II SA/Sz 867/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w dniu 25 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 28 września 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca K. S. działająca przez pełnomocnika – syna J. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzję Wojewody Z. z dnia [...] r. utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. orzekające o odmowie wymeldowania B. S. z pobytu stałego z lokalu położonego w S. przy ul. [...]. Wezwana do uiszczenia wpisu od rzeczonej skargi wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku powołała się na trudną sytuację materialną, wskazując, że od czasu porzucenia przez męża zamieszkuje z synem J. S., który sprawuje nad nią opiekę, jednakże nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Jej dochód stanowi emerytura w wysokości [...] zł netto, a stałe miesięczne wydatki i zobowiązania to: leki – [...] zł, wyżywienie – [...] zł, pobyt w dziennym DPS – [...] zł, [...] zł prąd i gaz, [...] zł – czynsz za mieszkanie. Wnioskodawczyni jest właścicielką mieszkania o powierzchni [...] m2, wartości ok. [...] zł. W wykonaniu wezwania starszego referendarza sądowego pełnomocnik wnioskodawczyni J. S. oświadczył, że nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego, odnośnie zaświadczenia z opieki społecznej podał, że z uwagi na terminy załatwiania spraw administracyjnych nie jest w stanie przedłożyć go w terminie 7 dni, jednocześnie podał, że mama nigdy nie otrzymywała i nie otrzymuje żadnego zasiłku, nadto załączył wyciąg z konta Wnioskodawczyni za okres od [...] r. do [...] r., dowody przelewów z tytułu opłat za prąd w kwocie [...]zł, [...] zł, [...] zł, za gaz – [...] zł, Dom Pomocy Społecznej – [...] zł, [...] zł oraz recepty. Pozostałych dokumentów wymienionych w wezwaniu, tj. wyciągów z własnego rachunku bankowego oraz oświadczenia o własnych dochodach nie przedłożył. Postanowieniem wydanym w dniu 28 września 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu skarżonego postanowienia orzecznik wskazał, że oświadczenie Skarżącej o jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach nie było pełne i nie pozwalało na ustalenie jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodów. Syn Wnioskodawczyni oświadczył, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i nie przedłożył żadnych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej, gdy tymczasem z przedłożonych dowodów wynika, że mieszka razem ze Skarżącą i opłaca koszty utrzymania mieszkania z własnego konta. Przedłożenie przez pełnomocnika dowodów dotyczących jedynie sytuacji majątkowej Skarżącej uniemożliwiło ustalenie Jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Pismem z dnia 11 października 2018 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego, w którym podniosła, błąd w ustaleniach stanu faktycznego, poprzez przyjęcie, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem J. S.. Z samego faktu wspólnego zamieszkiwania wynikającego z konieczności sprawowania przez syna opieki nad nią, nieuprawnione jest wywodzenie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, tak samo jak dokonywanie opłat za mieszkanie z rachunku syna, które jest jedynie czynnością techniczną. Do sprzeciwu załączono potwierdzenia przelewu z konta Skarżącej na konto syna J. S. kwoty [...]zł w [...] r., kwoty [...]zł w [...] r. i kwoty [...]zł we [...] r. oraz kserokopię oświadczenia złożonego przez J. S. w M. O. P. R. w dniu [...] r. w przedmiocie wspólnego zamieszkiwania z matką K. S. i prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 P.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm.). Przepis art. 199 P.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). Wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 P.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może nastąpić gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wniosek Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ za niewiarygodne uznać należy twierdzenie zarówno Skarżącej jak i jej syna, że pomimo wspólnego zamieszkiwania nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Odnosząc się do powyższego przyjdzie wyjaśnić, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowy" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne uprawnione są na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12). W niniejszej sprawie z akt sprawy jak i twierdzeń Skarżącej oraz J. S. wynika, że zamieszkuje on matką. Tym samym J. S. tworzy z matką gospodarstwo domowe, a przez to ich łączne wydatki i zdolności finansowe bezsprzecznie kształtują status majątkowy Wnioskodawczyni, co koresponduje chociażby z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) dalej "k.r.o.", zgodnie z którym rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł netto, a ponoszone przez Nią miesięczne wydatki wynoszą [...] zł ([...] zł – leki, [...] zł – wyżywienie, [...] zł – opłaty za DPS, [...] zł – prąd i gaz, [...] zł – czynsz). Skoro wskazywane wydatki ponoszone przez Skarżącą są wyższe od osiąganego dochodu i wg oświadczenia nie korzysta ona z pomocy społecznej, to musi zatem korzystać z pomocy syna, a więc pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Zatem wezwanie starszego referendarza sądowego zobowiązujące do wykazania sytuacji materialnej J. S. było w pełni uzasadnione. Z załączonych do sprzeciwu potwierdzeń wykonania przelewu przez K. S. na rzecz J. S. określonych kwot w żadnym wypadku nie wynika z jakiego tytułu środki te zostały przez Skarżącą wpłacone na konto syna. Jednocześnie natomiast potwierdzają wybiórcze wykonanie przez pełnomocnika wezwania starszego referendarza sądowego z dnia 13 września 2018 r., gdzie przedłożony wyciąg z konta Skarżącej za okres od [...] [...] r. zawierał tylko operacje przychodzące z ZUS, tj. wpłaty emerytury, tymczasem z nadesłanych potwierdzeń przelewu wynika, że w okresie tym na koncie były dokonywane również inne operacje. Tym samy przedłożony wyciąg z konta Skarżącej jest niepełny i nie odzwierciedla jej rzeczywistej sytuacji. Powyższe dyskwalifikuje Skarżącą jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, ze starszy referendarz sądowy prawidłowo odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zbyt mała ilość ujawnionych informacji i niechęć do współpracy w wyjaśnieniu rzeczywistej sytuacji materialnobytowej Wnioskodawczyni spowodowały, że nie było możliwe przyjęcie, że wykazała Ona ziszczenie się w przypadku jej osoby przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a w związku z art. 260 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.