I SA/Wa 147/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie: WSA Maria Tarnowska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2013 r. sprawy ze skargi W. G. i M. C. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących W. G. i M. C. solidarnie kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta W. z dnia [...] maja 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] . W uzasadnieniu postanowienia Wojewoda [...] podał, że postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] Prezydent W. zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w/w nieruchomości do czasu ustalenia przez Sąd następców prawnych współwłaścicielki [...] części przedmiotowej nieruchomości J. L. i jej następców prawnych. W uzasadnieniu postanowienia organ pierwszej instancji stwierdził, iż załatwienie przedmiotowej sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego polegającego na uzyskaniu i dostarczeniu przez wnioskodawców do akt sprawy postanowień spadkowych po zmarłych: J. L. i jej następców prawnych, a także po współwłaścicielu [...] części [...] i jego spadkobiercach: M. C., R. C., W. M. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli W. G. i M. C. kwestionując zasadność zawieszenia postępowania administracyjnego oraz podnosząc, że sprawa powinna toczyć się dalej w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. Wojewoda [..] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, uznając, że skoro od uzyskania postanowienia o nabyciu praw spadkowych po wskazanych osobach uzależnione jest ustalenie wszystkich stron postępowania, to kwestia ta stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 kpa, będące przesłanką do zawieszenia z urzędu postępowania w sprawie ustanowienia użytkowania wieczystego. Na postanowienie Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę wnieśli W. G. i M. C. W uzasadnieniu skargi podnieśli, że okolicznością, od której istnienia Prezydent W. uzależnił zawieszenie postępowania, było nieprzedłożenie oryginałów lub potwierdzonych notarialnie postanowień sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po współwłaścicielach nieruchomości, która to jednak okoliczność nie może być postrzegana za zagadnienie wstępne, organ winien wezwać skarżących do złożenia tych postanowień. Skarżący zauważyli, że do akt postępowania administracyjnego zostały złożone dokumenty wymienione w pkt 2 postanowienia, a jeżeli ich forma w ocenie organu była niewystarczająca, winien on wezwać stronę do ich przedłożenia w określonej formie. Podnieśli, że Prezydent W. zawieszając postępowanie, winien dokonać czynności, o których mowa w art. 100 § 1 kpa. Skarżący zarzucili także zaskarżonemu postanowieniu brak wyjaśnienia, dlaczego organ stanął na stanowisku, że jednym ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości była J. L., a notatka służbowa z dnia 21 kwietnia 2010 r., dotycząca wglądu do księgi hipotecznej nr [...], w ocenie skarżących budzi wątpliwości, czy może być uznana za dowód co do tego, kto był, czy też jest właścicielem nieruchomości. Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1842/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. G. i M. C. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania. W ocenie Sądu ustalenie następców prawnych współwłaścicieli nieruchomości jest niezbędne. Postępowanie administracyjne w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości może toczyć się jedynie z udziałem wszystkich współwłaścicieli tej nieruchomości, a jeżeli oni nie żyją – to z udziałem ich następców prawnych, gdyż osoby te muszą mieć możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, zgłaszać żądania i wnioski (art. 10 § 1 kpa). Skoro zaś jedynie sąd powszechny jest uprawniony do stwierdzenia nabycia praw do spadku, w których wymienia wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wielkość ich udziałów, to dopóki sądowe postanowienia nie zostaną przedłożone do akt administracyjnych, konieczne jest zawieszenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Jedynie osoby, które wylegitymują się postanowieniem sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku po właścicielach nieruchomości, będą miały przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Ustalenie zaś spadkobierców właścicieli nieruchomości nie jest obowiązkiem organu, gdyż organ nie ma legitymacji czynnej przed sądem powszechnym do wystąpienia z takimi wnioskami. W związku z tym w ocenie Sądu organ postąpił prawidłowo wzywając strony do dostarczenia prawomocnych postanowień sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po Józefie Lenartowicz i jej następcach prawnych. Ponadto, zdaniem Sądu, notatka służbowa z dnia 21 kwietnia 2010 r. dotycząca wglądu do księgi hipotecznej nr [...], może stanowić dowód w sprawie. Jak wynika z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z notatki tej wynika, że współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli J. L. w 9/168 części i M. C. w 159/168 części. W notatce tej powołana jest księga hipoteczna ta sama, której dotyczy zaświadczenie z dnia 5 października 2009 r. załączone do skargi, z którego wynika, że M. C. jest współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości. Oczywistym więc jest, że nie był on wyłącznym właścicielem nieruchomości, a obowiązkiem organu administracji publicznej w sprawie ustanowienia użytkowania wieczystego jest ustalenie wszystkich współwłaścicieli nieruchomości. Brak jest zatem podstaw, by notatce z dnia 21 kwietnia 2010 r. odmówić wiarygodności. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2011 r. skargę kasacyjną wnieśli W. G. i M. C. Zaskarżając wyrok w całości zarzucili mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i domagali się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej W. G. i M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1842/10, wyrokiem z dnia 15 listopada 2012 r. I OSK 1290/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność figurowania J. L. w dokumentach dotyczących nieruchomości przy ul. [...] nie została udowodniona, co z kolei przesądza, że zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji, uznający prawidłowość zawieszenia postępowania, wydany został z naruszeniem prawa. Ponadto Sąd pierwszej instancji niezasadnie uznał, że skoro w myśl art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, to sporządzona przez pracownika organu notatka służbowa, wedle której J. L. widniała w księdze hipotecznej jako współwłaściciel nieruchomości, stanowiła wystarczający dowód uzasadniający zawieszenie postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomijając fakt, że notatka ta sporządzona została przez bliżej nieokreślonego głównego specjalistę (bez podania jednostki organizacyjnej organu, w którym ten specjalista pracuje), to w orzecznictwie sądowym wielokrotnie podnoszono, że w świetle art. 75 § 1 kpa notatka służbowa sporządzona przez pracownika nie jest tego rodzaju dokumentem, który służy merytorycznemu wyjaśnieniu sprawy; jest formą adnotacji sporządzonej przez pracownika w trybie art. 72 kpa, wobec czego do adnotacji tej nie stosuje się przepisów dotyczących dowodów. Notatka służbowa nie jest dokumentem służącym wyjaśnieniu merytorycznemu sprawy (por. wyroki NSA z dnia 23 września 2010 r. I OSK 1597/09 i z dnia 4 czerwca 1982 r. I SA 258/22). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozpatrując ponownie sprawę Sąd uznał, że w niniejszej sprawie miało miejsce naruszenie prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Prezydenta W. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w punkcie pierwszym zawieszającego z urzędu postępowanie w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], do czasu ustalenia przez sąd następców prawnych współwłaścicielki 9/168 części przedmiotowej nieruchomości J. L. i jej następców prawnych; w punkcie drugim wzywającego strony do dostarczenia prawomocnych postanowień sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po w/w współwłaścicielce i jej następcach prawnych oraz do dostarczenia oryginałów lub poświadczonych notarialnie postanowień sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po współwłaścicielu 159/168 części M. W. i jego spadkobiercach: [...]. Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest ocena, czy sporządzona przez pracownika organu notatka służbowa dotycząca wpisów w dokumentach hipotecznych nieruchomości objętej wnioskiem dekretowym, stanowi dowód tego, co zostało w niej stwierdzone, a tym samym - czy organ miał podstawy do zawieszenia postępowania wszczętego wnioskiem dekretowym do czasu ustalenia następców prawnych osoby wskazanej, zgodnie z treścią tej notatki, jako współwłaściciel nieruchomości w oznaczonej ułamkowej części. Zdaniem Sądu, w postępowaniu wszczętym na wniosek złożony w trybie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) winny brać udział, jako strony postępowania, wszystkie osoby, którym przysługiwałby prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości, a zatem i następcy prawni nieżyjących już i ujawnionych w dokumentach właścicieli (współwłaścicieli) nieruchomości. O ile zatem w księdze hip. [...] J. L. figurowałaby jako współwłaścicielka w 9/168 części – zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa do czasu ustalenia jej następców prawnych byłoby zasadne. Jednakże okoliczność ta nie została wykazana. Zgodnie z art. 75 § 1 kpa notatka służbowa sporządzona przez pracownika nie jest tego rodzaju dokumentem, który służy merytorycznemu wyjaśnieniu sprawy, jest tylko formą adnotacji sporządzonej przez pracownika w trybie art. 72 kpa, wobec czego, do adnotacji tej nie stosuje się przepisów dotyczących dowodów. Możliwość sporządzenia adnotacji, przewidziana w art. 72 kpa, nie może dotyczyć ustaleń istotnych dla sprawy. Mogą to być bieżące adnotacje o wartości drugorzędnej, wprawdzie pomocne przy rozpatrywaniu sprawy lub w toku postępowania, niemniej jednak nie obejmujące ustaleń, od których zależy lub może zależeć rozstrzygnięcie sprawy; o ustaleniach "istotnych" mowa jest w art. 67 i następnych kpa. Dlatego należy podkreślić, że notatka służbowa nie jest dokumentem służącym wyjaśnieniu merytorycznemu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2010 r. I OSK 1597/09, wyrok NSA z dnia 4 czerwca 1982 r., I SA 258/22). W niniejszej sprawie nie sposób uznać, że notatka służbowa z czynności badania dokumentów hipotecznych nie dotyczyła istotnych dla wydania rozstrzygnięcia kwestii. Prawidłowe określenie stron postępowania, z czym niewątpliwie wiąże się ustalenie pierwotnych właścicieli nieruchomości i ich ewentualnych następców prawnych, jest jednym z pierwszych i podstawowych czynności organu prowadzącego postępowanie. Nie może się zatem czynność ta opierać jedynie na adnotacji pracownika organu, która świadczy jedynie o sposobie gromadzenia informacji przez organ i nie spełnia wymogów ustalonych w art. 75 w zw. z art. 77 kpa (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 grudnia 2006 r. III SA/Kr 1185/05). Tak więc oparcie postanowienia o zawieszeniu postępowania na informacji zawartej w adnotacji pracownika organu uznać należy za błędne, ponieważ nie stanowiła ona dowodu tego, że J. L. była współwłaścicielką nieruchomości objętej wnioskiem dekretowym. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.