zgodności z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. w sprawie przyznania skarżącej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W wyniku przeprowadzonej kontroli Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Jak stanowi art. 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje m.in. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia (art. 16 ust. 3 u.ś.r.). Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem pieniężnym (215,84 zł miesięcznie). Przepisy u.ś.r. dotyczące postępowania o przyznanie świadczeń rodzinnych zakładają, że te spośród świadczeń rodzinnych, które mają charakter pieniężny, mają być przyznawane od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Wyjątek od tej zasady stanowi art. 24 ust. 2a u.ś.r., według którego "jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". Wskazać również należy na przepis art. 24 ust. 4 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest ustalenie daty początkowej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Według skarżącej zasiłek ten powinien jej być przyznany od 1 października 2022 r., przy czym skarżąca nie wskazuje podstawy przyjęcia takiej daty. Organy obu instancji stwierdziły zaś że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego należało ustalić od dnia 1 maja 2024 r., tj. począwszy od miesiąca, w którym skarżąca złożyła wniosek do organu I instancji z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jak wynika z cytowanych powyżej przepisów regulacje dotyczące ustalenia okresu na jaki przyznany zostaje zasiłek pielęgnacyjny zawierają art. 24 ust. 2, ust. 2a i ust. 4 u.ś.r. Wskazać należy, iż aby prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało ustalone wcześniej niż od miesiąca, w którym został złożony kompletny wniosek - a zatem stosownie do art. 24 ust. 2a u.ś.r. - musi zostać spełnionych łącznie kilka warunków. Po pierwsze, aby zastosować przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r., musi zapaść orzeczenie o niepełnosprawności. Z uwagi na fakt, że orzeczenie o niepełnosprawności mogą wydać różne podmioty, np. lekarz orzecznik ZUS, powiatowy albo wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, a nawet sąd powszechny, należy uznać, że ostatnie orzeczenie każdego z tych podmiotów wpisuje się w hipotezę normy prawnej zawartej w art. 24 ust. 2a u.ś.r. (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 463/23). Zatem orzeczeniem o niepełnosprawności (ostatnim) E. L. na gruncie niniejszej sprawy jest wyrok Sądu Rejonowego w K.. Po drugie, wniosek o przyznanie pieniężnego świadczenia rodzinnego musi zostać złożony z zachowaniem trzymiesięcznego terminu, który należy liczyć od momentu wydania ww. orzeczenia o niepełnosprawności (tu: wyroku sądu powszechnego). Zwrócić przy tym należy uwagę, że wyrok Sądu Rejonowego w K. zapadł w postępowaniu sądowym, a nie administracyjnym, jak ma to miejsce przed zespołami do spraw orzekania o niepełnosprawności. Zatem w kwestii skutków, jakie rodzi orzeczenie sądu powszechnego, należy sięgnąć do regulacji ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 ze zm., dalej: "k.p.c."). Wyrok sądu powszechnego nie wywołuje skutku prawnego, dopóki nie stanie się prawomocny. Zgodnie z art. 363 § 1 k.p.c. orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia. Stan rzeczy wskazany w przytoczonym przepisie może nastąpić jeżeli strona zainteresowana nie złoży środka odwoławczego albo środek ten, uprzednio złożony, zostanie rozpoznany i oddalony przez sąd II instancji, którego orzeczenie, z uwagi na konstytucyjną zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, jest prawomocne z dniem wydania. Dopiero z tą chwilą uprawomocni się wyrok sądu powszechnego I instancji. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Oznacza to, że dopiero orzeczenie prawomocne wywołuje skutki prawne, które są wiążące nie tylko dla stron biorących udział w postępowaniu przed tym sądem, ale także dla innych podmiotów prawa, w tym organów administracji publicznej i innych sądów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, który to Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela, że w przypadku wyroku sądu powszechnego trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy liczyć od dnia uprawomocnienia się wyroku. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny: "W sytuacji, gdy orzeczenie o niepełnosprawności wydaje sąd powszechny w formie wyroku, wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r. należy dokonać nie tylko z uwzględnieniem funkcji, którą realizować ma dane świadczenie opiekuńcze oraz mechanizmu jego przyznawania uzależnionego od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, ale i też innych regulacji przewidzianych w systemie prawa. Co też w konsekwencji prowadzi do przyjęcia, że wskazany w tym przepisie trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia opiekuńczego biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu, nie zaś od dnia jego wydania. W takim wypadku wniosek w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, wraz z kompletem dokumentów, złożony przez osobę uprawnioną w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się wyroku winien być uznany za złożony w terminie." (wyrok NSA z dnia 8 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3587/18, podobnie: wyrok WSA w Lublinie z dnia 14 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 390/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Po 633/20). W rozpatrywanej sprawie wyrok Sądu Rejonowego w K., na podstawie którego uznano skarżącą za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, co na gruncie u.ś.r. uprawnia ją do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego – stał się prawomocny z dniem 5 stycznia 2024 r. Od tego dnia rozpoczął swój bieg trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Mając na uwadze metodykę obliczania terminów procesowych (art. 57 § 3 k.p.a.), termin wskazany w art. 24 ust. 2a u.ś.r. upłynął z dniem 5 kwietnia 2024 r. Jest to termin materialny, którego upływ jest nieodwracalny. Upływ terminu materialnego powoduje niemożność skorzystania z trybu, jaki był dostępny przed jego upływem. Jest to nieodwracalny stan rzeczy. Skarżąca swój wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego złożyła do organu I instancji w dniu 15 maja 2023 r. To zaś oznacza, że wniosek ten został wniesiony z uchybieniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., a organ I instancji był zobowiązany do rozpoznania wniosku w trybie art. 24 ust. 2 u.ś.r. Nie ma przy tym znaczenia argumentacja skarżącej, że odpis prawomocnego wyroku otrzymała w maju 2024 r. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1760/22, ustawowy termin 3 miesięcy liczony od daty uprawomocnienia się wyroku sądu powszechnego jest czasem wystarczającym dla zorientowania się przez stronę co do swoich praw i obowiązków, pozwalającym na terminowe złożenie wniosku i skorzystanie z rozwiązania, które przewiduje przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Kierując się przytoczonym powyżej art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie znalazł żadnej przesłanki, która mogłaby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wobec tego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu wyroku dostępne są w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl