II SA/Sz 903/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. K. i C. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. J. K. i C. K., wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Wojewody z dnia [...] r., Nr [...] , utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wydaną na rzecz Z. S. , zatwierdzającą projekt budowlany oraz udzielającą pozwolenia na budowę budynku jednorodzinnego przy ul. [...] (nr działki [...] ), wraz z niezbędną infrastrukturą. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 5 września 2012r., skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, w kwocie 500 złotych. W odpowiedzi na powyższe, J. K. i C. K. nadesłali niewypełniony całkowicie formularz PPF, w którym zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Następnie, na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych przedmiotowego wniosku, skarżący nadesłali druki formularza PPF, opatrzone datą [...] r., określające sytuację rodzinną, majątkową oraz dochody swojej rodziny. W uzasadnieniu wniosku, J. K. i C. K. powołali trudną sytuację finansową (zaciągnięte kredyty i inne zobowiązania), która spowodowała, że nie są w stanie ponieść opłaty sądowej, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Wskazali, że we wspólnym gospodarstwie domowym oprócz skarżących, pozostaje córka (ur. W [...] r.). Skarżący są właścicielami dwóch mieszkań, tj. w Ś. o powierzchni [...] m2 oraz w S. o powierzchni [...] m2, a także właścicielami samochodu osobowego marki [...] Źródło utrzymania rodziny stanowi dochód skarżących z tytułu umowy o pracę, w łącznej kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Kierując się całokształtem informacji przedstawionych na urzędowych formularzach przez J. K. oraz C. K., należy przyjąć, że żądanie skarżących dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym uzależnione jest od tego, czy wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że przywołana instytucja pomocy, powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, tzn. wobec osób, które nie posiadają żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania lub też środki te są ograniczone do tego stopnia, że wydatkowanie z nich kosztów postępowania, zagraża egzystencji rodziny osoby, która zwróciła się o przedmiotowe zwolnienie. Regułą jest natomiast, obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, związanych ze swym udziałem w sprawie, na co wskazuje wyraźnie, brzmienie art. 199 P.p.s.a. Z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FPP 2/12, opubl. w Lex nr 1145404). Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, która jest realizacją zasady pomocniczości Państwa we wszystkich tych sytuacjach, w których jednostka nie jest w stanie sobie poradzić ze swoimi sprawami (por. postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 276/12, opubl. w Lex nr 1138296). Zestawiając powyższe z sytuacją rodzinną i majątkową skarżących J. K. oraz C. K., przedstawioną w przedmiotowym wniosku, należy uznać, że skarżący nie przedstawili przekonującej argumentacji, na poparcie stanowiska, iż nie są w stanie samodzielnie sfinansować kosztów sądowych, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Obowiązkiem wnioskodawców było uprawdopodobnienie sytuacji, że biorąc pod uwagę wielkość środków na utrzymanie rodziny, przy uwzględnieniu koniecznych wydatków, w sposób obiektywnie oczywisty, wynikać będzie niemożliwość poniesienia przez nich kosztów wpisu sądowego. Z akt sprawy wynika, że skarżący dysponują stałym miesięcznym dochodem z tytułu umowy o pracę, w łącznej wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Przy tym przedstawiony przez nich majątek w postaci [...] mieszkań oraz [...] auta osobowego, nie przemawia za umieszczeniem wnioskodawców w grupie osób, które z uwagi na statut materialny, wymagają pomocy ze strony Państwa. Instytucja prawa pomocy kierowana jest m.in. do osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł. Dodatkowo wskazać należy, że nie wszystkie podniesione koszty, uzasadniają zaliczenie ich do potrzeb, które mają pierwszeństwo przed należnościami sądowymi. Do takich nie zalicza się zobowiązań kredytowych. Stanowisko to potwierdza orzecznictwo sądowoadministracyjne. Nie można przyznać pierwszeństwa w regulowaniu zobowiązań kredytowych przed zobowiązaniami publicznoprawnymi - obowiązkiem ponoszenia ustawowych kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2011 r., sygn. akt II OZ 130/11, opubl. w Lex nr 1080416). Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 81/12, opubl. w Lex nr 1121304). Uznaje się także, że utrzymanie konieczne obejmuje, co oczywiste, wydatki związane z potrzebami mieszkaniowymi, nie można jednak uznać, że dla zaspokojenia tych potrzeb niezbędne jest ponoszenie wydatku z tytułu spłaty rat kredytu hipotecznego (por. postanowienie NSA z dnia 16 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 22/11, opubl. w LEX nr 783814). Reasumując przyjąć należy, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów na podstawie art. 245 § 1 i § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec, jak na wstępie.