I SA/Wa 185/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Monika Sawa po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "organ" lub "Kolegium") decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. K. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej jako "Burmistrz") z [...] września 2020 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca wnioskiem z 28 kwietnia 2020 r. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią R. D., ur. [...] listopada 1939 r. Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] marca 2020 r., z którego wynika, że babcia zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności. Burmistrz decyzją z [...] września 2020 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że nie spełnia ona przesłanek z art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dale jako "u.ś.r.", bowiem orzeczenie babci skarżącej o niepełnosprawności nie jest prawomocne (nie można więc uznać, że legitymuje się ona takim orzeczeniem), żyją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, które nie legitymują się znacznym stopniem niepełnosprawności, jak również z ww. orzeczenia wynika, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończenia 80. roku życia, a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła Burmistrzowi naruszenie: art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazując, że utracił on swą moc w zakresie, w jaki różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104); art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazując, że przepis ten nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy o świadczenie ubiega się wnuczka osoby niepełnosprawnej. Kolegium decyzją z [...] grudnia 2020 r. utrzymało w mocy decyzję z [...] września 2020 r. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że z poczynionych przez organ pierwszej instancji ustaleń wynika, że skarżąca jest wnuczką osoby wymagającej opieki, a zatem należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Babcia skarżącej, ur. w 1939 r., orzeczeniem z [...] marca 2020 r. zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2020 r., jednocześnie nie da się jednak ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje. Ustosunkowując się do powyższych ustaleń Kolegium przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym uznano, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia przesłanka negatywna przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności, a zatem przysługuje im prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez uwzględniania tej przesłanki negatywnej. Dlatego, w ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie należy uwzględnić fakt, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie ww. wyroku eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu, czego nie uwzględnił Burmistrz. Skoro więc art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił moc prawną w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to data niepełnosprawności babki skarżącej nie mogła stanowić przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej nad nią faktyczną opiekę. Odnosząc się z kolei do kwestii prawomocności orzeczenia o niepełnosprawności Kolegium zauważyło, że orzeczenie to nie uzyskało waloru prawomocności z uwagi na zawieszenie terminów procesowych od 14 marca 2020 r., na podstawie art. 15zzs ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Terminy te rozpoczęły ponownie swój bieg od 23 maja 2021 r., a zatem od tej daty rozpoczął bieg termin na wniesienie odwołania od orzeczenia o niepełnosprawności. Orzeczenie to nie zostało zaskarżone, wobec czego stało się ostateczne w dniu [...] czerwca 2020 r. Kolegium zgodziło się natomiast z Burmistrzem, że w niniejszej sprawie należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem żyją osoby bliżej spokrewnione (w pierwszym stopniu), które mogą podjąć się opieki nad niepełnosprawną matką. Jak wynika z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., skarżąca ubiegając się o świadczenie w związku z opieką nad babcią, jest kwalifikowana jako "inna osoba", na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359), powoływanej dalej jako "K.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny. W myśl art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei zgodnie z art. 129 K.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; leżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Z unormowaniami tymi koresponduje art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r., który ustala katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Kolegium zauważyło, że z akt sprawy wynika, że babcia skarżącej posiada troje dzieci: syn – P. D. jest zawodowym kierowcą, od poniedziałku do piątku pracuje w delegacji, jego 3-letnia córka jest osobą niepełnosprawną, wobec czego żona opiekuje się nią całodobowo, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia; córka – G. K. (matka skarżącej) ma zmianowy system pracy, pracuje na 12-godzinnych zmianach, w weekendy i święta, co 3 dni ma dzień wolny - oboje z mężem są osobami aktywnymi zawodowo i nie mają możliwości zapewnienia matce całodobowej opieki; córka – A. S. dojeżdża do pracy w [...], pracuje w systemie zmianowym, zaś jej mąż nie może podjąć zatrudnienia z powodu choroby, wobec czego to ona utrzymuje rodzinę. Zdaniem Kolegium, z powyższych ustaleń wynika, że w sprawie nie zachodzą obiektywne okoliczności uniemożliwiające dzieciom spełnienie ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec matki, czy to w formie bezpośredniej opieki, czy też dostarczenia środków pieniężnych koniecznych do jej zapewnienia (jedynie w przypadku P. D. charakter jego pracy i niepełnosprawność córki może być przeszkodą do sprawowania takiej opieki). W ocenie Kolegium, nie można wprawdzie automatycznie wykluczać skarżącej z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne, to jednak byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci osoby niepełnosprawnej nie byłyby w stanie zapewnić jej opieki z przyczyn obiektywnych, od nich niezależnych, np. posiadałyby również znaczny stopień niepełnosprawności, czy też przebywałyby za granicą. Obowiązek alimentacyjny powstaje bowiem z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero po spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jej to wówczas jej własny obowiązek. W skierowanej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając im naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez dzieci niepełnosprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisu powinna skutkować przyznaniem świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie zauważyć należy, jak zasadnie zwróciło uwagę Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Burmistrz wydając decyzję nieprawidłowo pominął treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym uznano, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skoro zatem art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił moc prawną w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to data niepełnosprawności babci skarżącej nie mogła stanowić przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej nad nią faktyczną opiekę, oczywiście po spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych określonych w art. 17 u.ś.r. Kolegium zasadnie zauważyło również, że orzeczenie o niepełnosprawności babci skarżącej początkowo nie mogło się uprawomocnić z uwagi na zawieszenie terminów procesowych od 14 marca 2020 r., na podstawie art. 15zzs ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, to jednak terminy te rozpoczęły swój bieg od 23 maja 2021 r., a zatem od tej daty rozpoczął bieg termin na wniesienie odwołania od orzeczenia o niepełnosprawności. Orzeczenie to nie zostało zaskarżone, wobec czego stało się ostateczne w dniu [...] czerwca 2020 r. W konsekwencji jedyną podstawą do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, było niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Artykuł 17 ust. 1a u.ś.r. określa natomiast, że osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brzmienie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wskazuje, że osoby inne niż spokrewnione w stopniu pierwszym z osobą wymagającą opieki mogą uzyskać świadczenie pielęgnacyjne wówczas, kiedy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje kwestia, że babcia skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak wynika przy tym z oświadczenia skarżącej złożonego wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia, skarżąca nie podejmuje zatrudnienia i sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną babcią, a w szczególności - jak wskazano w formularzu załączonego do wniosku - pomaga jej w wykonywaniu czynności życia codziennego, m.in. higiena, przygotowywanie ubrań, posiłków, sprzątanie, podawanie leków, ćwiczenia itp. Poza sporem pozostaje również kwestia, że babcia skarżącej ma troje żyjących dzieci: syna P. D. (zawodowego kierowcę, pracującego w delegacji od poniedziałku do piątku, mającego 3-letnią niepełnosprawną córkę, którą całodobowo opiekuje się jego żona); córkę G. K. (matkę skarżącej) (będącą wraz z mężem osobą czynną zawodowo); córkę A. S. (będącą osobą czynną zawodowo, utrzymującą męża niemogącego podjąć zatrudnienia z powodu choroby). Przechodząc zatem do istoty sporu, a więc kwestii, czy w okolicznościach rozpatrywanej sprawy skarżącej - jako wnuczce, czyli osobie spokrewnionej z osobą wymagającą opieki w dalszym stopniu i faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawną babcią - przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazać należy, że w ocenie Sądu organy opierając się na prawidłowo zebranym materiale dowodowym, zasadnie odmówiły skarżącej wnioskowanego świadczenia, uzasadniając to niespełnieniem warunku wynikającego z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Jak już wskazano powyżej, w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. W sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie można zatem pominąć treści art. 132 K.r.o., który stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Ocena tego, czy osoby zobowiązane w bliższej kolejności - w niniejszej sprawie syn i dwie córki R. D. - nie są w stanie sprawować opieki, należy zaś do organu administracji publicznej. Zaznaczyć należy jednocześnie, jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 K.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyroki NSA: z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1062/14; z 13 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1286/14; z 12 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 328/16; https://cbois.nsa.gov.pl). Przyjęcie wskazanych metod wykładni, które w sprawie zastosował również organ wydający zaskarżoną decyzję, prowadzi do wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności żądania dotyczącego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą wymagającą opieki (w niniejszej sprawie nad babcią) zależy od ustalenia, czy osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji, tj. syn i córki, są obiektywnie zdolne do jej sprawowania. Zgodzić należy się z organem, że nie można automatycznie wykluczać wnuczki z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której dzieci osoby niepełnosprawnej nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Takimi szczególnymi okolicznościami byłaby śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, czy inne okoliczności, które w obiektywny sposób uniemożliwiłyby sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga. W niniejszej sprawie za takie obiektywne okoliczności można, jak słusznie zauważyło Kolegium, uznać charakter pracy syna osoby niepełnosprawnej – P. D., jak również niepełnosprawność jego 3-letniej córki. Inna jednak sytuacja występuje w przypadku dwóch pozostałych dzieci osoby wymagającej opieki – córek, które są czynne zawodowo i z akt sprawy nie wynika, aby legitymowały się orzeczeniem o niepełnoprawności. Z powyższych względów na gruncie niniejszej sprawy nie można uznać, że osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności wykazały obiektywne, niezależne od nich okoliczności, uniemożliwiające wypełnienie ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego. W ocenie Sądu, który podziela w tym zakresie stanowisko Kolegium, nie świadczą bowiem o obiektywnym braku możliwości sprawowania opieki, a tym samym nie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego, okoliczności takie jak aktywność zawodowa. Podsumowując wskazać należy, że zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej babci przed obowiązkiem alimentacyjnym dzieci. Tym samym brak jest podstaw do uznania, że skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią. W konsekwencji nie sposób zarzucić organom orzekającym sprawie naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem rozpoznanie sprawy stało się konieczne z uwagi na datę wpływu skargi do sądu i dotychczasowy okres oczekiwania stron na zakończenie postępowania sądowego. Z kolei przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.