I SA/Wa 174/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 lipca 2024 r. sprawy ze skargi L. B., N. B., R. S., V. E., M. B., A. B., E. G., N. K., R. F. G., R. E., A. E., N. E. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 października 2023 r. nr KOC/6086/Go/23 w przedmiocie zawieszenia postępowania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z 23 października 2023 r., nr KOC/6086/Go/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, powoływane dalej jako: "SKO w Warszawie", "Kolegium" po rozpatrzeniu zażalenia od postanowienia Prezydenta m.st. Warszawy z 23 sierpnia 2023 r., nr 406/SD/2023, którym zawieszono postępowanie administracyjne, utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawiał się następująco : Prezydent m. st. Warszawy postanowieniem z 23 sierpnia 2023 r., nr 406/SD/2023 zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie wniosku I. B. z 19 października 1948 r. o przyznanie za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w Warszawie, przy ul. [...] hip. nr [...] do czasu ustalenia następców prawnych po H. N. oraz H. Z. Organ wskazał przy tym, że ustalił, iż współwłaścicielki lokali o adresach [...] tj. H. N. oraz H. Z. zmarły odpowiednio [...] kwietnia 2019 r. oraz [...] marca 2021 r. Organ wywiódł przy tym, iż osoby te pozostawały stronami toczącego się postępowania. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie złożyli L. B., N. B., R. S., W. E., M. B., A. B., E. G., N. K., R. G., R. E., A. E. i N. E. wskazując w szczególności, iż postanowienie wydane przez organ jest przedwczesne. Rozpoznając sprawę SKO w Warszawie wskazało, że utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych stanowi potwierdzenie dla tezy, zgodnie z którą stronami postępowań nadzorczych, których przedmiotem są orzeczenia wydane na podstawie przepisów dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. 1945 nr 50, poz. 279) są następcy prawni byłego właściciela nieruchomości. Orzeczenia sądów wskazują wręcz na możliwość ustalenia stron postępowania poza kręgiem spadkobierców byłych właścicieli nieruchomości, w przypadku wykazania interesu prawnego na zasadach ogólnych. Organ przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1024/17. W wyroku tym Sąd wskazał, że "obowiązkiem organu administracji jest zapewnienie udziału w postępowaniu wszystkim podmiotom, które mają interes prawny, w rozumieniu art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 dekretu warszawskiego. Ustalenie komu służy przymiot strony postępowania następuje w pierwszej fazie postępowania, po uzyskaniu akt własnościowych nieruchomości i informacji o sposobie jej zagospodarowania. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że stronami postępowań w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczeń dekretowych są nie tylko następcy prawni byłego właściciela, ale także każdy podmiot, któremu obecnie przysługują prawa rzeczowe do tej nieruchomości, a więc również właściciele lokali. Wynika to z faktu, że właściciele lokali są jednocześnie właścicielami części wspólnych budynku i urządzeń i współużytkownikami wieczystymi gruntu". SKO w Warszawie wskazało, że w okolicznościach niniejszej sprawy rzeczywiście nie wykazano w pełni następstwa prawnego po zmarłych stronach postępowania. Podniosło, że w treści zażalenia nie kwestionuje się tego, że zmarłe osoby były stronami toczącego się postępowania. Skargę na postanowienie SKO w Warszawie z 23 października 2023 r., nr KOC/6086/Go/23 wnieśli L. B., N. B., R. S., W. E., M. B., A. B., E. G., N. K., R. G., R. E., A. E., N. E. Skarżący zaskarżając postanowienie SKO w Warszawie w całości zarzucili naruszenie: 1. naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, skutkujące brakiem jakiegokolwiek odniesienia się przez SKO w postanowieniu, jego uzasadnieniu, do głównego zarzutu zażalenia na postanowienie Organu I instancji, tj. art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 30 § 5 k.p.a. polegającego na przedwczesnym i nieuzasadnionym wydaniu w niniejszej sprawie postanowienia o zawieszeniu postępowania z pominięciem wykonania przez organ określonego w art. 30 § 5 k.p.a. obowiązku złożenia wniosku do sądu powszechnego o wyznaczenie kuratora dla spadku nieobjętego po H. N. i H. Z. 2. naruszenie art. 30 § 5 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, skutkujące błędnym uznaniem, że Organ I instancji nie miał obowiązku jego zastosowania, tj. złożenia wniosku do sądu powszechnego o wyznaczenie kuratora dla spadku nieobjętego po H. N. i H. Z., pomimo, że sam Organ I instancji potwierdził w uzasadnieniu postanowienia, kto był współwłaścicielem nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania dekretowego oraz że wiadome jest Organowi I instancji, że osoby te zmarły (H. N. i H. Z.) oraz w wyniku kwerendy Organ I instancji ustalił, że spadki po osobach tych zostały nie objęte i brak osób sprawujących zarząd majątkiem masy spadkowej, 3. naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie skutkujące nieprzeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego okoliczności faktycznych sprawy i przerzucenie na Skarżących ciężaru ustalenia następców prawnych obcych dla Skarżących stron postępowania i wezwania ich do udziału w sprawie, 4. naruszenie art. 97 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 § 5 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy w całości postanowienia Organu I instancji, pomimo braku podstaw prawnych do utrzymania zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie dekretowej z uwagi na brak zastosowania przez Organ I instancji art. 30 § 5 k.p.a. Skarżący wnieśli o uchylenie postanowienia SKO w Warszawie z 23 października 2023r. oraz postanowienia Prezydenta m.st. Warszawy z 23 sierpnia 2023r. Ponadto, wnieśli o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowo-administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi Skarżący rozwinęli zarzuty skargi i podali argumentację na ich poparcie. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej także jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Przedmiotem skargi wywiedzionej do tutejszego Sądu jest postanowienie SKO w Warszawie z 23 października 2023 r., nr KOC/6086/Go/23, którym organ utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z 23 sierpnia 2023 r., zawieszające postępowanie wszczęte wnioskiem z 19 października 1948 r. I. B. w sprawie o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] hip. nr [...] do czasu ustalenia następstwa prawnego po H. N. oraz H. Z. W niniejszej sprawie istota sporu sprowadzała się zatem do oceny, czy zachodziły przesłanki zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. do czasu ustalenia następstwa prawnego po H. N. oraz H. Z. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., który stanowił materialnoprawną podstawę postanowień, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony albo zarządcy sukcesyjnego do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105). Sąd podziela w pełni wyrażany wielokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym pojęcie strony jest kategorią materialnoprawną; posiadanie przymiotu strony oceniane jest bowiem na podstawie treści normy prawa materialnego, z której dla danego podmiotu wynikają określone uprawnienia lub obowiązki prawne. Zdaniem Sądu nie jest możliwe, by organ samodzielnie ustalił spadkobierców właściciela nieruchomości, nawet gdyby dysponował danymi potencjalnych spadkobierców, ponieważ dowodem istnienia następstwa prawnego nieżyjących osób fizycznych może być jedynie postanowienie właściwego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub sporządzony przez notariusza akt poświadczenia dziedziczenia. Domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą (art. 1025 § 2 k.c.). Spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia (art. 1027 k.c.). Mimo deklaratoryjnego charakteru powyższych aktów, niedopuszczalne jest przyjmowanie domniemania posiadania interesu prawnego w sprawie przy braku dokumentu stwierdzającego nabycie spadku (prawomocnego postanowienia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza), ponieważ ani organ administracji, ani sąd administracyjny nie może samodzielnie orzekać w materii należącej do kognicji sądów powszechnych. Dopiero wykazanie następstwa prawnego prawomocnym postanowieniem sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia przez notariusza jest podstawą dla przyjęcia istnienia legitymacji do bycia stroną postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że organ nie dysponuje dowodem w postaci jednego z powyższych dokumentów co do następców prawnych H. N. oraz H. Z. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że stronami postępowań w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczeń dekretowych są nie tylko następcy prawni byłego właściciela, ale także każdy podmiot, któremu obecnie przysługują prawa rzeczowe do tej nieruchomości, a więc również właściciele lokali. Wynika to z tego, że właściciele lokali są jednocześnie właścicielami części wspólnych budynku i urządzeń a także współużytkownikami wieczystymi gruntu (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 626/14; z 4 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2055/13, wyroki WSA w Warszawie z 22 października 2008 r.,sygn. akt I SA/Wa 851/08, z 16 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 121/10; z 15 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1024/17). Zgodnie z art. 10 k.p.a. w toczącym się postępowaniu administracyjnym muszą brać udział wszystkie strony tego postępowania, w tym następcy prawni zmarłych stron, zaś pominięcie strony, zgodnie z art. 145 §1 pkt 4 k.p.a., jest przesłanką do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. W niniejszej sprawie nie zostali dotychczas ustaleni następcy prawni zmarłej H. N. oraz H. Z., które jako współwłaścicielki lokali nr 4 oraz nr 3 przy ul. [...] w Warszawie były stronami postępowania. W ocenie Sądu, zawieszenie postępowania do czasu ustalenia następców prawnych po zmarłej H. N. oraz H. Z. jest prawidłowe. Śmierć strony lub jednej ze stron nakłada na organ obligatoryjny obowiązek zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. Prowadzenie postępowania administracyjnego bez udziału wszystkich jego stron, wbrew obowiązkowi określonemu w art. 10 § 1 k.p.a., byłoby dotknięte istotną wadą i mogłoby być wzruszone w postępowaniu nadzwyczajnym (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.). Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że organy nie naruszyły przepisu prawa procesowego tj. art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego pominięcia przez organ określonego w art. 30 § 5 k.p.a. obowiązku złożenia wniosku do sądu powszechnego o wyznaczenie kuratora spadku nieobjętego po H. N. oraz H. Z. wskazać należy, że jest on bezzasadny. Przepis art. 30 § 5 k.p.a. stanowi, że w sprawach dotyczących spadków nieobjętych jako strony działają osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej, a w ich braku - kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu administracji publicznej. Wyliczone w art. 30 § 5 k.p.a. okoliczności obejmują dwie odrębne sytuacje, które różnie kształtują obowiązki organu administracji publicznej i w konsekwencji odmiennie wpływają na następstwa prawne w zakresie zawieszenia postępowania w sprawie. Artykuł 30 § 5 k.p.a. bowiem wyraźnie wskazuje na: - po pierwsze, ustalenie, czy występuje osoba sprawująca zarząd majątkiem masy spadkowej. W razie gdy organ administracji publicznej ustali osobę faktycznie sprawującą zarząd majątkiem masy spadkowej, osoba ta działa jako strona w postępowaniu. W takiej sytuacji nie ma podstaw prawnych do zawieszenia postępowania; - po drugie, w przypadku gdy organ administracji publicznej nie ustalił osoby faktycznie sprawującej zarząd majątkiem masy spadkowej, jako strona działa kurator wyznaczony przez sąd na wniosek tego organu. Wystąpienie tej drugiej okoliczności nie wyłącza zawieszenia postępowania, a wprost rodzi obowiązek jego zawieszenia do czasu wyznaczenia przez sąd kuratora. W niniejszej sprawie Skarżący nie przedstawili dowodu, że taka sytuacja miała miejsce, czyli że spadek był nieobjęty. Organ ustalił na podstawie bazy pesel, że H. N., ujawniona jako współwłaścicielka lokalu o adresie [...] zmarła [...] kwietnia 2019 r. oraz H. Z., ujawniona jako współwłaścicielka lokalu o adresie [...] zmarła [...] marca 2021 r. Ponadto, ustalił, że w systemie Rejestry Notarialne udostępnionym przez Krajową Radę Notarialną pod adresem https://rejestry – notarialne.pl/ brak jest informacji, aby po ww. osobach został zarejestrowany notarialny akt poświadczenia dziedziczenia lub sądowe stwierdzenie nabycia spadku. Stwierdzić zatem należy, że na datę orzekania przez organ (23 sierpnia 2023 r.) następstwo prawne po H. N. oraz H. Z. nie zostało stwierdzone odpowiednimi dokumentami. Wskazać należy, że stosownie do treści art. 99 k.p.a. organ administracji publicznej, który z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 1 -3a zawiesił postępowanie wszczęte z urzędu, ma obowiązek poczynienia równocześnie niezbędnych kroków w celu usunięcia przeszkody do dalszego prowadzenia postępowania. Z treści powyższego przepisu bezsprzecznie wynika, że zawieszenie postępowania nie oznacza, że organ jest już zwolniony z podejmowania jakichkolwiek działań w sprawie. Jest on wprost zobowiązany do podjęcia niezbędnych działań w celu usunięcia przeszkody do dalszego prowadzenia postępowania. Z przyczyn wyżej omówionych uznać należy, że organy nie naruszyły art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. 30 § 5 k.p.a. Nie miały też miejsca inne naruszenia prawa, które skutkowałyby usunięciem z obrotu prawnego postanowień organów obydwu instancji, w tym zarzucanego w skardze naruszenia przepisów postępowania art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i k.p.a. Organy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w wyniku którego prawidłowo ustaliły, że stronami w postępowaniu o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości poza następcami prawnymi dawnych właścicieli są współwłaściciele nieruchomości oznaczonej jako działka ew. nr [...] z obrębu [...], która zabudowana jest budynkiem o adresie ul. [...]. W związku ze śmiercią stron postępowania H. N. i H. Z. zaistniała przesłanka do zawieszenia postępowania do czasu ustalenia następstwa prawnego po ww. osobach. Wbrew zarzutom skargi, organ prowadzący postępowanie odstąpił od wezwania ustalonych stron postępowania do przedłożenia dokumentacji dotyczącej następstwa prawnego po ww. zmarłych stronach, pod rygorem zawieszenia postępowania. W celu ustalenia następców prawnych organ sam sprawdził w systemie Rejestry Notarialne, czy po powyższych osobach zostały wydane sądowe stwierdzenia nabycia spadku lub akty poświadczenia dziedziczenia. W ocenie Sądu, wobec stwierdzenia, że zmarły strony postępowania, a organ nie posiada informacji o ich następcach prawnych prawidłowo zawieszono postępowanie do czasu ustalenia następców prawnych po zmarłej H. N. oraz H. Z. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegający na przedwczesnym i nieuzasadnionym wydaniu postanowienia o zawieszeniu postępowania z pominięciem wykonania obowiązku określonego w art. 30 § 5 k.p.a. Jak wskazano powyżej organ jest zobligowany do zawieszenia postępowania w razie śmierci strony lub jednej ze stron. Nie oznacza to jednak, że po zawieszeniu postępowania organ jest już zwolniony z podejmowania jakichkolwiek działań w sprawie, a wręcz przeciwnie jest zobowiązany do podjęcia niezbędnych czynności w celu usunięcia przeszkody do dalszego prowadzenia postępowania. Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji i skargę oddalił. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 120 w zw. z art. 119 pkt 3 p.p.s.a.