I SA/Wa 1182/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2016 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], odmawiającą umorzenia zaległości z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2012 r. do dnia 18 grudnia 2015 r. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. W. M. wystąpił o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Burmistrz Miasta S., ww. decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. odmówił umorzenia zaległości z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 października 2012 r. do dnia 18 grudnia 2015 r. Organ I instancji uzasadnił, że kompetencja do umarzania należności oparta jest na uznaniu administracyjnym, a organ ma prawo odmówić umorzenia nawet, jeżeli sytuacja dłużnika jest trudna. Najdalej idącą ulgę w postaci umorzenia organ stosuje w wyjątkowych sytuacjach, gdy nie ma żadnej możliwości wyegzekwowania należności. Obligatoryjnym obowiązkiem dłużnika alimentacyjnego jest zwrot należności alimentacyjnych, wypłaconych jego dziecku. W złożonym odwołaniu W. M. wskazał, że brak możliwości spłaty zadłużenia wynika z niekorzystnych działań zakładów karnych wobec jego osoby. Ponadto wniósł o odroczenie terminu spłaty do 2018 r., kiedy to wyjdzie z więzienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia [...] stycznia 2016 r. Organ uzasadnił, że decyzja organu I instancji jest zasadna, gdyż użycie zwrotu "może" - w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2016 r. poz. 169 ze zm.) - oznacza, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, a organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Przy czym organ ma możliwość, ale nie ma obowiązku, umorzenia należności, nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Umorzenie na podstawie powołanego art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego - o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności. Odbywanie zaś przez zobowiązanego do alimentów kary pozbawienia wolności nie może przemawiać za uwzględnieniem wniosku. Odbywanie kary stanowi efekt zabronionych działań zobowiązanego. Z tego względu za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja, będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, iż naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami, byłoby premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, których koszt uprzednio poniósł podatnik. Na takim stanowisku stoi orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1111/10, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09, z dnia 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 544/07- opubl. - CBOSA). Organ dodał, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego są wypłacane, gdy osoba zobowiązana nie realizuje swojego obowiązku wobec osoby uprawnionej, a każde umorzenie zobowiązań powoduje przerzucenie kosztów utrzymania dzieci dłużników na wszystkich podatników. Przy czym zobowiązany ma [...] lata, nie ma orzeczonego stopnia niepełnosprawności i jest zdolny do pracy. Brak jest zatem podstaw do umorzenia należności, tym bardziej, że po wyjściu z zakładu karnego, wnioskodawca może podjąć zatrudnienie i spłacić zadłużenie. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze W. M. zaskarżył powyższą decyzję w całości, wskazując na: - realny brak możliwości spłaty długu alimentacyjnego, - działania niekorzystne dla niego oraz Skarbu Państwa, podejmowane przez zakłady karne oraz - narażanie Skarbu Państwa na straty z tytułu rosnącego długu i odsetek. W jego ocenie Zakład Karny powinien w pierwszej kolejności kierować do pracy dłużników alimentacyjnych. Decyzja Kolegium narusza prawo i jest wydana w sposób nieobiektywny do sytuacji. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi, jako nieuzasadnionej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone orzeczenie jest zgodne z prawem. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta S., którą odmówiono umorzenia skarżącemu zaległości z funduszu alimentacyjnego, m.in. na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z powołanym powyżej przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Powyższe oznacza, że decyzja wydana w powyższym trybie ma charakter uznaniowy, na co zresztą trafnie wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności, z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, implikowany jest wyłącznie wolą organu – tj. podejmowany w ramach uznania administracyjnego, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia, które winno zostać należycie i logicznie uzasadnione. Orzeczenie podjęte w ramach uznania administracyjnego musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy, w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego – dalej zwanego "kpa.". Przy czym w orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa.). Następnie powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia, bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania - co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem Sądu materiał dowodowy, znajdujący się w aktach sprawy, nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej w oparciu o materiał dowodowy sprawy, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. W istocie skarżący nie kwestionuje poczynionych przez organ ustaleń stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, że obiektywnie z powodu odbywania kary pozbawienia wolności i braku możliwości wykonywania płatnej pracy nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, aby móc spłacić powstały dług alimentacyjny. W tym miejscu należy podnieść, że z uwagi na powołane powyżej uznanie administracyjne wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Przy czym Sąd podzielił poglądy Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wskazujące, że odbywanie przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie stanowi wystarczającej przesłanki do uwzględnienia jego wniosku. Sytuacja, w której znalazł się dłużnik alimentacyjny stanowi oczywisty efekt działań podjętych przez niego i zabronionych przez prawo. Za działania te właśnie odbywa karę pozbawienia wolności. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja, będąca efektem zawinionych i zabronionych przez prawo działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (m.in. z wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1111/10 (publ. CBOiIS). Rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że umorzenie zaległości oznaczałoby, że naganne działania dłużnika, sprzeczne z normami prawa karnego, byłyby w istocie "premiowane" umarzaniem zaległości z tytułu wypłacanych zaliczek alimentacyjnych – a zatem zwolnieniem dłużnika z tego obowiązku. Należy jednak pamiętać, że nie można pominąć w toku niniejszej analizy okoliczności, iż świadczenia, do których zobowiązany jest skarżący, zostały uprzednio wypłacone ze środków publicznych na rzecz jego dziecka – a to właśnie skarżący obciążony jest obligatoryjnym obowiązkiem alimentacji swojego potomka, co wynika z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skoro zatem przedmiotowe umorzenie należności ma charakter wyjątkowy - a jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinno być interpretowane w sposób ścisły, a w żadnym wypadku nierozszerzający - to powinno mieć ono miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Z tym zastrzeżeniem, że stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Dlatego też obecny stosunek skarżącego przejawiający się chęcią zatrudnienia i przyczynienia się do utrzymania jego dziecka – nie mają znaczenia w niniejszej sprawie. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja, będąca następstwem wyłącznie jego działań (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II SA/Sz 411/10, a także nadal aktualne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 570/08, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Bd 786/06 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 544/07 – opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby jakiekolwiek inne, szczególne okoliczności miały miejsce w sytuacji skarżącego. Pomimo obecnego pozbawienia go wolności jest on osobą młodą, zdrową i zdolną do pracy. Przy czym brak możliwości podjęcia zatrudnienia w zakładzie karnym nie przesądza jeszcze o tym, że nie będzie miał możliwości spłaty długu, który na nim ciąży, po odbyciu kary. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), sąd oddalił skargę.