I SA/Wa 1732/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J. S., Z. P. i T. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Dnia 18 grudnia 1990 r. do Urzędu Miejskiego w G. wpłynął wniosek J. S. o przyznanie ekwiwalentu za mienie pozostawione na dawnych Kresach Wschodnich. Nastepnie w dniu 11 września 2007 r. wystąpiła ona do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. K. i K. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości R., gm. [...], pow. W., dawne woj. [...]. Wnioskiem o tej samej treści z dnia 10 grudnia 2007 r. T. K. i Z. P. także wystąpili o rekompensatę. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] odmówił potwierdzenia J. S., Z. P. oraz T. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez E. K. oraz K. K. w miejscowości R., gm. [...], pow. [...], dawne woj. [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wojewódzki stwierdził, że zasady potwierdzania prawa do rekompensaty za pozostawione mienie zabużańskie reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), która w art. 1 i art. 2 ustala, że prawo do rekompensaty może być potwierdzone osobom, które w wyniku wypędzenia z byłego terytorium II RP lub jego opuszczenia dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich", lub na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były właścicielami nieruchomości pozostawionych, w dniu 1 września 1939 r. posiadały obywatelstwo polskie i zamieszkiwały na ten dzień na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, prawo do rekompensaty przysługuje jego spadkobiercom, o czym stanowi art. 3 ust. 2 ustawy. Dodał, że potwierdzenie przedstawionych powyżej okoliczności następuje na podstawie dowodów, o jakich mowa w art. 6 ww. ustawy, które powinny zostać dołączone do wniosku. W przypadku ich niedostarczenia na podstawie art. 7 ust. 2 ww. ustawy wojewoda wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie spełniono przesłanek wynikających z art. 1 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy - bowiem wnioskodawcy nie udowodnili, że E. K. i K. K. pozostawili nieruchomość na Kresach Wschodnich, a ponadto, iż zostali zmuszeni do opuszczenia nieruchomości i Kresów w związku z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych zmuszenie do opuszczenia nieruchomości musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo - skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Fakt opuszczenia nieruchomości zabużańskiej przez E. i K. K. w 1956 r. potwierdza treść zeznania J. S. z dnia [...] kwietnia 2011 r., jednakże opuszczenie nieruchomości nie znajduje uzasadnienia w okolicznościach wynikających bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r., a odnosi się jedynie do zmian społeczno - politycznych zaistniałych w okresie powojennym. Także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1410/07 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1476/07, z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1336/09, z dnia 23 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 444/10 podzieliły powyższe stanowisko. Odnosząc się natomiast do kwestii "pozostawienia mienia" przez E. i K. K. Wojewoda ustalił, że przed wybuchem II wojny światowej osoby te były właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości R. - co wynika, m.in. z aktu notarialnego z dnia 10 marca 1937 r., Rep nr [...]. Jednakże w momencie wyjazdu na obecne tereny państwa polskiego, nie dysponowali już prawem własności do tej nieruchomości - bowiem w 1949 r. została ona znacjonalizowana i wcielona do kołchozu (zaświadczenie [...] Wiejskiego Komitetu Wykonawczego [...] z dnia [...] stycznia 2011 r.). Powołał ponadto orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1410/07 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 444/10. Od powyższej decyzji - kwestionując rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego - odwołanie wnieśli J. S., Z. P. i T. K. Po rozpoznaniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r., nr [...]. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że podstawową przesłanką ubiegania się o prawo do rekompensaty jest pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w wyniku wypędzenia z byłego terytorium RP lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy tzw. układów republikańskich oraz na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie ustawodawca nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium RP, którzy zmuszeni byli je zostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie wszystkie warunki określone w art. 2 ustawy. Wymaga on posiadania na dzień 1 września 1939 r. obywatelstwa polskiego i zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Do utraty prawa własności musi dojść w wyniku wypędzenia, opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. lub na skutek innych okoliczności związanych z wojną. Nie można więc wydać decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, przy spełnieniu pozostałych przesłanek, w sytuacji, gdy wnioskodawca lub jego spadkodawca był właścicielem nieruchomości w dniu 1 września 1939 r., a przed repatriacją doszło do jej zbycia w drodze cywilnoprawnej umowy lub nastąpiła utrata własności w wyniku innych okoliczności, aniżeli wskazanych w art. 1 ust. 1-2 ustawy. Ponadto Minister podniósł, że przymus - pod wpływem którego działali obywatele RP - może mieć różny charakter, jednakże musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo - skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. i wynikać z konkretnej przyczyny, skutkującej przymusowym opuszczeniem byłego terytorium RP przez właściciela nieruchomości, która powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących jak, np. deportacje ludności polskiej, aresztowania, zsyłka na Syberię, czy pobór do wojska. Nie wszystkie zatem repatriacje, zgodnie z wolą ustawodawcy, mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Należy więc odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od tych zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/ Wa 1443/10). Minister wskazał, że znajdujące się w aktach sprawy zeznania nie potwierdzają spełnienia ww. przesłanki przez poprzedników prawnych skarżących. Nie zostało wykazane, że małżonkowie [...] byli zmuszeni do opuszczenia byłego terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. J. S. w protokole przesłuchania z dnia 6 kwietnia 2011 r. zeznała, że: "W 1945 roku, gdy była I fala repatriacji, rodzice nie zdecydowali się wracać, bo nie chcieli zostawić swojego domu, który został niedawno wybudowany. Potem rodzice gorzko tego żałowali, władze radzieckie ciągle nas po wojnie okładali podatkami, robili przykrości, musieliśmy też ciągle dawać daniny, mleko, ziemniaki i inne plony. Ziemie zostały zabrane siłą przez władze rosyjskie w 1949 roku. Wtedy mogliśmy korzystać z małego ogródka przy domu i domu. Mieszkaliśmy wciąż w tym domu aż do 1952 roku, gdyż [...] kwietnia 1952 roku wywieźli nas do K. do sowchozu. W lipcu 1956 roku zostaliśmy repatriowani". Zatem późniejsze opuszczenie byłego terytorium RP nie pozostaje w bezpośrednim związku przyczynowym z okolicznościami wynikającymi bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r. Wywiezienie rodziny K. do K. nie miało bezpośredniego związku z wojną rozpoczętą w 1939 roku, ale wynikało z rozwiązań społeczno-ustrojowych przyjętych przez władze na terenie Z. oraz płynących z tego konsekwencji dla ludności polskiej (szykany namawianie do zmiany obywatelstwa, nakładanie podatków, rozkułaczanie i t.p.). Organ odwoławczy podkreślił również, iż w chwili repatriacji E. i K. K. nie dysponowali majątkiem, gdyż został on przejęty przez kołchoz. Przedstawił też stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, OTK-A 2004/11/117 stwierdzające, że: "Naturalnym warunkiem powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (...) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski, bowiem istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia". W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" (...). Dodał, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, w przypadku znacjonalizowania nieruchomości nie można mówić o spełnieniu podstawowej przesłanki "pozostawienia mienia", o której mowa w art. 1 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., na dowód czego wskazał wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 78/07 i z dnia 23 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 444/10. Podsumowując Minister Skarbu Państwa stwierdził, iż skarżący nie wykazali istnienia przymusu w momencie opuszczenia przez E. K. i K. K. byłego terytorium RP na skutek okoliczności wynikających bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r., a ponadto poprzednicy prawni stron, na moment opuszczenia Kresów Wschodnich, nie posiadali majątku, gdyż został on przejęty przez kołchoz. Skargę na powyższą decyzję złożyli J. S., Z. P. i T. K. wnosząc o: - zmianę zaskarżonej decyzji przez potwierdzenie ww. osobom prawa do rekompensaty, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., - ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...], - przeprowadzenie dowodu z załączonych do niniejszej skargi oświadczeń świadków W. L. i J. B. na okoliczność posiadania i użytkowania do 1952 r. nieruchomości na byłym terytorium Polski przez rodziców skarżących, represjonowania małżeństwa K. przez władze radzieckie oraz ich przymusowego wysiedlenia i wywozu (zsyłki) do K. w związku z zakończoną II wojną światową. Zaskarżonej decyzji zarzucili: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1, art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przez dokonanie błędnej, rozszerzającej wykładni art. 1 i art. 2 tej ustawy i bezpodstawne przyjęcie, iż koniecznym warunkiem dla uzyskania rekompensaty była własność nieruchomości w dacie opuszczania byłego terytorium Polski w 1952 r. przez E. K. i K. K., podczas gdy przepis ustawy takiego wymogu nie przewiduje, a także bezpodstawne przyjęcie, iż do opuszczenia byłego terytorium Polski E. K. i K. K. nie zostali zmuszeni w związku z wojną 1939 r., - naruszenie art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 oraz art. 87 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez pozbawienie skarżących prawnie uzasadnionego oczekiwania uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie ich rodziców z nieruchomości, - naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 § 1 i art. 107 § 3 kpa. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdzili, że art. 2 ustawy określa przesłanki, jakie podmiot określony w art. 1 musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. W świetle powyższych regulacji ustawowych nie może budzić wątpliwości fakt, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ale pod warunkiem, że spełnione są wszystkie wymogi, w tym także wymóg zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy E. i K. K. byli właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości R., gm. M., pow. W., dawne województwo [...]. Miejscowość R. w dniu 1 września 1939 r. znajdowała się na byłym terytorium Polski i wchodziła w skład terytorium II Rzeczypospolitej. Osoby te zamieszkiwały w ww. majątku, który stanowił ich jedyne centrum życiowe. Tym samym spełniony został warunek art. 2 ustawy i bez znaczenia dla nabycia prawa do rekompensaty jest, iż w dacie deportacji do K. poprzednicy prawni skarżących nie byli na skutek nacjonalizacji właścicielami ww. nieruchomości. Natomiast, organy nie wskazały żadnego przepisu, z którego wynikałoby, że obywatel polski, zamieszkujący terytorium polskie w dniu 1 września 1939 r., który opuścił swój majątek w 1952 r., ponieważ został zesłany do K., nie mógł skorzystać (jego spadkobiercy) z uprawnień przewidzianych ustawą z 2005 r. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie wskazując, że podniesione w skardze zarzuty są chybione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2011 r. odmawiającą potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. K. i K. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości R., gm. [...], pow. [...], dawne woj. [...]. Zaskarżona decyzja odmawiająca potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), zwana dalej "ustawą". W art. 1 ww. ustawy określone zostały przez ustawodawcę zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie czterech umów wymienionych w ust. 1. Ustęp 1a stanowi zaś, że prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską z Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. Z kolei zgodnie z ust. 2 powyższego art. przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zakres podmiotowy ustawy z 2005 r. ustawodawca określił w art. 2, który stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: - był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, - zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, - opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1, - posiada obywatelstwo polskie. Tymczasem, z akt niniejszej sprawy bezspornie wynika, że poprzednicy prawni skarżących opuścili byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1952 r., bowiem zostali przez wołdze radzieckie wywiezieni do sowchozu w K., skąd następnie powrócili do Polski w ramach repatriacji w 1956 r. Powyższe oznacza, że rodzina K. nie opuściła nieruchomości położonej w miejscowości [...] w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i nie była zmuszona do jej opuszczenia bezpośrednio na skutek wybuchu wojny - ponieważ przymus opuszczenia tej nieruchomości nie wynikał bezpośrednio z podjętych działań wojennych, lecz był bezpośrednim następstwem powojennych decyzji władz rosyjskich. Przymus ten zarazem nie nosi zatem także cechy "adekwatności" w stosunku do okoliczności wybuchu II wojny światowej. Oznacza to, że ustawowa przesłanka opuszczenia nieruchomości w związku z wojną nie została spełniona. Tymczasem regulacja ustawowa wskazuje na wymóg łącznego spełnienia przesłanek określonych w art. 1 i art. 2 ww. aktu. Także kolejny ustawowy warunek przyznania rekompensaty, określony w art. 2 ustawy, nie został spełniony - bowiem nieruchomość rodziny K. przejęły w 1949 r. ówczesne władze [...]. Powyższe spowodowało zatem, iż opuszczając w 1952 r. byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej E. i K. K. nie byli już właścicielami tej nieruchomości. Z powyższego wynika ponadto, że nie mógł zostać uwzględniony przez Sąd zarzut skargi, iż bez znaczenia jest okoliczność odebrania przez władze Z. E. i K. K. nieruchomości jeszcze przed deportacją do K. Sąd bowiem podziela stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, że: "Naturalnym warunkiem dla powstania (...) uprawnień było przysługiwanie zabużanom praw własności lub innych praw majątkowych (zwłaszcza rzeczowych) w odniesieniu do mienia pozostawianego poza powojennymi granicami Polski. Istnienie tego wymogu mieści się immanentnie w pojęciu "pozostawienia mienia" (z przysługującym wobec niego prawem własności lub innymi prawami majątkowymi). W tym kontekście trudno uznać składniki mienia objęte nacjonalizacją lub komunalizacją przed momentem repatriacji za "nieruchomości pozostawione" w rozumieniu art. 1 ustawy o zaliczaniu. Zachowuje tu swe znaczenie wspomniane już ratio legis unormowań kompensacyjnych, a zwłaszcza - ich "pomocowy" (a nie: cywilistycznie stricte odszkodowawczy) charakter". Konkludując, Trybunał Konstytucyjny uznał, że w przypadku nacjonalizacji mienia przez Z. - przed momentem jego pozostawienia - nie można mówić o jego pozostawieniu. W stosunku do tego mienia właściciele utracili bowiem prawo własności. Reasumując, Sąd podzielił stanowisko organów orzekających w sprawie, że wykazane w sprawie okoliczności faktyczne, tj: brak bezpośredniego i adekwatnego przymusu opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., brak własności nieruchomości w momencie opuszczenia tego terytorium w 1952 r., a następnie jego opuszczenie z innych przyczyn niż w wyniku wojny rozpoczętej w 1939 r. - uzasadniają odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. K. i K. K. nieruchomości w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...], dawne woj. [...] W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone rzetelnie i wnikliwie zarówno przez Wojewodę, jak i Ministra Skarbu Państwa, co znalazło wyraz w uzasadnieniach decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 kpa. W toku postępowania nie naruszono przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku.