I SA/Wa 1315/15

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2015 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 17 września 2015 r. sygn. I SA/Wa 1315/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. R. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2015 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości. Postanowieniem z dnia 21 października 2015 r. sygn. I SA/Wa 1315/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił następnie M. R. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na powyższą decyzję. W piśmie z [...] listopada 2015 r. skarżąca zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W wypełnionym na wezwanie formularzu PPF skarżąca swoje żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym uzasadniła brakiem środków pozwalających opłacić koszty postępowania. Wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Zamieszkują w mieszkaniu o pow. [...] m². Środki utrzymania czerpią z dwóch świadczeń emerytalnych w wysokości [...] zł (skarżąca) i [...] zł (mąż). W rubryce formularza odnoszącym się do zgromadzonych oszczędności skarżąca zaznaczyła, że są nimi środki stanowiące wpływ miesięczny emerytur z ZUS. Określone we wniosku wydatki bieżące odnoszą się do wydatków na eksploatację mieszkania ([...] zł), opłat za media ([...] zł), kosztów leczenia ([...] zł) oraz kosztów rehabilitacji ([...] zł). Zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2015 r. skarżąca w związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było niewystarczające do oceny jej aktualnego stanu majątkowego, została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem niewykazania przesłanek przyznania prawa pomocy, poprzez przedstawienie kopii dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanych świadczeń emerytalnych, wyciągu ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej małżonka rachunków bankowych lub lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy (ewentualnie oświadczenia o niekorzystaniu z usług bankowych, w tym posiadania lokat bankowych), szczegółowego zestawienia koniecznych wydatków na utrzymanie (w tym wyżywienie) wraz z kopią dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających ponoszone wydatki leczniczo-rehabilitacyjne w deklarowanej wysokości ([...] zł miesięcznie). W piśmie z [...] stycznia 2016 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, że cały jej "majątek finansowy" został zgromadzony na koncie w...] , z którego pobiera środki na comiesięczne utrzymanie domu, wyżywienie i inne wydatki. Szczegółowe zestawienie ponoszonych wydatków wskazuje, że skarżąca opłaca czynsz i fundusz remontowy w wysokości [...] zł, ponosi wydatki za prąd ([...] zł), gaz ([...]zł), internet i TV ([...] zł), telefon ([...] zł), a także prąd wykorzystywany na działce ([...] zł). Środki wydatkowane na zakup wyżywienia skarżąca oszacowała na kwotę [...] zł, środki czystości –[...] zł, pozostałe wydatki konserwacyjne –[...] zł. Odnośnie do deklarowanych w formularzu wydatków na leczenie skarżąca podała, że nie jest w stanie przedłożyć kopii dokumentów potwierdzających faktyczne wydatki w wysokości [...] zł miesięcznie z powodu niegromadzenia paragonów z aptek czy rachunków za rehabilitację. Przedkładane wraz z pismem kopie paragonów za zakup leków w aptekach mają stanowić, według złożonego oświadczenia, jedynie "szczątkowe" wydatki. Składająca wniosek podała, że powinna poddać się natychmiastowo operacji neurochirurgicznej, której koszt w "klinice [...]" (z powodu braku dostępnych terminów leczenia w warunkach pokrycia kosztów przez NFZ) wynosi [...] zł. Taka operacja, jak podała skarżąca, miałaby pochłonąć wszystkie zgromadzone przez nią środki na koncie bankowym. Równoległe skarżąca wskazała na stan zdrowia męża, którego leczenie również przekraczać będzie zgromadzone dotąd środki. Do pisma załączone zostały: kopia czterech paragonów z apteki poświadczające kupno w dniach [...] listopada, [...],[...] i [...] grudnia 2015 r. leków i suplementów diety na kwotę odpowiednio [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł, część wyciągu z konta bankowego prowadzonego przez skarżącą potwierdzającego przelew z ZUS na kwotę [...] zł oraz trzy wypłaty kartą środków w łącznej wysokości [...] zł, kopia przekazu pocztowego świadczenia emerytalnego męża skarżącej na kwotę [...] zł, dowody opłacania kosztów eksploatacyjnych za mieszkanie, internet i TV, zużycie prądu, korzystanie z telefonu oraz dwa wyniki badań lekarskich. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie stronom postępowania znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej niepozwalającej jej we własnym zakresie ponosić kosztów postępowania. Wykazanie przez wnioskodawcę wystąpienia w sprawie przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie polega na subiektywnym przedstawieniu przez stronę własnej oceny sytuacji finansowej jako uniemożliwiającej jej ponoszenie wydatków innych niż na utrzymanie, ale na zweryfikowaniu tego założenia w oparciu o obiektywne kryteria. By było to możliwe osoba składająca wniosek powinna przedstawić pełną informację o swojej sytuacji materialnej w sposób wskazany w formularzu PPF, a gdyby to okazało się niewystarczające, stosownie do art. 255 p.p.s.a., przedłożyć dodatkowe dokumenty i złożyć wyjaśnienia w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak współpracy w postaci niedostarczenia dokumentów bądź niezłożenia wyczerpujących oświadczeń ma wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem ocena wniosku nie może być oparta o selektywnie przedstawione informacje. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się w odniesieniu do powyższego obowiązku ustawowo nałożonego na składającego wniosek o prawo pomocy, że wnioskodawca w każdym przypadku jest zobowiązany dochować należytej staranności i przekazać dane i dokumenty, które w pełni lub w sposób dostateczny zrealizują skierowane do niego wezwanie. W sytuacji kiedy wnioskodawca nie przedstawi takich dokumentów lub przedstawi je w formie niepełnej niejako pozbawia się udzielenia mu prawa pomocy. Szczątkowe informacje o sytuacji majątkowej nie dają bowiem podstaw do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskującego, co w konsekwencji prowadzi do braku możliwości dokonania oceny spełnienia przesłanek z art. 246 p.p.s.a. i skutkuje odmową udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 2015 r. sygn. II OZ 1324/15). W rozstrzyganej sprawie zwrócenie uwagi na tę kwestię było o tyle konieczne, że determinowała ona sposób odniesienia się do żądania sformułowanego przez skarżącą. Przedstawione w piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r. informacje w sposób niedostateczny odpowiadały bowiem warunkom skierowanego do skarżącej wezwania, w oparciu o które miała zostać oceniona jej zdolność do poniesienia kosztów sądowych oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. W pierwszym rzędzie zwrócenia uwagi wymaga to, że w wypełnionym formularzu skarżąca zaniżyła dochody gospodarstwa domowego w zakresie otrzymywanego przez męża świadczenia emerytalnego. Podana w formularzu kwota ([...] zł) nie koresponduje z kwotą świadczenia, która wynika z kopii załączonego przekazu pocztowego ([...] zł). Zastrzeżenia może budzić również rzeczywisty ogólny stan majątkowy strony, jeżeli się zauważy, że za składnik kosztów utrzymania uznała ona koszty zużywanej energii elektrycznej na działce. Ten składnik majątkowy nie został jednak wskazany w formularzu PPF. Niezależnie od tytułu prawnego, w oparciu o który skarżąca aktualnie użytkuje określoną nieruchomość (działkę), nie może budzić wątpliwości to, że jej posiadanie wpływa na ocenę sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, stąd pominięcie tejże okoliczności w kontekście innych niezgodności może stawiać pod znakiem zapytania ogólną wiarygodność składanych przez stronę oświadczeń, w szczególności tych, które nakierowane są na wykazanie, że strona zmuszona jest dokonywać wydatków na konieczne utrzymanie w wysokości pozbawiającej jej możliwości poczynienia nawet najmniejszych oszczędności. Odnosi się to przede wszystkim do kosztów leczenia w zadeklarowanej miesięcznej wysokości przekraczającej kwotę [...] zł. Jest prawdopodobne, że kumulacja różnych czynników mogła sprawić, że w określonym okresie skarżąca poniosła wydatki na świadczenia medyczne i zakup leków w ww. wysokości. Wątpliwości może budzić jednak to, czy obciążenie finansowe w takiej wysokości mogło mieć w przypadku skarżącej w rozważanym okresie charakter stały. Skarżąca nie przedstawiła bowiem jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na znaczne obciążenie rodziny (ponad [...] zł rocznie) kosztami leczenia. Korzystanie z odpłatnych usług rehabilitanta, pomimo takiej możliwości, nie zostało, nawet następczo, w żadnej formie potwierdzone. Załączone do wniosku dokumenty (4 paragony fiskalne z apteki) w dużej części dotyczyły zakupu nie tyle leków, co suplementów diety, przy czym ich zakupiona ilość, mając na uwadze okres czasu, w jakim dochodziło do poświadczonych zakupów (1 miesiąc), przekraczała ogólnie przyjmowane zalecenia dziennego ich spożycia. Badanie kręgosłupa, którego kopię skarżąca załączyła, było wykonywane na koszt NFZ. Jego treść nie stanowiła jednocześnie dowodu, tak jako to zostało ujęte, potwierdzającego konieczność przeprowadzenia zabiegu operacyjnego. Celem powyższych uwag – co należy podkreślić - nie jest wykazanie, że stan zdrowia składającej wniosek jest dobry i nie jest ona zmuszona ponosić żadnych wydatków na leczenie. Przedłożone dokumenty tego bowiem nie uprawdopodabniają. Odniesienie się do przedstawionych wraz z wnioskiem dokumentów służy jedynie temu, że skarżąca powołując się na fakt, iż znaczną część budżetu domowego pochłaniają wydatki na ogólnie ujętą ochronę zdrowia w żaden sposób nie doprowadziła do potwierdzenia takiego stanu rzeczy. Złożony wniosek zawiera również niejasność w odniesieniu do deklarowanych wydatków na żywność. Wyszczególnione wydatki na żywność przy zastosowaniu kryterium minimum socjalnego opracowanego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego według danych z czerwca 2015 r. wynosiły przeciętnie [...] zł. Skarżąca nie wyjaśniła dlaczego koszty te w jej przypadku muszą być ponad dwukrotnie wyższe ([...] zł). Trudno zresztą w oparciu o przedłożone oświadczenie przyjąć, że tak jest w rzeczywistości, skoro wskazana przez stronę kwota jako odzwierciedlająca ponoszone wydatki została oparta wyłącznie na odniesieniu szacowanej luźno stawki dziennej do liczby dni w miesiącu. Podobny zarzut oparty o uogólnianie poszczególnych wydatków odnieść można również do innych zobowiązań finansowych rodziny (miesięczny koszt zakupu środków czystości –[...] zł). Co najistotniejsze jednak, skarżąca nie wywiązała się w sposób prawidłowy z nałożonego na nią zobowiązania do przedłożenia wyciągu z posiadanego przez wnioskodawczynię rachunku bankowego wraz z historią dokonanych na nim operacji z ostatnich trzech miesięcy. Przedłożenie jednej strony wyciągu w celu potwierdzenia wysokości otrzymywanego świadczenia, uniemożliwiające ustalenie wysokości zgromadzonych na rachunku środków oraz ocenę dokonywanych operacji, nie pozwala de facto określić rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Budzi jednocześnie oczywiste wątpliwości pod kątem wiarygodności to oświadczenie skarżącej, które posiadany majątek odniosła w formularzu do "wpływu miesięcznego emerytur z ZUS" podczas, gdy w piśmie z dnia [...] stycznia 2016 r., wskazując na kwotę [...] zł jako szacowane koszty zabiegu operacyjnego, stwierdza, że poniesienie tego wydatku oznacza pochłonięcie wszystkich środków "uciułanych" na koncie. Powyższe zaniechanie oznacza, że nie jest możliwe rozważenie jaką wysokość kosztów postępowania skarżąca jest w stanie ponieść, a jaki ciężar doprowadziłby do zachwiania możliwości ponoszenia wydatków na konieczne utrzymanie, skoro – jak można przyjąć – skarżąca z zobowiązań finansowych nie wywiązuje się w oparciu o wyłącznie aktualnie uzyskiwane dochody ze świadczeń emerytalnych, ale w sytuacji tego wymagającej może sięgnąć do zgromadzonych oszczędności, których wysokość się została jednak ustalona. Podzielenie tego kierunku wykładni nadawanej art. 255 p.p.s.a., który podkreśla, że niewłaściwe odniesienie się do wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony, a to sprawia, że strona nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. II OZ 348/15; postanowienie NSA z dnia 5 grudnia 2014 r. sygn. II OZ 1262/14; postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. II OZ 321/14), skutkowało oddaleniem wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tych warunkach, w oparciu o art. 245 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.