I SA/Wa 1286/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant starszy referent Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata B. Z. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. J. S. wnioskiem z dnia 1 stycznia 2011 r. wystąpiła do Burmistrza S. o przyznanie zasiłku z programu rządowego "na dożywianie" w wysokości [...],-zł na zakup [...]. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Burmistrza S. – rozpoznając powyższy wniosek – decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], wydaną w oparciu o przeprowadzoną w dniu [...] stycznia 2011 r. aktualizację wywiadu środowiskowego, przyznał J. S. świadczenie pieniężne na zakup [...] w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 stycznia 2011 r. w wysokości [...],-zł. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z programem wieloletnim "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" może być przyznana pomoc w formie posiłku nieodpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, a w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną, może być przyznana pomoc w formie świadczenia pieniężnego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności. Ustawowe kryterium dochodowe wynosi 351,-zł na osobę w rodzinie, zaś dla osoby samotnie gospodarującej jest równe 477,-zł. Od powyższej decyzji J. S. złożyła odwołanie, w którym opisując swoją trudną sytuację życiową, podniosła, że decyzja jest nietrafna i wydana z naruszeniem prawa, bowiem zasiłek w przyznanej kwocie jest niewystarczający. Ponadto skarżąca żąda podania przez Ośrodek szczegółowego zestawienia wszystkich osób, ze wskazaniem nazwisk, korzystających z różnych form wsparcia. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję stwierdzając, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji Kolegium obszernie omówiło, na tle przepisów o pomocy społecznej, zadania i istotę zasiłku celowego. Wskazało, że wysokość zasiłku celowego uzależniona jest od aktualnej sytuacji życiowej i materialnej osoby ubiegającej się o pomoc, zasadności zgłoszonej potrzeby, a także od wysokości posiadanych środków i możliwości MOPS. Ponadto Kolegium podało, iż organ pierwszej instancji wyjaśnił stronie jakimi kwotami dysponował w danym okresie i podniosło, że skarżącej przyznane zostało świadczenie w wysokości wyższej niż innym wnioskującym. Z ustaleń organu wynika, iż J. S. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nigdzie nie pracuje, albowiem posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, a jedynym źródłem jej utrzymania jest zasiłek stały w wysokości [...],-zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...],-zł. Ponadto skarżąca regularnie korzysta z innych form wsparcia finansowego, jak zasiłek celowy na dożywianie, świadczonych przez Ośrodek z pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, iż stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2009, Nr 175, poz. 1362 ze zm.) zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że decyzja o przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Tym samym spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości określonej przez niego. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć ma względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego aczkolwiek ma charakter uznaniowy, to nie może też być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Dokonując analizy całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił stronie podstawy przyznania świadczenia w wysokości niższej niż skala żądań skarżącej. Kolegium wyjaśniło, iż MOPS w S. na pomoc z Programu Rządowego w miesiącu styczniu 2011 r. dysponował kwotą [...],-zł. Pomoc z tego Programu otrzymało [...] rodzin, przy czym średnio na gospodarstwo wieloosobowe pomoc wyniosła [...],-zł, zaś na gospodarstwo jednoosobowe – [...],-zł. Ponadto Kolegium, powołując się na treść art. 100 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyjaśniło, iż w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych i w szczególności niedopuszczalne jest podawanie do wiadomości publicznej nazwisk osób korzystających z pomocy społecznej oraz rodzaju i zakresu przyznanego świadczenia. W ocenie Kolegium uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, czyli uzupełniający własne środki, możliwości i uprawnienia osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Nie oznacza to zatem, że pomoc społeczna winna pokrywać wszystkie potrzeby osób i rodzin wnioskujących o udzielenie takiej pomocy. Możliwość zaspokojenia tych potrzeb jest niewątpliwie zdeterminowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi, bowiem nie może dać więcej, niż posiada. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. S., nie zgadzając się ze stanowiskiem organu i twierdząc, że została rażąco przekroczona granica uznania administracyjnego. W uzasadnieniu skarżąca obszernie opisuje swoją trudną sytuację życiową, zarzucając pracownikom MOPS świadome działanie na jej szkodę i dowolne rozdawanie świadczeń bez uwzględnienia jej trudnej sytuacji zdrowotno-bytowej przy przyznawaniu zasiłków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. skarżąca zgłosiła do protokołu rozprawy wniosek o przeprowadzenie dowodu w postaci zażądania dokumentacji od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. pozwalającej na ustalenie osób korzystających z pomocy społecznej i ile z tych osób ma orzeczony stopień niepełnosprawności i jaki. Ponadto wniosła o zażądanie informacji od Rady Miasta S. jakie kwoty i na jakie cele w stosunku rocznym przeznaczone są na pomoc społeczną oraz jakie są programy pomocowe, unijne, rządowe i własne i jaką pomoc otrzymuje MOPS w S. z organizacji pozarządowych i charytatywnych. Jednakże Sąd nie uwzględnił zgłoszonych na rozprawie wniosków o zwrócenie się do organów o przedłożenie żądanych dokumentów i informacji, i przystąpił do rozstrzygnięcia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W ocenie Sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Rozważania jednak zacząć należy od kwestii proceduralnej, a mianowicie wniosków skarżącej zgłoszonych na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r., których Sąd nie uwzględnił, bowiem wnioski te nie stanowią dowodów uzupełniających z dokumentów, o których mowa w treści art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jedn. tekst: Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270). Ponadto co do zasady, nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który – na podstawie art. 133 § 1 powyższej ustawy – kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżony akt administracyjny. Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 powołanej ustawy, z którego wynika, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu jedynie z dokumentów i to wyłącznie wówczas, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania sądowego, co należy rozumieć jako konieczność odroczenia rozprawy. W powyższym tonie wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 września 2005 r., FSK 2282/04 (Lex nr 173165), w którym stwierdził, że przeprowadzenie jakichkolwiek innych dowodów, poza dowodami z dokumentów, jest niedopuszczalne. Celem tego postępowania nie jest bowiem ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z zasadami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie, czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa do poczynionych ustaleń. Z powyższych rozważań wynika zatem, że sąd administracyjny nie ma obowiązku prowadzenia dowodów, bowiem strona obowiązana jest naprowadzać dowody w postępowaniu administracyjnym. Ponadto w niniejszej sprawie nie zachodziła konieczność wyjaśnienia istotnych wątpliwości, bowiem zebrany w sprawie materiał jest dostateczny do jej rozstrzygnięcia, a Sąd nie ma obowiązku zbierania dalszych dowodów z urzędu (zob. wyrok NSA z dnia 5 maja 2011 r., II OSK 782/10, Lex nr 992632). Dyspozycja art. 106 § 3 powołanej ustawy nie daje więc podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji, jak również przepis ten nie jest instrumentem służącym do zwalczenia ustaleń faktycznych, z którymi strona skarżąca się nie zgadza (por. wyroki NSA: z dnia 6 października 2009 r., II FSK 615/08, Lex nr 533874 i z dnia 20 stycznia 2010 r., II FSK 1306/08, LEX 558886). Wyjaśnić również należy, że w świetle art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych i niedopuszczalne jest w szczególności podawanie do publicznej wiadomości nazwisk osób korzystających z pomocy społecznej oraz rodzaju i zakresu przyznanego świadczenia, jak również zakresu orzeczonego stopnia niepełnosprawności, czego domagała się skarżąca w odwołaniu i na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. Z powyższych względów Sąd nie uwzględnił wniosków skarżącej zgłoszonych na rozprawie w dniu 22 lutego 2012 r. – o zażądanie od organów dokumentacji pozwalającej na ustalenie osób korzystających z pomocy społecznej i ile z tych osób ma orzeczony stopień niepełnosprawności i jaki oraz zażądanie informacji jakie kwoty i na jakie cele w stosunku rocznym przeznaczone są na pomoc społeczną oraz jakie są programy pomocowe, unijne, rządowe i własne i jaką pomoc otrzymuje MOPS w S. z organizacji pozarządowych i charytatywnych – bowiem wspomniany art.106 § 3 wyklucza prowadzenie dowodu z powyższych dokumentów i informacji. Oceniając sprawę co do jej istoty, Sąd w pełni podziela stanowisko organu odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, która ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy, rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak zasadnie podkreślił organ drugiej instancji, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Oznacza to udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, ale nie obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb. W ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" – ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) – są realizowane działania dotyczące w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się m. in. w ubóstwie, z powodu bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, a w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym, w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Natomiast w świetle art. 5 ust. 1 tej ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, a w przypadku braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną, może być przyznana, w myśl art. 3 pkt 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego, pomoc w formie świadczenia pieniężnego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, ustawowe kryterium dochodowe wynosi 351,-zł na osobę w rodzinie, zaś dla osoby samotnie gospodarującej jest równe 477,-zł. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży. Użyty w tym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja organu pomocy społecznej przyznająca zasiłek podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że od decyzji organu orzekającego zależy, czy wnioskodawcy zostanie przyznana pomoc w formie zasiłku celowego i w jakiej wysokości. Orzekając w ramach tego uznania organ administracji musi mieć na względzie, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. O przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku decyduje każdorazowo organ przyznający zasiłek, biorąc pod uwagę posiadane środki finansowe, sytuację materialną wnioskodawcy oraz cel zasiłku, a także potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu działania organu. Organ przyznający zasiłek miał na uwadze, że obowiązkiem właściwych organów administracji jest "zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych" osób podopiecznych, nie zaś spełnianie ich żądań. Jeśli zatem organ pomocy społecznej ocenił, z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącej, a z drugiej własne możliwości finansowe i liczbę osób objętych pomocą i uznał, że istnieje możliwość przyznania skarżącej zasiłku celowego i zasiłek taki przyznał, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywanej przez sąd ogranicza się bowiem do zbadania zgodności z prawem decyzji uznaniowej, ale nie obejmuje ani celowości wydania decyzji, ani rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową, organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 kpa, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej, wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Sąd podziela stanowisko organu, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana posiadanymi przez gminę środkami pieniężnymi. W świetle powyższego nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. W przedmiotowej sprawie decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, granic uznania administracyjnego nie przekroczono, a o przyznaniu zasiłku celowego w wysokości [...],-zł zadecydowały możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. W ocenie Sądu roszczenia skarżącej wynikają z jej przekonania, że świadczenia z pomocy społecznej mają jej zapewnić zaspokojenie zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania. Z takim poglądem nie można się jednak zgodzić, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej. Ze znanych Sądowi z urzędu innych wielu spraw z udziałem skarżącej wiadomym jest, jak również z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że skarżąca objęta jest systematycznie udzielaną pomocą społeczną. Zatem organ ma świadomość trudnej sytuacji bytowej skarżącej, skoro regularnie przyznaje skarżącej świadczenia i to w wysokości wyższej niż innym wnioskującym o pomoc – jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie – mimo braku woli skarżącej do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Wyjaśnić bowiem należy, że uniemożliwienie organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oznacza brak współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu własnej trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i skutkuje wydaniem decyzji odmownej [zob. wyroki NSA: z dnia 23 września 2008 r., I OSK 1513/07 (Lex nr 489092) i z dnia 2 października 2008 r., I OSK 37/08 (Lex nr 510466)], a jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżąca do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie podjęła żadnych czynności, które umożliwiłyby organowi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. Egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania wynikającego w powyższego przepisu art. 11 jest na tyle istotne, że w przeciwnym wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych (Komentarz do art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej). Sąd podziela stanowisko Kolegium, iż ustawa o pomocy społecznej zakłada udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby trudności materialnych i życiowych, a nie obowiązek zaspokajania w pełni oczekiwanych przez te osoby potrzeb i obowiązek ponoszenia pełnych kosztów utrzymania tych osób wraz z realizacją ciążących na nich obciążeń finansowych. W ocenie Sądu organy obu instancji w sposób wyczerpujący dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego i oceny tej dokonały prawidłowo uznając, że nie jest możliwe przyznanie skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego w miesiącu styczniu 2011 r. w wyższej kwocie. Motywy podjętego rozstrzygnięcia zostały wyczerpująco wyjaśnione zarówno w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i decyzji organu pierwszej instancji, co oznacza, że decyzjom tym nie można postawić zarzutu naruszenia prawa ani przekroczenia granic uznania administracyjnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach poniesionej pomocy prawnej udzielonej z urzędu znajduje uzasadnienie w art. 250 powołanej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).