I SA/Wa 1783/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Iwona Kosińska, Protokolant specjalista Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] po rozpoznaniu odwołania J. M. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z [...] lipca 2018 r. Prezydent Miasta [...] odmówił J. M. przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup środków higieny osobistej i sanitarnej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał między innymi, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego miesięczny dochód wynosi [...] zł, przy ustawowym kryterium dochodowym 634 zł. Organ stwierdził, że zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej - specjalny zasiłek celowy może zostać przyznany osobie lub rodzinie, o dochodach przekraczających kryterium ustawowe, ale tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jak wyjaśniono, szczególnie uzasadniony przypadek to zdarzenie występujące okazjonalnie oraz nagle, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Szczególne przesłanki muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Natomiast zakup środków higieny osobistej i sanitarnej są wydatkiem niewielkim (średnio od 20 do 30 zł miesięcznie) i choć realizowanym cyklicznie to jednak w większych odstępach czasu. W ocenie organu koszty te można przewidzieć i zaplanować. Od powyższej decyzji J. M. złożył odwołanie, w którym domaga się przyznania pomocy z uwagi na dotykające go problemy zdrowotne i brak środków, nawet tych w wysokości 20-30 zł. Skarżący podał, że z powodu niepełnosprawności nie może znaleźć pracy. Zarzucił, że nie osiąga takich dochodów, jakie ustalił organ I instancji i zalicza do nich tylko zasiłek stały w kwocie [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] rozpoznając sprawę wskazało, że jak wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego J. M. (lat [...]) jest osobą rozwiedzioną i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszkając w lokalu kwaterunkowym o pow. [...]m2. Ma córkę, twierdzi jednak, że nie utrzymuje z nią kontaktu. Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe. Niepełnosprawność ma charakter trwały. Z orzeczenia wynika, że strona może być zatrudniona, ale wskazane jest przystosowane stanowisko pracy. Kolegium wyjaśniło, że dochodem skarżącego jest dodatek mieszkaniowy ([...]zł) oraz zasiłek stały ([...] zł), co wynika z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Łączny dochód wynosi [...] zł, przy ustawowym kryterium dochodowym [...] zł. Stałe miesięczne wydatki wnioskodawcy związane z opłatami za mieszkanie wynoszą około [...] zł. Wskazując na treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej, Kolegium podniosło, że przepis ten pozwala na przyznanie specjalnego zasiłku celowego w przypadku przekroczenia przez osobę lub rodzinę kryterium dochodowego. Aby tak się stało, organ musi uznać sytuację życiową danego wnioskodawcy za przypadek szczególnie uzasadniony. Przepis ten powinien być rozumiany w ten sposób, że aby można było przyznać świadczenie, to w sytuacji życiowej osoby lub rodziny musi dojść do zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, które znacząco obciążyły ich budżety domowe, nie pozwalając zaspokoić powstałych potrzeb życiowych. Chodzi zatem o sytuacje wyjątkowe, a więc drastyczne i dotkliwe w skutkach oraz daleko ingerujące w plany życiowe tych osób i rodzin, nie należące do zdarzeń codziennych, że ich przezwyciężenie jest niemożliwe przy wykorzystaniu własnych uprawnień i zasobów. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w niniejszej sprawie zakup środków czystości i higieny nie można uznać za przypadek szczególnie uzasadniony. W ocenie organu w skali jednego miesiąca wielkość potrzeb na środki higieny osobistej i sanitarnej oscyluje między 20 a 30 zł, a nawet gdyby te potrzeby były okresami wyższe, to i tak można je zaplanować. Kolegium zauważyło, że organ I instancji dysponuje ograniczonymi środkami na pomoc społeczną i zawsze skala potrzeb wnioskodawców jest większa od możliwości budżetowych ośrodka. W świetle powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] stwierdziło, że decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z [...] sierpnia 2018 r. złożył J. M. W uzasadnieniu skargi wskazał, że organ poza jego niepełnosprawnością nie zbadał i nie uwzględnił innych dolegliwości chorobowych takich jak: choroby serca, odcinka kręgosłupa lędźwiowego i szyjnego, cukrzyca typu II, zawroty głowy, poważna wada wzroku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] podtrzymało swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z [...] stycznia 2019 r. pełnomocnik z urzędu skarżącego podtrzymał skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Decyzji tej zarzucił naruszenie art. 7 kpa, poprzez zaniechanie niezbędnych czynności do indywidualnego rozpatrzenia sprawy skarżącego, a w szczególności poprzez brak wzięcia pod uwagę stanu zdrowia skarżącego i konieczności stosowania specjalnej diety. Podniósł, że skarżący nie jest w stanie zakupić wystarczającej ilości leków. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą [...] zł. Podniósł, że skarżący jest osobą samotną chorą, nie ma pomocy ze strony osób trzecich. Należy mu się więc zasiłek na środki higieny osobistej i sanitarnej. Odnośnie stanowiska organów, że potrzeby wnioskujących o zasiłki przewyższają budżet ośrodka, skarżący podniósł, że interes jednostki jest ważniejszy, niż interes ogółu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2017 r. poz. 1769). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Jak trafnie wskazały organy skarżący przekroczył kryterium dochodowe, wobec tego wniosek jego rozpoznany został na podstawie wyżej wskazanego przepisu. Prawidłowo organy odmówiły skarżącemu przyznania specjalnego zasiłku celowego. Z przepisów wynika, że specjalny zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawaną na podstawie uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy. Jeśli organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Nie ulega również wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Dlatego w przypadku decyzji uznaniowej działanie organu oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (por. wyrok NSA z 19 VI 2007 r., sygn. I OSK 1464/06, LEX nr 299415). Kontrolując decyzję uznaniową Sąd ustala, czy dopuszczalne było jej wydanie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania oraz czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze, nie budzi zastrzeżeń Sądu przekonująca argumentacja organów, uzasadniająca odmowę przyznania specjalnego zasiłku celowego. Organy prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek", o jakim mowa w art. 41 ustawy. Podnieść należy, że szczególnie uzasadniony przypadek, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że są to zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania, przy dołożeniu nawet największej staranności. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Należy przyjąć, że zasiłek celowy specjalny powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Z zaskarżonej decyzji wynika, że w taki właśnie sposób organ rozumie instytucję specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, a którego przyznanie uzależnione jest od okoliczności konkretnej sprawy, biorąc pod uwagę cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Organ dokonał prawidłowej wykładni i przepisu art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Konsekwencją powyższego było zatem oparcie przyznania świadczenia na uznaniu administracyjnym. Takiej prawidłowej oceny organy administracji dokonały w rozpoznawanej sprawie, właściwie oceniając sytuację osobistą, rodzinną i finansową skarżącego, trafnie przyjmując, że w niniejszej sprawie zasiłek celowy specjalny nie może być przyznany, gdyż zakup środków higieny osobistej i sanitarnej nie jest zdarzeniem, nagłym, niemożliwym do przewiedzenia i do przezwyciężenia własnymi środkami. Sytuacja skarżącego, chociaż trudna, to jednakże nie wyczerpuje znamion przepisu art. 41 ustawy, a wobec tego nie mogła skutkować wydaniem korzystnego dla niego rozstrzygnięcia na wskazane cele. Organy z przyczyn wyżej omówionych nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe i stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie i nie zawsze mogą być zrealizowane przez organy pomocowe. Z kolei, jak powszechnie wiadomo, ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Nie bez znaczenia jest to, że skarżący objęty jest różnymi formami pomocy. Decyzjami z [...] lipca 2018 r. (a więc w tym samym czasie, co w niniejszej sprawie) Prezydent Miast [...] przyznał skarżącemu na okres od lipca do października 2018 r. zasiłki celowe po [...] zł miesięcznie i specjalne zasiłki celowe w kwotach: [...] zł, [...], [...] i [...] zł (sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1780/18 i sygn. akt I SA/Wa 1781/18). Pomoc udzielana skarżącemu jest więc realna, a nie symboliczna, a organ nie lekceważy jego potrzeb. Jednakże nie każdy wniosek skarżącego organ może załatwić zgodnie z oczekiwaniami strony. Z przyczyn wyżej omówionych uznać należy, że organy nie naruszyły granic uznania administracyjnego. Nie miały też miejsca inne naruszenia prawa, które skutkowałyby usunięciem z obrotu prawnego decyzji organów obydwu instancji, w tym zarzucanego w piśmie pełnomocnika naruszenia art. 7 kpa. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.