I SA/Wa 1618/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędzia WSA Łukasz Trochym Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi C. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 21 czerwca 2023 r., nr KOC/2589/Op/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 13 marca 2023 r., nr 9/5120/2023 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją nr 2847/2011 z dnia 30 maja 2011 r. Prezydent m. st. Warszawy skierował S. W. do domu pomocy społecznej oraz orzekł o umieszczeniu go w Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w W. Decyzją nr 2848/11 z dnia 30 maja 2011 r., a następnie decyzjami zmieniającymi: nr 2307/2012 z dnia 20 kwietnia 2012 r., nr 2398/2013 z 24 kwietnia 2013 r., nr 1646/2018 z dnia 8 maja 2018 r., nr 2263/2021/NZ z dnia 19 lipca 2021 r., nr 4379/2022 z dnia 19 września 2022 r. organ ustalił od S. W. opłatę za pobyt w placówce, od 1 kwietnia 2022 r. wynoszącą 1.472,11 zł. Decyzją nr 9/5120/2023 z dnia 13 marca 2023 r. Prezydent m.st. Warszawy ustalił od C. W. - syna S. W. odpłatność w okresie od 23 lipca 2011 r., w punkcie 1 ustalając wysokość opłat: - 1.331,50 zł miesięcznie za okres od 23 lipca 2011 r. do 31 grudnia 2011 r., - 48.1,98 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2012 r., - 1.128,39 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 marca 2013 r., - 1.211,72 zł miesięcznie za okres od 1 kwietnia 2013 r. do 31 marca 2014 r., - 1.497,99 zł miesięcznie za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r., - 1.248,57 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia 2015 r., do 31 grudnia 2015 r., - 1.259,00 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia 2016 r., do 31 grudnia 2016 r., - 1.379,83 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia 2017 r., do 31 grudnia 2017 r., - 1.508,59 zł miesięcznie za okres od 1 stycznia 2019 r., do 31 grudnia 2019 r., - 1.985;-53 zł miesięcznic od 1 września 2022 r. W punkcie 2 w odniesieniu do okresu od 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. oraz od 1 stycznia 2020 r. do 31 sierpnia 2022 r. organ stwierdził brak powstania obowiązku ponoszenia odpłatności. W punkcie 3 organ orzekł o zwolnieniu z ustalonej odpłatności za okres od 23 lipca 2011 r. do 31 grudnia 2019 r. W punkcie 4 organ odmówił uwzględnienia wniosku o całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności za okres od 1 września 2022 r. W punkcie 5 organ zwolnił częściowo zobowiązanego z odpłatności ustalonej od 1 września 2022 r. do kwoty 300,00 zł na okres do 31 maja 2023 r. Z akt postępowania wynika, że osobami obowiązanymi do wnoszenia opłaty z tytułu pobytu S. W. w domu pomocy społecznej są on sam oraz jego synowie C. W. i R. W., a w dalszej kolejności J. W. (wnuk mieszkańca DPS, syn skarżącego). W postępowaniu dotyczącym skarżącego, na podstawie licznej korespondencji ze stroną, wywiadu środowiskowego oraz dokumentów potwierdzających dochody skarżącego (deklaracje, zaświadczenia organu podatkowego) organ I instancji ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, z żoną jest w nieformalnej separacji, ma dwoje dzieci, na które nie ma zasądzonych alimentów. Dochód osiąga z działalności gospodarczej. W okresie od 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. oraz od 1 stycznia 2020 r. do 31 sierpnia 2022 r. skarżący nie spełniał ustawowego kryterium dochodowego do obciążenia go odpłatnością. Za pozostałe okresy organ ustalił odpłatność proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych, z uwzględnieniem kryterium dochodowego, które stanowi 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, ustalanego na potrzeby świadczeń z pomocy społecznej. Obok nałożenia obowiązku odpłatności organ I instancji rozpoznał również wniosek z 5 września 2022 r. o całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności od 23 lipca 2011 r. do 1 stycznia 2021 r. oraz o zwolnienie z odpłatności w okresie od 2 stycznia 2021 r. na stałe (doręczony organowi wraz z wywiadem środowiskowym 12 września 2022 r.). Uzasadniając wniosek oraz w innych pismach i przy poprzednich wywiadach skarżący wskazywał, że od ojca doznawał przemocy fizycznej i psychicznej w dzieciństwie oraz w wieku dorosłym. Z ojcem nie utrzymuje kontaktów. Na dowód stanu zdrowia psychicznego skarżący przedłożył zaświadczenie psychoterapeuty J. K. z dnia 20 maja 2022 r. oraz oświadczenie J.O. (siostry żony). Skarżący podkreślał także złą sytuację materialną oraz problemy zdrowotne (cukrzyca). Odwołanie od powyższej decyzji w zakresie jej punktu 4 i 5 złożył C.W. Kolegium rozpatrując sprawę podniosło, że administracyjnym postępowaniem odwoławczym rządzi zasada skargowości, co oznacza, że Kolegium może rozpoznać w drugiej instancji sprawę w takim zakresie, w jakim decyzja została zaskarżona przez stronę. W związku z tym przedmiotem postępowania Kolegium jest wyłącznie sprawa w granicach wyznaczonych punktem 4 i 5 decyzji pierwszoinstancyjnej, tj. co do odmowy uwzględnienia wniosku o zwolnienie z odpłatności za okres od 1 września 2022 r. oraz co do częściowego zwolnienia z odpłatności do kwoty 300,00 zł, w okresie od 1 września 2022 r. do 31 maja 2023 r. W pozostałym zakresie decyzja ta stała się ostateczna, zaś Kolegium przyjmuje za wiążące ustalenie obowiązku ponoszenia odpłatności i jego wymiar finansowy, a także rozstrzygnięcie o niepodleganiu obowiązkowi odpłatności, wskazane w punkcie 1-3 decyzji. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej zwana u.p.s.) osoby wnoszące oplotę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt, mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba; bezrobocie, niepełnosprawność; śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej łub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Kolegium podniosło, że jak wskazuje się w orzecznictwie, ustawodawca pod pojęciem okoliczności uzasadniających zwolnienie z opłat rozumiał głównie okoliczności dotyczące sytuacji ekonomicznej (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 816/21). Wyrażono także pogląd, że "zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania [art. 64 pkt 2 u.p.s,] zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego." (por. wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 841/21). Argumentacja dotycząca relacji rodzinnych nie ma znaczenia w przypadku zastosowania art. 64 pkt 2 u.p.s. (por. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1618/19). Z kolei okoliczności odnoszące się do relacji rodzinnych zawarto w punktach 5- 7 przepisu. Skarżący nie przedstawił wyroku, na mocy którego ograniczono władzę rodzicielską jego ojcu (pkt 5), ani też wyroku, na mocy którego oddalono powództwo o alimenty na rzecz jego ojca (pkt 6). Punkt 7 art. 64 nie wymaga przedstawienia prawomocnego wyroku, jednak ciężar wykazania przyczyny przemawiającej za zwolnieniem, którą jest tutaj rażące naruszenie obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych, spoczywa na wnioskodawcy. Ustawodawca wskazuje dowód z dokumentu jako podstawowy w tym przypadku. Kolegium dodało, że decyzja w sprawie zwolnienia z obowiązku odpłatności, wydawana na podstawie art. 64 u.p.s., należy do uznania organu. Oznacza to, że organ może zwolnić stronę z obowiązku w całości albo w części, ale nie musi tego uczynić nawet po stwierdzeniu, że pewne okoliczności mogłyby za tym przemawiać. W sprawie o częściowe łub całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej właściwe organy dysponują podwójną swobodą decyzyjną, której zakresem są objęte ocena prawna stanu faktycznego sprawy oraz wybór rodzaju rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 4094/18). Z powyższej analizy wynika, że możliwymi do zastosowania podstawami zwolnienia w niniejszym stanie faktycznym jest art. 64 pkt 2, 3 i 7 u.p.s. Kolegium rozważa okres od 1 września 2022 r., co wynika z zakresu zaskarżenia. W tym okresie zgodnie z zarządzeniem Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 16 marca 2022 r. nr 424/2022 średni "koszt utrzymania-mieszkańca w DPS przy ul. [...] w [...] wynosi 6.159,09 zł. Od skarżącego od 1 września 2022 r. ustalono kwotę odpłatności w wysokości 1.985,53 zł, przy czym do 31 maja 2023 r. organ częściowo zwolnił go od jej ponoszenia do kwoty 300 zł. Oznaczało to obciążenie jedynie niewielką częścią odpłatności za ten okres. Nie można pominąć również, że skarżący został zwolniony od obowiązku odpłatności za cały okres od 23 lipca 2011 r. do 31 grudnia 2019 r., które to rozstrzygnięcie wobec braku zaskarżenia stało się ostateczne. W przekonaniu Kolegium wskazany w decyzji zakres zwolnienia odpowiada sytuacji osobistej, majątkowej i rodzinnej skarżącego oraz uwzględnia argumenty przedstawiane zarówno w toku postępowania, jak też w odwołaniu. Skarżący uzyskuje regularny dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, choć w zróżnicowanej wysokości miesięcznej. Dochód skarżącego za 2021 rok wyniósł 63.904,80 zł, w przeliczeniu na miesiąc 5.325,40 zł (zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 14 października 2022 r., k. 207 akt). W wywiadzie uzupełniającym z 5 września 2022 r. skarżący podał wysokość dochodu w kwocie 8.000 zł w lipcu 2022 r. oraz 1.900 zł w sierpniu 2022 r. (k. 200 akt). Skarżący dochody przeznacza na: opłatę składek ubezpieczeniowych do ZUS z tytułu działalności gospodarczej - ok. 1400 zł miesięcznie, usługi księgowe - 360 zł, ratę za leasing sprzętu do działalności gospodarczej - łącznie 1130 zł, ratę kredytu mieszkaniowego - 3.932,35 .zł miesięcznie (w zależności od kursu franka szwajcarskiego), kurs rysunku dla córki - 366 zł miesięcznie, korepetycje z j. angielskiego - 483 zł miesięcznie, 1/3 czynszu za mieszkanie - ok. 500 zł miesięcznie oraz 1/3 zaległości z tytułu czynszu od kwoty 1.322,16 zł, ratę za leasing sprzętu komputerowego i tabletu dla córki 980 zł. Nadto skarżący ponosi wydatki w związku z cukrzycą i terapią psychologiczną w wysokości 1.070 zł - 1.490 zł miesięcznie oraz koszty wizyty u okulisty (250 zł 2 razy w roku) i koszt wymiany szkieł w okularach w kwocie 480 zł (wszystkie kwoty podane za odwołaniem). Wymienione koszty w ocenie Kolegium nie stanowią okoliczności nadzwyczajnych, którym skarżący nie mógł zapobiec, a które zarazem prowadzą do pogorszenia jego sytuacji życiowej. Zobowiązania takie, jak kredyt, umowy leasingu, opłata korepetycji czy zajęć językowych są wynikiem dobrowolnej decyzji zainteresowanego, a jednocześnie stanowią większą część zadeklarowanych obciążeń. W porównaniu z innymi wydatkami nie są istotnym wydatkiem deklarowane koszty leczenia skarżącego, jak też ponoszone raz czy dwa razy do roku koszty konsultacji z okulistą i koszty zakupu nowych szkieł korekcyjnych. Kolegium zauważyło, że miesięczna wysokość odpłatności, wskazana w punkcie 1 decyzji, nie została przez stronę zakwestionowana. Tymczasem wprost zależy ona od wysokości dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, o czym stanowi art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy. "Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium". W braku zaskarżenia punktu 1 decyzji organu I instancji, Kolegium wypowiada się w niniejszej decyzji wyłącznie co do tego, czy wydatki skarżącego w zestawieniu z jego dochodami mogą uzasadniać zwolnienie go z ponoszenia odpłatności w rozumieniu art. 64 pkt 2 u.p.s. W tym znaczeniu, zdaniem Kolegium, nie powinny one skutkować zwolnieniem w szerszym zakresie, niż udzielone przez organ I instancji. Kolegium nie miało zaś podstawi do analizy prawidłowości ustalenia kwoty odpłatności, a co za tym idzie weryfikacji sposobu, w jaki organ I instancji ustalił miesięczny dochód skarżącego. Rozważając z kolei zdrowotną sytuację skarżącego Kolegium przyjęło za wiarygodne jego oświadczenia (składane osobiście i przez pełnomocnika), iż cierpi na cukrzycę i depresję. Są to choroby przewlekłe, powodują niedogodności, z którymi chory musi się nieustannie mierzyć, ale z drugiej strony nie eliminują chorego z życia społecznego. Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Z przedłożonej dokumentacji nie wynika również, aby schorzenia te istotnie ograniczały skarżącego w codziennym funkcjonowaniu. Samo tylko zaświadczenie lekarskie o rozpoznaniu chorób przewlekłych nie jest wystarczające do skorzystania ze zwolnienia (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 694/20). Kolegium dostrzegło znaczny wpływ trudnych relacji z ojcem na sytuację skarżącego. Przemoc werbalna i fizyczna ojca została dokładnie opisana w oświadczeniach skarżącego (k. 190-192), jego pełnomocnika (k. 97), a także powinowatej J. O. (k. 99-100). Z uwagi na opisane w tych pismach okoliczności jest dla składu orzekającego zrozumiały negatywny osobisty stosunek skarżącego do ojca. Rozważając charakter tych pism Kolegium wskazało, że stanowią one dokumenty prywatne i są zapisem subiektywnego stanowiska osób je sporządzających. Nie mogą stanowić wyłącznego dowodu na charakter relacji między skarżącym i jego ojcem. Skarżący nie może przenosić na organy administracji obowiązku przeprowadzenia postępowania co do popełnienia przez jego ojca czynów o charakterze przestępstwa (por. wyżej cyt. wyrok NSA sygn. akt I OSK 816/21). Stosunki rodzinne są domeną sądownictwa powszechnego i w związku z tym nietrafne jest przyjęcie - jak czyni to skarżący w odwołaniu - że organ powinien prowadzić postępowanie dowodowe na okoliczność relacji, jakie łączyły w dzieciństwie skarżącego z ojcem (por. wyżej cyt. wyrok NSA sygn. akt I OSK 1618/19). W orzecznictwie przyjmuje się także, że to stronę obciąża ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie zwolnienia, w tym wynikających ze stosunków rodzinnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 741/17; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 27 października 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 463/22). Jakoż przemoc domowa w stosunku do skarżącego nie została wykazana wyrokiem sądu, to dostatecznie wykazano jednak, że skarżący leczył problemy psychiczne, których źródłem były jego stosunki z ojcem (zaświadczenie psychoterapeuty z 20 maja 2022 r.). Materiał dowodowy był zatem wystarczający do zastosowania art. 64 pkt 7 u.p.s. Materiał dowodowy nie wystarczał natomiast do zwolnienia w całości z odpłatności, które przewiduje art. 64a u.p.s. i ma charakter obligatoryjny. Warunkiem do jego zastosowania jest przedstawienie prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu mieszkańca DPS władzy rodzicielskiej lub o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba ze skazanie uległo zatarciu. Wyroku takiego skarżący nie przedstawił. Kolegium wskazało także, że zastosowanie całkowitego zwolnienia skutkowałoby przeniesieniem kosztów pobytu ojca skarżącego w DPS na jednostkę samorządu terytorialnego, a przez to na ogół społeczeństwa. Nie można zaś doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia. 4 października 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 1384/22 i powołane tam liczne orzecznictwo). W okolicznościach niniejszej sprawy, zdaniem Kolegium, w pełni uzasadnione było zwolnienie z odpłatności w takim rozmiarze, jak to uczynił organ I instancji. Zwolnienie skarżącego z całości obowiązku naruszałoby równowagę między interesem społecznym i indywidualnym interesem strony, które w przekonaniu Kolegium zostały należycie wyważone przez organ I instancji. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł C. W. zarzucając jej naruszenie: - art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie, tj. uznanie, że przesłanka długotrwałej choroby nie została spełniona, gdyż względem skarżącego nie orzeczono niepełnosprawności, podczas gdy przepis nie wymaga orzeczenia niepełnosprawności, a istota przesłanki polega na ponoszeniu wydatków związanych z długotrwałą chorobą, a nie ocenie stopnia choroby, tym bardziej niepełnosprawności; - art. 64 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez niezastosowanie w sytuacji spełnienia przez skarżącego przesłanki zawartej w tym przepisie, gdyż skarżący wykazał, że pomimo trudnej sytuacji materialnej zobowiązany jest do utrzymywania ze swojego wynagrodzenia rodziny; - art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie, tj. uznanie, że wykazanie spełnienia przesłanki zależy od przedłożenia dowodów wyłącznie w formie dokumentów urzędowych, podczas gdy przepis nie wprowadza zakazu dowodzenia za pomocą dokumentów prywatnych, a wręcz istotą wprowadzenia tego przepisu było zapewnienie alternatywnej możliwości dowodzenia niż wyłącznie w drodze prawomocnych rozstrzygnięć sądów jak w art. 64a ustawy o pomocy społecznej; - art. 7 i 77 §1 K.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, zwłaszcza ustalenia rzeczywistej relacji między ojcem a synem, przyczyn tych relacji i w tym zakresie jedynie lakoniczne stwierdzenie, że relacje z ojcem były nieprawidłowe, podczas gdy przemocowe zachowania ojca doprowadziły do całkowitego braku relacji syn-ojciec, depresji i myśli samobójczych skarżącego, braku jakichkolwiek więzi uprawnionego ze skarżącym i jego dziećmi, rodziną, braku więzi miedzy uprawnionym a skarżącym i jego dziećmi, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; - art. 80 K.p.a. poprzez wybiórcze potraktowanie dowodów i tym samym nie wyciągnięcie z zaświadczenia Intergratio Centrum psychoterapii i rozwoju wniosków z niego wynikających i dokonanie błędnych ustaleń, że relacja ojca alkoholika z synem była wyłącznie nieprawidłowa, podczas gdy z zaświadczenia wynika, że ojciec stosował względem syna przemoc psychiczną i fizyczną, co doprowadziło do depresji i myśli samobójczych skarżącego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; - art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy organ na podstawie art. 138 §1 pkt 2 K.p.a. winien uchylić zaskarżoną decyzję w części, tj. co do pkt 4 i 5 i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy poprzez zwolnienie skarżącego z opłaty całkowicie. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie skarżącemu całkowitego zwolnienia i częściowego zwolnienia (do kwoty 300 zł miesięcznie) od obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS. Organy obu instancji zgodnie orzekły, że jego wniosek o całkowite zwolnienie nie zasługuje na uwzględnienie, a jedynie na częściowe zwolnienie z uwagi na treść art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz.901, ze zm. – dalej "u.p.s."). Z rozstrzygnięciem tym nie zgadza się skarżący. Zauważyć należy, iż SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji obszernie przedstawiło ustalony w sprawie stan faktyczny i prawny, przedstawiając również pełną treść mających w sprawie zastosowanie przepisów. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Katalog osób zobowiązanych do ponoszenie tej opłaty i kolejność w jakiej ich ona obciąża ustalony został w art. 61 u.p.s., w myśl którego w przypadku niepokrycia pełnych kosztów utrzymania przez mieszkańca domu pomocy społecznej, obowiązek ów obciąża małżonka mieszkańca i zstępnych przed wstępnymi (art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.). Zgodnie z treścią art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu. 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Użyty w art. 64 u.p.s. zwrot "w szczególności" oznacza, że określona w tym przepisie lista przesłanek uzasadniających zwolnienie z ponoszenia ustalonej opłaty jest listą przykładową. W tej sytuacji również inne uzasadnione okoliczności mogą spowodować uwzględnienie wniosku o zwolnienie od obowiązku ponoszenia ww. opłaty. Organ administracji jest wprawdzie zobowiązany do poddania sytuacji podmiotu wnioskującego, w świetle przesłanek określonych w punktach 1-4 art. 64 u.p.s., jednak organ ten może uwzględnić także inne okoliczności niż wskazane w przepisie, uznając je za szczególnie uzasadnione. Muszą być to okoliczności szczególnie uzasadnione i związane z wyjątkową lub trudną sytuacją podmiotu ubiegającego się o zwolnienie. Okoliczności te powinny ponadto być związane z sytuacją rodzinną (pkt 5-7), osobistą (pkt 2 lub 4) lub majątkowo-dochodową (pkt 2 lub 3) osoby ubiegającej się o zwolnienie lub członka jej rodziny (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2019 r., sygn. I OSK 4094/18). Treść normatywna art. 64 u.p.s. jednoznacznie wskazuje na uznaniowy charakter zwolnienia, co oznacza, że kontrolne kompetencje sądu ograniczone są do zbadania czy przy wydaniu decyzji nie doszło do przekroczenia granic swobodnego uznania, które nie może jednak oznaczać dowolności wyboru rozstrzygnięcia przez organ. Organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygającą o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Sądowa kontrola decyzji opartych na uznaniu administracyjnym polega na sprawdzeniu, czy organ nie nadużył przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania w sprawie, czyniąc rozstrzygnięcie dowolnym. Odnosząc się do istoty sprawy należy dostrzec, że argumentacja wniosku o zwolnienie z odpłatności opiera się na wskazaniu trudnej sytuacji życiowej i rodzinnej skarżącego, a nadto braku więzi emocjonalnych między skarżącym, a ojcem (trudne dzieciństwo, alkoholizm ojca). W toku postępowania administracyjnego, jak i w treści skargi strona nie powołała się na żadne inne nowe okoliczności. Natomiast wnosiła, by organ przeprowadził postępowanie dowodowe na potwierdzenie podnoszonych przez nią we wniosku okoliczności. W świetle regulacji art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą żądać zwolnienia od tej opłaty w całości lub w części, jeżeli w ich sytuacji życiowej występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstały w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Natomiast w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, właściwy organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 K.p.a., mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. W ocenie składu orzekającego, wszelkie okoliczności mające przemawiać za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie z odpłatności, jako że stanowią wyjątek od zasady ponoszenia odpłatności przez członków rodziny za pobyt w domu pomocy społecznej, muszą być interpretowane zawężająco. To wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że jego sytuacja jest wyjątkowa, szczególna, trudna, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku i w konsekwencji przerzucenie ciężaru utrzymania podopiecznego w domu pomocy społecznej z rodziny na gminę, jako organ prowadzący domy pomocy społecznej (art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s.). Innymi słowy, samo powołanie się na okoliczności wskazane w art. 64 u.p.s. jeszcze nie przesądza o konieczności uwzględnienia wniosku strony, zaś winna być ona rozpatrzona przez organ administracji i winno to znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podejmowanego rozstrzygnięcia. Swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 u.p.s. jest związana nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego, lecz także z upoważnieniem do swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji (osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej) osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty. W sprawie o częściowe lub całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej właściwe organy dysponują więc podwójną swobodą decyzyjną, której zakresem są objęte ocena prawna stanu faktycznego sprawy oraz wybór rodzaju rozstrzygnięcia sprawy - decyzja pozytywna albo decyzja negatywna (por. wyrok z dnia 19 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 4094/18, CBOSA). Co także istotne, ciężar dowodu spoczywa na stronie, to ona jest zobowiązana do udokumentowania, że dana okoliczność występuje, a po stronie organu administracji jest jedynie obowiązek poinformowania strony prowadzonego postępowania, o tej okoliczności, jak również wskazać na możliwe sposoby dopełnienia takiego obowiązku. Odnosząc powyższe do ustalonego w sprawie stanu faktycznego Sąd podzielił pogląd organów administracji w zakresie oceny wniosku strony. Żadna z okoliczności wskazanych we wniosku, które - w ocenie strony - miały uzasadniać wniosek o zwolnienie jej całkowicie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, nie wskazuje na szczególną okoliczność, której skarżący nawet przy użyciu największego wysiłku nie może pokonać. Zdaniem Sądu orzekające organy przeanalizowały wobec wniosku skarżącego o całkowite jego zwolnienie z ustalonej opłaty za pobyt ojca w DPS jego sytuację i zdrowotną i finansową w kontekście celów regulacji art. 64 pkt 2 u.p.s. Nie można więc im skutecznie zarzucić błędnej wykładni tego przepisu ustawy i jego niewłaściwego zastosowania. Niewątpliwie sytuacja strony nie jest trudna. Kolegium oceniło sytuację finansową skarżącego zasadnie uznając, że przy uzyskiwanym, miesięcznym dochodzie i deklarowanych, stałych wydatkach pozostała kwota na utrzymanie pozwala skarżącemu na zapłatę należności za pobyt ojca w DPS w wysokości 300 zł miesięcznie. Skarżący nie jest osobą ubogą i jego rodzina nie znajduje się w chwili obecnej w szczególnej sytuacji życiowej zasługującej na zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w DPS w całości. Nie występują zatem uzasadnione okoliczności - uzyskiwania niskiego dochodu - przemawiające za zwolnieniem z opłat za pobyt ojca skarżącego w DPS. Nie występują także i inne powody przewidziane w art. 64 u.p.s., zwłaszcza takie jak: długotrwała choroba, bezrobocie, czy utrzymywanie z jednego świadczenia lub wynagrodzenia. Skarżący jak wynika z postępowania wyjaśniającego prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Trudno też doszukać się takich uchybień przepisom postępowania, które skutkowałyby uchyleniem decyzji. Nie jest naruszeniem wynikającej zasady pogłębiania zaufania obywateli, wydanie niekorzystnej dla strony decyzji. Wyczerpujące odniesienie się do zarzutów zawartych w odwołaniu oraz wykazanie argumentów przemawiających za prawidłowością wydanej decyzji wypełnia w należyty sposób dyrektywę z art. 8 k.p.a. W celu realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Niewątpliwie organy obu instancji orzekając w sprawie uwzględniły wszelkie okoliczności, zatem nie popełniły błędu w ustaleniach faktycznych, czym miałyby naruszyć art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. Wbrew temu co twierdzi skarżący organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Ponadto ustaliły i rozpatrzyły wszystkie istotne dla treści rozstrzygnięcia okoliczności. Podkreślić należy również, że to na skarżącym spoczywał ciężar dowodu i to on był zobowiązany do udokumentowania twierdzeń wskazanych we wniosku. Organy nie naruszyły zatem wskazanych w skardze postanowień przepisów Kodeksu postepowania administracyjnego w stopniu skutkującym uchyleniem decyzji. Nadto nie powinno budzić wątpliwości, że rozpoznając wniosek o zwolnienie z opłat za pobyt w domu opieki społecznej organy powinny mieć na uwadze całokształt sytuacji materialnej i osobistej strony ubiegającej się o taką ulgę. Należy mieć również na uwadze, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie. Jedynie w przypadku wykazania rażącego naruszenia przez mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. W rozpoznawanej sprawie organy orzekające uwzględniły w swoich rozstrzygnięciach brak relacji pomiędzy skarżący a jego ojcem z powodu jego alkoholizmu i stosowanej przemocy fizycznej i psychicznej, co skutkowało częściowym zwolnieniem skarżącego z ponoszenia odpłatności. Organy dokonały oceny w ramach swobodnej oceny dowodów i nie można im, zdaniem Sądu, zarzucić dowolności. Również stan zdrowia skarżącego cierpiącego na depresję i cukrzycę organy orzekające wzięły pod uwagę, uznając, że schorzenia te nie ograniczają go w codziennym funkcjonowaniu. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z niej dochody umożliwiające mu ponoszenie różnych wydatków, niekoniecznie niezbędnych. Dodać należy, że schorzenia, z którymi boryka się skarżący dotykają w obecnych czasach znaczną część społeczeństwa, co nie oznacza, że uniemożliwiają one funkcjonowania w społeczeństwie. Końcowo należy wskazać, iż Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd Kolegium, iż nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem de facto wnioskiem o udzielenie pomocy ze środków publicznych. Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego i nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd oddalił wnioski dowodowe zgłoszone na rozprawie w dniu 1 grudnia 2023 r. uznając, że przedstawione dowody w postaci zaświadczenia lekarskiego z 27 listopada 2023 r., recepty i zaleceń nie stanowią dokumentów w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a., gdyż są kserokopiami. Ponadto zostały wystawione po wydaniu kwestionowanej decyzji, co oznacza, że pozostają bez wpływu na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.