I SA/Wa 1920/18
WyrokWSA w Warszawie2019-03-13
Skład orzekający: Przemysław Żmich, Dorota Apostolidis, Joanna Skiba
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji administracyjnej może zostać wydana z powodu jej niewykonalności, jeśli przeszkody w jej wykonaniu powstały po dacie wydania decyzji?Ratio decidendi
Sąd uznał, że decyzja administracyjna nie jest niewykonalna w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., jeśli przeszkody w jej wykonaniu powstały po dacie jej wydania. Niewykonalność musi mieć charakter pierwotny, istnieć od momentu wydania decyzji i trwać przez cały czas. Późniejsze zmiany stanu faktycznego lub prawnego, które powodują niewykonalność decyzji, mogą być podstawą do stwierdzenia jej wygaśnięcia z powodu bezprzedmiotowości, a nie nieważności.Stan faktyczny
J. S. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody z 2013 r. w części dotyczącej przejęcia na cele reformy rolnej działki nr [...]. Jako podstawę nieważności wskazał niewykonalność tej decyzji, wynikającą z braku możliwości podziału nieruchomości oraz późniejszego wpisu całego zespołu dworsko-parkowego do rejestru zabytków. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności, uznając, że przeszkody w podziale nieruchomości powstały po wydaniu decyzji Wojewody. WSA oddalił skargę J. S., podzielając stanowisko Ministra.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2019 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosku J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] marca 2018 r. nr [...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
[...] maja 2011 r. J. S. wniósł o stwierdzenie, że zespół dworsko-parkowy, pochodzący z "[...]", położony w powiecie [...], nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) – dalej zwanego "dekretem".
Wojewoda [...] w toku postępowania reprywatyzacyjnego ustalił, że zabytkowy zespół dworsko-parkowy zajmował część aktualnej działki nr [...] z obrębu [...], liczącej [...] ha, będącej własnością Gminy [...]. Dlatego wnioskiem z [...] listopada 2012 r. zwrócił się do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] o podział działki nr [...] na działkę na [...] liczącą [...] ha (zajmowaną przez użytki rolne) i nr [...] liczącą [...] ha (zajętą przez park).
Decyzją z [...] grudnia 2012 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] nie zezwolił na podział.
Decyzją z [...] lipca 2013 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uchylił tę decyzję oraz umorzył postępowanie uzasadniając, że Wojewoda [...] nie miał legitymacji do złożenia wniosku o zezwolenie na podział działki.
Decyzją z [...] października 2013 r. nr [...] Wojewoda [...] orzekł, że: I. nieruchomość określana jako zespół dworsko-parkowy w [...], projektowana jako działka nr [...] o pow. [...] ha nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu; II. nieruchomość projektowana jako działka nr [...] o pow. [...] ha podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu; III. wstępny projekt podziału działki nr [...] o pow. [...] ha, położonej w [...], ark. [...], gm. [...](aktualnie po pomiarze [...] ha), na działki: nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, wykonany przez geodetę uprawnionego J. G. [...] października 2012 r., na kopii mapy sytuacyjno-wysokościowej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...], [....] marca 2004 r., zaewidencjonowanej pod nr [...], stanowi integralną część niniejszej decyzji.
Wojewoda [...] ustalił, że J. S. jest spadkobiercą B. S. poprzedniego właściciela majątku [...]. Wniosek zaś obejmuje jedynie działkę nr [...], będącą własnością Gminy [...].
Zdaniem Wojewody [...] na projektowanej działce nr [...] urządzony był dwór i park o charakterze rezydencjalnym, wyróżniający się starodrzewiem i brakiem upraw polowych. W budynku dworu nie istniały pomieszczenia dostosowane do zarządu majątkiem, a rządcówka znajdowała się poza parkiem. Z kolei na projektowanej działce nr [...] urządzone były ogrody warzywne i sad, które podlegały przejęciu na cele reformy rolnej.
Wojewoda [...] nie ponowił wniosku o podział działki nr [...](wydzielenie działek nr [...] i [...]), lecz wydał decyzję reprywatyzacyjną w oparciu o wstępny projekt podziału tej działki. Żadna ze stron nie złożyła odwołania od tej pierwszoinstancyjnej decyzji reprywatyzacyjnej, która stała się ostateczna.
Wnioskiem z [...] sierpnia 2015 r. J. S. wniósł, na podstawie art. 156 § 1 pkt 5 kpa, o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r. albowiem nie jest możliwe wydzielenie działek ewidencyjnych, które - zgodnie z decyzją Wojewody [...] - nie podpadały pod działanie dekretu.
W piśmie z [...] września 2015r. wnioskodawca sprecyzował, że wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r. w zakresie pkt ll decyzji stwierdzającej, że nieruchomość projektowana jako działka nr [...] o pow. [...] ha podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W wnioskodawcy Wojewoda [...] wydał decyzję, pomimo braku możliwości zakończenia postępowania. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z [...] lipca 2014 r. nie zezwolił bowiem na podział działki nr [...], a [...] sierpnia 2014 r. Wójt Gminy [...] negatywnie zaopiniował projekt podziału działki nr [...]. Dlatego – w ocenie J. S. - decyzja Wojewody [...] jest niewykonalna. Nie czyni też zadość jego roszczeniom, skoro skutek rzeczowy nie mógł powstać, a działka, która miała zostać zwrócona istnieje tylko w zaskarżonej decyzji. Ponadto, [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] decyzją z [...] sierpnia 2014 r. wpisał do rejestru zabytków cały zespół dworsko-parkowy w [...]. Decyzja [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] sierpnia 2014 r. utworzyła całkowicie odmienny stan faktyczny i prawny. Ochroną bowiem została objęta działka o większym rozmiarze ([...] ha), niż zostało to wskazane w zaskarżonej decyzji ([...] ha). Jednocześnie uznanie przez Konserwatora, iż na obszarze działki objętej ochroną znajdowały się obszary o charakterze rolniczym niweczy zasadność uznania, że działka oznaczona w decyzji jako [...] podpadała pod działanie dekretu. Zdaniem wnioskodawcy powoduje to częściową nieważność decyzji Wojewody [...], którą wystarczy wyeliminować w zakresie rozstrzygnięcia, że działka nr [...] o pow. [...] ha podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] marca 2018 r. odmówił stwierdzenia nieważności pkt II decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r. nr [...].
Wnioskiem z [...] kwietnia 2018 r. J. S. wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że decyzja Wojewody [...] z [...] października 2013 r. w jej obecnym kształcie jest niewykonalna albowiem brak jest możliwości podziału nieruchomości wskazanego w tej decyzji. Nie ma również możliwości wykonania decyzji z powołaniem się na art. 96 ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 121) – dalej zwanej "ugn", albowiem ta forma realizacji decyzji została już bezskutecznie uruchomiona.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] marca 2018 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotem niniejszej sprawy jest kontrola, czy ocena dokonana przez Wojewodę [...] była obarczona najpoważniejszymi wadami, wyliczonymi w art. 156 § 1 kpa. Celem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest więc reprywatyzacja nieruchomości (jak to ma miejsce w trybie zwykłym z § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu), tylko formalny nadzór ostatecznej już decyzji wg wąskich, kwalifikowanych kryteriów z art. 156 kpa.
Minister zauważył, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności, oceny legalności decyzji dokonuje się w oparciu o stan faktyczny i prawny z czasu jej wydania. Decyzję Wojewody [...] z [...] października 2013 r. ocenia się zatem wg kpa w ówczesnym brzmieniu, rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) – dalej zwanego "rozporządzeniem" i właśnie wg dekretu.
Dalej organ nadzoru wskazał, że stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Podstawą kompetencyjną ocenianej decyzji był § 5 rozporządzenia, stanowiący, że orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Od decyzji wojewódzkiego urzędu ziemskiego służy stronom prawo odwołania za pośrednictwem tegoż organu w ciągu dni 7, licząc od dnia następnego po doręczeniu decyzji, do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych.
Nadzorowaną decyzję wydał zatem organ właściwy. Wojewoda [...] był bowiem kompetencyjnym i hierarchicznym następcą wojewódzkiego urzędu ziemskiego. Według art. 3 ust. 1 lit. a) dekretu z dnia 12 sierpnia 1946 r. o zespoleniu urzędów ziemskich z władzami administracji ogólnej (Dz. U. z 1946 r. Nr 43 poz. 248) uprawnienia i obowiązki przeszły z wojewódzkich urzędów ziemskich i prezesów wojewódzkich urzędów ziemskich na wojewodów. Decyzja Wojewody [...] nie jest więc nieważna z przyczyny wymienionej w art. 156 § 1 pkt 1 kpa.
Nie zaistniała też przesłanka nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 (in principio) kpa. Decyzja Wojewody [...] z [...] października 2013 r. nie została wydana bez podstawy prawnej. Podstawa prawna rozstrzygnięcia jest uwidoczniona w komparycji tej decyzji. Stanowiły ją wiążące i adekwatne w tej sprawie normy prawne, zawarte w kpa, § 5 rozporządzenia i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Zdaniem organu nadzoru, Wojewoda [...] mógł uznać, że dobra [...] (w tym wnioskowana działka nr [...]) zostały przejęte w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Nieistotne było bowiem, czy poprzedni właściciel B. S. miał pochodzenie i obywatelstwo niemieckie, skoro nie było dowodów, aby majątek [...] został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b) dekretu. Natomiast wdowa po poprzednim właścicielu i opiekunka jego spadkobiercy J. S. uzyskała zaopatrzenie z dekretu rolnego. Tymczasem według art. 17 dekretu zaopatrzenie miesięczne w wysokości uposażenia urzędnika państwowego VI grupy przysługiwało jedynie właścicielom nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Dlatego Wojewoda [...] miał podstawę prawną w § 5 rozporządzenia, aby orzekać w przedmiocie podpadania działki nr [...] pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Nie zaistniała również przyczyna nieważności decyzji podana w art. 156 § 1 pkt 2 (in fine) kpa. Nie można uznać, że badana decyzja została wydana z naruszeniem prawa i to w sposób rażący, tj. z ewidentnym, jednoznacznym, oczywistym naruszeniem prawa rodzącym skutki niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia praworządności.
W ocenie Ministra badana część decyzji nie mogła być uznana, "już na pierwszy rzut oka", jako jaskrawo sprzeczna z prawem. Świadczy o tym choćby brak odwołania się przez wnioskodawcę i przez wszystkie pozostałe strony postępowania. Poza tym organ I instancji ustalił, że w skład resztówki wchodził nie tylko park z dworem, ale też sady, ogrody, zabudowania gospodarcze, place, rowy, drogi, pastwiska, łąki, a nawet grunty rolne, które były funkcjonalnie związane z resztą majątku ziemskiego [...].
Skoro zaś Wojewoda [...] uznał, że park w [...] z budynkiem dawnego dworu, jako część resztówki, zajmował jedynie część aktualnej działki nr [...], to mógł przyjąć, że resztę stanowią grunty rolne, które w okresie przejęcia były zajęte pod uprawy o charakterze rolniczym - pod ogrody warzywne i sad. Jednocześnie organ wojewódzki wskazał dowody, na podstawie których zidentyfikował teren upraw polowych i sadowniczych w północnej części działki nr [...], wydzielanej jako działka nr [...].
Także uzasadnienie decyzji wyklucza, aby jej nadzorowana część, orzekająca o podpadaniu pod reformę rolną obszaru przydatnego rolniczo była dowolna, tj. rażąco naruszająca art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Wojewoda [...] trafnie też zastrzegł, że odtworzone granice zabytkowego parku nie mogą być utożsamiane z granicami założenia dworsko-parkowego, które to założenie obejmuje również grunty i zabudowania o odmiennym od rezydencjalno-mieszkalnego charakterze użytkowania i przeznaczenia.
To, że Wojewódzki [...] Konserwator Zabytków w [...] decyzją z [...] sierpnia 2014 r. wpisał do rejestru zabytków cały wnioskowany zespół dworsko-parkowy w [...] (całą działkę nr [...] z jej częścią ogrodniczo-sadowniczą) nie obciąża automatycznie wadą rażącego naruszenia prawa decyzji orzekającej o przejęciu pod reformę rolną tej części działki nr [...], która była przydatna rolniczo. Objęcie nieruchomości ochroną konserwatora zabytków jest bowiem oparte na innych kryteriach, niż rolna przydatność gruntu lub związek funkcjonalny części rolnej i rezydencjonalnej nieruchomości. Przeznaczenie rolne lub powiązania funkcjonalne nie były badane przez konserwatora zabytków. Z kolei konserwator zabytków nie byłby właściwy do czynienia ustaleń z § 5 rozporządzenia, a jego decyzja nie byłaby wiążąca w zakresie wykraczającym poza jego kompetencje rzeczowe.
Dlatego objęcie ochroną konserwatorską całej wnioskowanej działki nr [...] nie wyklucza przejęcia pod reformę rolną tej części nieruchomości, gdzie bezspornie znajdowały się uprawy warzywne i sadownicze.
Zdaniem Ministra chybione jest twierdzenie, na które powołuje się wnioskodawca, że nadzorowana część decyzji była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność miała charakter trwały (art. 156 § 1 pkt 5 kpa). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że niewykonalność decyzji oznacza, że rozstrzygnięcie z przyczyn prawnych bądź faktycznych nie może zostać wykonane, przy czym niewykonalność ta musi istnieć już w dacie jego wydania, zaś przeszkody powodujące niewykonalność trwają cały czas, aż do czasu stwierdzenia jej nieważności. Niewykonalność prawna oznacza niemożność zastosowania się do dyspozycji rozstrzygnięcia, z uwagi na istniejący w obowiązującym prawie zakaz lub nakaz określonego zachowania pozostającego w sprzeczności z wydaną decyzją. Z kolei niewykonalność faktyczna oznacza brak możliwości wykonania decyzji z przyczyn technicznych.
Decyzja Wojewody [...] z [...] października 2013 r., stwierdzająca podpadanie pod dekret działki nr [...], miała charakter ustalający i nie wymagała wykonania w trybie egzekucyjnym. Nie rodziła też skutku rzeczowego, ponieważ przejęcie prawa własności nieruchomości nastąpiło z mocy samego prawa 13 września 1944 r. (z dniem wejścia w życie dekretu). Objęcie w posiadanie zespołu dworsko-parkowego w [...] i wpisanie prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, a później Gminy [...] nie były skutkiem decyzji z [...] października 2013 r., ani jej wykonania. Tym bardziej trudno uznać te okoliczności za dowód niewykonalności z art. 156 § 1 pkt 5 kpa, co do rozstrzygnięcia o przejęciu nieruchomości.
W piśmie z [...] września 2015 r. strona wskazała, że organ wojewódzki wydał decyzję, pomimo braku możliwości zakończenia postępowania w przedmiocie podziału działki nr [...]. Twierdzenie to nie jest jednak trafne. Przed wydaniem decyzji Wojewoda [...] wnioskiem z [...] listopada 2012 r. wystąpił do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wydanie pozwolenia na podział działki nr [...] o pow. [...] ha, według wstępnego projektu podziału, który przewiduje podział działki nr [...] na działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha.
Decyzją z [...] grudnia 2012 r. nr [...] organ ten nie zezwolił jednak na taki podział działki wskazując, że decyzja uznająca park w [...] za zabytek nie zawiera opisu granic parku, ani ich graficznego oznaczenia, dlatego nie można dokonywać dobrowolnego ustalania jego granic. Zdaniem konserwatora północną granicę zespołu dworsko-parkowego w [...] wyznacza szpaler drzew, rosnący po granicy ewidencyjnej działki, a nie drzewa zachowane wokół budynku dworu. Konserwator uzasadniając zajęte stanowisko podniósł, że właściwe zagospodarowanie i użytkowanie założeń o charakterze rezydencjonalnym jest możliwe tylko wówczas, gdy dwór nie został pozbawiony swego naturalnego otoczenia i przestrzeni, które pozwalają na podkreślenie jego roli w krajobrazie kulturowym, a także stosownie do przypisanej mu funkcji - umożliwiają jego obsługę. Dlatego tylko całkowite odstąpienie od podziału działki nr [...] pozwoli na prawidłowe funkcjonowanie zespołu dworsko-parkowego w [...].
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu odwołania Wojewody [...], decyzją z [...] lipca 2013 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem I instancji w uzasadnieniu wskazując, że Wojewoda [...] nie miał przymiotu strony w tym postępowaniu. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie odmówił podziału nieruchomości, lecz wcale nie wypowiedział się o zasadności i celowości wniosku podziałowego. Nie można więc uznać, że Wojewoda [...] wydał decyzję, pomimo braku zakończenia postępowania podziałowego. Niewykonalności decyzji z [...] października 2013 r. nie można więc wywieść z decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] lipca 2013 r.
Po wydaniu decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r. J. S. wystąpił do Wójta Gminy [...] o zaopiniowanie wstępnego projektu podziału działki nr [...] na działki nr [...] i [...]. Postanowieniem z [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Wójt Gminy [...] negatywnie zaopiniował wstępny projekt podziału działki w uzasadnieniu wskazując, że [...]Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] decyzją z [...] sierpnia 2014 r. nie zezwolił na podział działki nr [...], ponieważ zaproponowany podział stałby w sprzeczności z podstawowymi zasadami ochrony zabytkowych zespołów podworskich. W tym samym dniu [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] wydał decyzję o wpisaniu do rejestru zabytków całego zespołu dworsko-parkowego w [...], tj. działki nr [...], w tym podlegającą reformie rolnej wydzielaną działkę nr [...]. Rozstrzygnięcia te są jednak następcze względem nadzorowanej części decyzji Wojewody [...] o nacjonalizacji działki nr [...].
Zatem decyzja Wojewody [...] z [...] października 2013 r. nie była niewykonalna w dniu jej wydania, jak tego wymaga art. 156 § 1 pkt 5 kpa, skoro przeszkody do podziału nieruchomości zaistniały później. Tego rodzaju następcze wady można byłoby uznać, co najwyżej, za przyczyny do wznowienia postępowania.
Minister zauważył, że rozstrzygnięcia podziałowe wskazane we wniosku, rzekomo skutkujące niewykonalnością nadzorowanej części decyzji reprywatyzacyjnej Wojewody [...] nie zostały przez wnioskodawcę poddane należytej weryfikacji. Postanowienie Wójta Gminy [...] z [...] sierpnia 2014 r. nie zostało zaskarżone zażaleniem, zaś od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] lipca 2014 r. J. S. nie wniósł odwołania. Podstawa prawna rozstrzygnięć nie była też badana w trybie stwierdzenia ich nieważności. Dlatego samo funkcjonowanie w obrocie prawnym rozstrzygnięć podziałowych nie przekonuje o niewykonalności i nieważności uprzedniej decyzji reprywatyzacyjnej Wojewody [...] z [...] października 2013 r.
Nie przesądzając o legalności obu rozstrzygnięć podziałowych, na potrzeby sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji reprywatyzacyjnej Wojewody [...], Minister uznał, że problemy z podziałem działki nr [...] nie muszą oznaczać niewykonalności i nieważności decyzji o przejęciu tej działki. Kwestia podziału nieruchomości jest unormowana w art. 92-art. 100 ugn i rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości (Dz. U. z 2004 r. Nr 268, poz. 2663). Reglamentacji podlega podział ewidencyjny nieruchomości, który polega na zmianie struktury działek ewidencyjnych w granicach jednej nieruchomości (części powierzchni ziemskiej należącej do tego samego właściciela). Podział ewidencyjny umożliwia późniejsze rozporządzenie jedną z wyodrębnionych działek na rzecz innej osoby (podział ewidencyjny nieruchomości umożliwia zbycie wydzielonej działki innej osobie, tj. podział prawny nieruchomości). Podziału nieruchomości można, co do zasady dokonać, jeżeli jest on zgodny z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (art. 93 ust. 1 ugn). Odnośnie nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków konieczne jest uzyskanie pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na podział nieruchomości (art. 96 ust. 1a ugn).
Jednak wskazany tryb podziału nieruchomości nie jest jedyny. Zgodnie z art. 96 ust. 1b ugn w przypadku wydzielenia nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa nie wydaje się decyzji o podziale, o której mowa w ust. 1 tego przepisu. Ostateczna decyzja o nabyciu własności lub użytkowania wieczystego zatwierdza podział. Na podstawie tego przepisu dokonuje się zatem zatwierdzenia podziału nieruchomości w decyzji potwierdzającej nabycie własności lub nabycie użytkowania wieczystego z mocy prawa. Podkreślić należy, że nabycie nieruchomości na cele reformy rolnej nastąpiło z mocy samego prawa, z dniem wejścia w życie dekretu (13 września 1944 r.). Chodziło o przejęcie, tj. nacjonalizację, wywłaszczenie z mocy samego prawa. Natomiast poprzedni właściciel może na podstawie § 5 rozporządzenia rolnego wnieść o stwierdzenie, że jego nieruchomość albo jej część nie podpadała pod działanie normy prawnej z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Minister wskazał, że - prowadząc postępowanie nieważnościowe - nie może przesądzić sprawy podziałowej. Jednak oceniając zarzut niewykonalności decyzji reprywatyzacyjnej, mający wynikać z braku podziału reprywatyzowanej działki, podkreślił, że przy wydzielaniu nieruchomości, której własność została nabyta z mocy prawa, to ostateczna decyzja o nabyciu własności zatwierdza podział. W takiej sytuacji wójt powinien rozważyć, czy jego postanowienie i decyzja podziałowa będą miały podstawę prawną. Wtedy bowiem o podziale nieruchomości decydują względy z art. 95 pkt 3 ugn, a nie typowe kryteria podziałowe.
Ponadto, nabycie własności części nieruchomości z mocy prawa już wywołało zmianę właściciela, a zatem podział prawny właśnie już nastąpił i to z woli samego ustawodawcy. Podział ewidencyjny ma tu zatem charakter wtórny i służy wyłącznie do wytyczenia zakresu, w którym już nastąpiła zmiana właściciela [K. Marciniuk/w:/P. Czechowski, s. 377); M. Wolanin: s. 6281]. Dlatego w przypadkach z art. 95 pkt 3 ugn, to decyzja właściwego organu stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej i w katastrze nieruchomości (art. 96 ust. 4 ugn), co można konsekwentnie egzekwować w osobnych procedurach, związanych z tymi rejestrami publicznymi.
Wnioskodawca podniósł wprawdzie, że ten tryb został już bezskutecznie uruchomiony, ponieważ wnioskiem z 22 stycznia 2014 r. wystąpiono do Starostwa Powiatowego w [...] o zmianę danych w ewidencji gruntów, na podstawie art. 96 ust. 1b ugn. W aktach sprawy brak jest jednak decyzji Starosty [...] w tej sprawie. Fakt, że strona wystąpiła z takim wnioskiem, nawet gdy został on już rozpoznany, nie wpływa jednak, w żaden sposób, na decyzję Wojewody [...] z [...] października 2013 r.
Minister wskazał, że drugim trybem podziału nieruchomości, który można w niniejszej sprawie rozważyć, jest podział sądowy. W takiej sytuacji wójt nie wydaje decyzji podziałowej, a wojewódzki konserwator zabytków nie wydaje pozwolenia na podział. Jeżeli podział nieruchomości jest uzależniony od ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, sąd zasięga opinii wójta, a w odniesieniu do nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków także opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków, które nie przybierają formy postanowienia (art. 96 ust. 2 ugn). Są to zatem opinie w zwykłej formie pisemnej, stanowiące konieczny element procedury, jednak nie wiążą sądu.
Niezależnie od ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego podział nieruchomości może nastąpić w celu realizacji roszczeń do części nieruchomości, wynikających z ugn lub z odrębnych ustaw (art. 95 pkt 4 ugn). Celem ustawodawcy jest więc niedopuszczenie do sytuacji, gdy wynikające z ustawy roszczenie nie mogłoby zostać zrealizowane, ze względu na niespełnienie ogólnych wymogów wynikających z ugn. Tymczasem "roszczeniem do części nieruchomości wynikającym z odrębnej ustawy", uzasadniającym podział nieruchomości, jest roszczenie o zniesienie współwłasności z art. 211 Kodeksu cywilnego.
Zniesienie współwłasności zmierza tu najczęściej do realizacji szeroko rozumianych roszczeń uwłaszczeniowych lub reprywatyzacyjnych [A. Łukaszewska/w:/ J. Szachułowicz, red., s. 264-265]. Dopóki te specjalne tryby podziału nieruchomości nie będą prawomocnie zdyskwalifikowane, nie można stwierdzić nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r., gdy jej rzekoma niewykonalność byłaby efektem zaniechań obu stron, które nie są z decyzji zadowolone.
Zdaniem Ministra nadzorowana część decyzji reprywatyzacyjnej, w zakresie działki nr [...], nie jest też obciążona innymi wadami skutkującymi jej nieważnością i nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Należało więc odmówić stwierdzenia nieważności nadzorowanej części decyzji, która nie jest obciążona żadną z kwalifikowanych wad wyliczonych w art. 156 § 1 kpa.
Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2018 r. J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1. art 156 § 1 pkt 5 kpa poprzez odmowę stwierdzenia niewykonalności decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r., która była niewykonalna w dniu wydania i jej wykonalność ma charakter trwały, 2. art. 7 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do należytego załatwienia sprawy, 3. art 77 § 1 kpa poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, który ma wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o: 1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, 2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazuje na możliwość wykonania decyzji z powołaniem się na art. 96 ust 1b ugn. Minister słusznie zauważył, że ta forma realizacji decyzji została już uruchomiona przez wnioskodawcę. Organ mimo to powołuje się na fakt, że brak decyzji właściwego Starosty uniemożliwia stwierdzenie niewykonalności decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r. Jednak koniecznym jest zwrócenie uwagi na stanowisko Starosty [...], który stale informuje w swoich pismach, iż nie jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o zmianę danych w ewidencji oraz wydania decyzji odmawiającej bądź zatwierdzającej wniosek, pomimo powoływania się na argumentację wskazywaną przez Ministra w obu decyzjach.
Powyższe potwierdza, że decyzja Wojewody [...] z [...] października 2013 r., w jej obecnym kształcie, nie jest wykonalna.
Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 listopada 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 2838/16 decyzja jest niewykonalna, w rozumieniu art 156 § 1 pkt 5 kpa, wówczas, gdy zachodzi przeszkoda w jej wykonaniu wynikająca z określonych przepisów prawa lub jest ona faktycznie niemożliwa do wykonania np. przy istniejącym stanie wiedzy technicznej. Podobnie stwierdził Naczelny Sąd administracyjny w wyroku z 14 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2885/15 wskazując, że niewykonalność decyzji oznacza, że rozstrzygnięcie z przyczyn prawnych bądź faktycznych nie może zostać wykonane, przy czym niewykonalność ta musi istnieć już w dacie jego wydania, zaś przeszkody powodujące niewykonalność trwają cały czas, aż do czasu stwierdzenia jej nieważności. Niewykonalność prawna oznacza niemożność zastosowania się do dyspozycji rozstrzygnięcia, z uwagi na istniejący w obowiązującym prawie zakaz lub nakaz określonego zachowania pozostającego w sprzeczności z wydaną decyzją. Z kolei niewykonalność faktyczna oznacza brak możliwości wykonania decyzji z przyczyn technicznych.
Bezsprzecznie, z uwagi na brak możliwości realizacji podziału nieruchomości wskazanego w decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r., decyzja ta jest niewykonalna, w skutek czego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi winien był potwierdzić to w zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo organ wskazał, że okoliczności następcze (zaistniałe lub ujawnione dopiero po wydaniu decyzji) mogą być przyczyną wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5-8 kpa. Zdaniem Ministra wnioskodawca reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika wcale nie zakwestionował któregokolwiek z niekorzystnych rozstrzygnięć podziałowych. Nie wykorzystał też w pełni dostępnych środków prawnych dla ujawnienia swojego prawa własności w rejestrach publicznych. Działania skarżącego i Gminy [...], a także zarzut niewykonalności decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r. stanowią tylko pretekst. Przesłania on spóźnione niezadowolenie adresatów decyzji reprywatyzacyjnej, którzy zaniechali odwołań, a teraz usiłują kontynuować spór w aspekcie podziału nieruchomości, który jest już bezprzedmiotowy.
Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 kpa Minister wskazał, że organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy nie tylko z urzędu, ale i "na wniosek stron". Dotyczy to zwłaszcza spraw prowadzonych w nadzwyczajnym trybie stwierdzenia nieważności, które ma charakter wyjątkowy, z uwagi na zasadę trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 kpa). W sprawach nieważnościowych organ nadzorczy weryfikuje głównie materiał zebrany w trybie zwykłym, ewentualnie dopuszcza dowody, co do przyczyn nieważności, które zaistniały przed wydaniem kontrolowanej decyzji. Skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, nie wskazuje ich źródeł, które rzekomo pominął organ nadzorczy. Natomiast dowody zaoferowane przez skarżącego, dotyczące okoliczności zaistniałych już po wydaniu decyzji z [...] października 2013 r., zostały ocenione w decyzji nadzorczej. Są to zwykłe pisma lub pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcia dotyczące nieruchomości, wobec których skarżący zachował niezrozumiałą bierność i które nie powodują niewykonalności decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie ma zaś legitymacji, aby działać w sprawach podziałowych i rejestrowych. Natomiast na podstawie samego art. 7 kpa nie mógł podejmować wszelkich czynności do załatwienia tak szeroko rozumianej sprawy, jak tego oczekuje skarżący.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest uzasadniona.
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu to, że decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r., w części orzekającej w pkt II o podpadaniu części nieruchomości ziemskiej pn. "[...]" (oznaczonej w terenie jako projektowana działka nr [...] o pow. [...] ha) pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nie można postawić zarzutu wydania jej w warunkach nieważności z art. 156 § 1 pkt 1-4 i 6-7 kpa. Decyzję tę wydał organ właściwy – Wojewoda [...]. Decyzja ta ma podstawę prawną w § 5 rozporządzenia (proceduralną) oraz w art. 2 ust. 1 lit. e) w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu (materialnoprawną).
Decyzja ta nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Organ I instancji, działając na wniosek J. S. spadkobiercy dawnego właściciela majątku [...] – B. S. (wypis z księgi wieczystej nr [...] pn. "[...]" powiatu [...], postanowienie spadkowe z [...] czerwca 1991 r. sygn. akt [...]), właściwie zinterpretował pojęcie nieruchomości ziemskiej z art. 2 ust. 1 lit e) dekretu, mając na uwadze dorobek orzecznictwa (uchwały o sygn. akt: W 3/89, I OPS 2/06, I OPS 3/10), przyjmując, że w dacie 13 września 1944 r. na cele reformy rolnej, wymienione w art. 1 ust. 2 dekretu, podpadały tylko nieruchomości osób fizycznych i prawnych lub ich części mające charakter rolniczy.
Wojewoda [...] prawidłowo uznał, że działka nr [...], wydzielona we wstępnym projekcie podziału z działki nr [...], pochodzi z nieruchomości ziemskiej spełniającej normę obszarową z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, skoro w ramach samej parcelacji Dóbr Ziemskich [...] rozdzielono dla nabywców z parcelacji ponad [...] ha z ogólnej powierzchni tego majątku (rejestr pomiarowo – klasyfikacyjny z 1945 r.). Trafne były także ustalenia organu I instancji, że teren wydzielony jako działka nr [...], z nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], stanowił w dacie wejścia w życie dekretu teren sadowniczo – ogrodniczy (rejestr pomiarowo – klasyfikacyjny z 1945 r., oględziny zespołu dworsko – parkowego, rejestr pomiarowy z 1962 r., inwentaryzacja parku podworskiego we wsi [...] z 1981 r.).
Wojewoda [...] zbadał też powiązania funkcjonalne części działki nr [...] na której znajdował się jednopiętrowy budynek dworu wraz z parkiem, w którym rosły drzewa leśne (głównie liściaste). Organ I instancji uznał, że teren dworu miał charakter mieszkalno-wypoczynkowy (mieszkała w nim rodzina S.). Z dworu nie był prowadzony zarząd częścią folwarczną majątku [...]. Wojewoda [...] wyłączył z zespołu dworsko – parkowego teren rolniczy, mając na uwadze okoliczności faktyczne wynikające z oględzin, szkicu sytuacyjnego parku z 1979 r., inwentaryzacji parku z 1981 r., map i szkiców z lat 60 – tych XX w.
W niniejszej sprawie przedmiotem sporu pomiędzy J. S., a Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest natomiast to, czy decyzja Wojewody [...] z [...] października 2013 r., w zakresie w jakim rozstrzyga w pkt II o podpadaniu terenu oznaczonego jako projektowana działka nr [...] pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, została wydana w warunkach nieważności z art. 156 § 1 pkt 5 kpa.
Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 5 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały.
Jeżeli chodzi o to zagadnienie trzeba mieć na uwadze, że decyzja trwale niewykonalna już w momencie jej wydania, to decyzja zawierająca nieprecyzyjne lub wewnętrznie sprzeczne rozstrzygnięcie, którego zakres przedmiotowy lub podmiotowy można różnie interpretować. Niewykonalność decyzji musi mieć charakter pierwotny - powstać już w momencie wydania decyzji i istnieć przez cały czas. Praw lub obowiązków wynikających z takiej decyzji nie można zrealizować, z uwagi na obiektywne i nieusuwalne przeszkody prawne (np. określone prawnie nakazy lub zakazy) albo faktyczne (np. stan wiedzy technicznej). Nie chodzi tu o trudności w wyegzekwowaniu praw lub obowiązków wynikających z decyzji.
Jeżeli chodzi o to zagadnienie trzeba wskazać, że chodzi o tego rodzaju wady osnowy decyzji, które nie dają się usunąć w trybie rektyfikacji decyzji (art. 113 kpa).
Istotne jest też to, że zmiana stanu faktycznego lub prawnego powodująca niewykonalność decyzji, powstała już po wydaniu decyzji, nie stanowi podstawy stwierdzenia nieważności. Niewykonalność zrodzona później może być podstawą do wydania decyzji stwierdzającej wygaśnięcie decyzji, ze względu na jej bezprzedmiotowość (art. 162 § 1 pkt 1 kpa).
Trafne jest – zdaniem Sądu – stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że kontrolowana decyzja z [...] października 2013 r. w zakresie orzekającym w pkt II nie jest obciążona wadą trwałej niewykonalności z art. 156 § 1 pkt 5 kpa.
Badana decyzja Wojewody [...] w pkt II osnowy określa w sposób jednoznaczny, jaka część terenu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] miała w dacie wejścia w życie dekretu charakter rolniczy. Teren ten, co do jego powierzchni i usytuowania (projektowana działka nr [...] o pow. [...] ha), wskazuje załącznik nr 1 stanowiący integralną część decyzji z [...] października 2013 r. Załącznik ten stanowi wstępny projekt podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], sporządzony na kopii mapy sytuacyjno – wysokościowej w skali 1:1000. Mapa ta została sporządzona przez osobę uprawnioną – geodetę i została przyjęta przez Starostę [...] do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego [...] marca 2004 r. Wobec tego na podstawie rozstrzygnięcia zawartego w pkt II decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r. i jej załącznika mapowego można ustalić zakres przestrzenny przedmiotu rozstrzygnięcia (część dworsko – parkową i część rolniczą).
Jeżeli natomiast chodzi o ponoszone w skardze trudności związane z uzyskaniem, już po wydaniu decyzji z [...] października 2013 r., decyzji właściwego organu w przedmiocie podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (w ramach trybu podziału z art. 93 ugn), w tym trudności wynikające z wpisu willi wraz z parkiem i działką nr [...] do rejestru zabytków Sąd zwraca uwagę, że decyzja wydawana na podstawie § 5 rozporządzenia ma charakter deklaratoryjny. Potwierdza, czy dana nieruchomość lub jej część nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i w związku z tym, czy w dacie 13 września 1944 r. nie przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Jeżeli dana nieruchomość lub jej część nie spełniała przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, wówczas organ wojewódzki stwierdza, że nieruchomość lub jej część nie podpadała pod działanie tego przepisu. Kryteria decydujące o wyłączeniu danej nieruchomości lub jej części spod nacjonalizacji mają charakter faktyczny. Jeżeli chodzi o rodzaj nieruchomości znaczenie ma jej rolniczy charakter lub - jeżeli sprawa dotyczy części nierolniczej – czy część ta była funkcjonalnie powiązana z rolniczą częścią danej nieruchomości i mogła podlegać przejęciu na cele reformy rolnej.
W orzecznictwie dotyczącym spraw z zakresu reformy rolnej akceptuje się oznaczenie przedmiotu rozstrzygnięcia, tj. obszaru niepodlegającego działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, na mapie stanowiącej załącznik do decyzji wydanej na podstawie § 5 rozporządzenia, w szczególności w postaci wstępnego projektu podziału nieruchomości (por. wyrok NSA z 12 czerwca 2018 r. sygn. akt I OSK 1438/17; wyrok NSA z 1 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 835/16 ).
Dla spraw w przedmiocie podpadania nieruchomości lub jej części pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nie mają znaczenia przesłanki decydujące o objęciu danej nieruchomości jakąkolwiek formą ochrony zabytków (np. poprzez wpis zabytku nieruchomego do rejestru zabytków na podstawie decyzji wojewódzkiego konserwatora zabytków), czy też przesłanki decydujące o działaniach organów właściwych w sprawach zabytków mające na celu trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie, zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
To samo dotyczy przesłanek warunkujących podział nieruchomości w odpowiednim trybie (zgodnie z planem miejscowym, w przypadku braku planu miejscowego, niezależnie od planu miejscowego) przed odpowiednim organem (administracyjnym, sądowym).
Wojewoda wydający decyzję na podstawie § 5 rozporządzenia nie może bowiem rozstrzygać traktując, jako uboczne, okoliczności decydujące o faktycznym charakterze nieruchomości i zasięgu przestrzennym rolniczej części nieruchomości ziemskiej, natomiast, jako pierwszoplanowe, przesłanki istotne dla przyszłej sprawy o zatwierdzenie podziału nieruchomości, czy też przyszłej wpadkowej sprawy o wyrażenie przez organ ochrony konserwatorskiej zgody na podział zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków.
Z dołączonych do skargi materiałów wynika, że skarżący występował do organu ewidencyjnego - Starosty [...] o wprowadzenie zmian w ewidencji gruntów i budynków, powołując się na ostateczną decyzję Wojewody [...] z [...] października 2013 r. Skarżący stoi bowiem na stanowisku, że decyzja ta jest decyzją zatwierdzającą podział, o której mowa w art. 96 ust. 1b ugn.
Sąd zwraca jednak uwagę, że w orzecznictwie sądowym dotyczącym spraw z zakresu reformy rolnej panuje pogląd, że decyzja wydawana w trybie § 5 rozporządzenia nie jest decyzją, o której mowa w art. 96 ust. 1b ugn. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 listopada 2018 r. sygn. akt I OSK 2/17 stwierdził, że z art. 96 ust. 1b ugn wynika, że ustawodawca wyłączył obowiązek uzyskiwania odrębnej decyzji o zatwierdzeniu podziału nieruchomości na rzecz zatwierdzania takiego podziału w decyzji stwierdzającej nabycie własności lub prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa oraz w decyzji o zwrocie nieruchomości. NSA uznał, że celem art. 96 ust. 1b ugn jest systemowe wskazanie, iż w przypadku gdy ustawodawca tworzy nową nieruchomość z mocy samego prawa, to określenia granic tej nowej nieruchomości dokonuje się w tym samym akcie administracyjnym, który stanowi ustawową formę potwierdzenia powstania tej nieruchomości. W ten sposób ustawodawca skupił w jednym organie orzekającym uprawnienie do stwierdzenia nabycia prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego z mocy samego prawa do części dotychczasowej nieruchomości i jednocześnie określenia granic nowej nieruchomości. W ocenie NSA w sprawie z zakresu reformy rolnej nie mamy do czynienia ani z orzeczeniem potwierdzającym nabycie własności nieruchomości z mocy samego prawa, ani z orzeczeniem o zwrocie.
Nie można pominąć tego, że decyzja wydawana na podstawie § 5 rozporządzenia nie stwierdza nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości z mocy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu - w tym zakresie dowodem jest zaświadczenie [art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. z 1946 r. Nr 39, poz. 233)]. Przeciwnie, decyzja ta potwierdza, jaka nieruchomość lub jej część nie została nabyta przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu na cele reformy rolnej. Decyzja wydana w trybie § 5 rozporządzenia nie orzeka o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Nie jest to decyzja o charakterze konstytutywnym, o której mowa w art. 142 ust. 1 ugn.
Poza przedmiot niniejszej sprawy wykracza to w jakim postępowaniu i w jakim trybie J. S. winien wystąpić o podział nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], aby zrealizować prawa wynikające z decyzji Wojewody [...] z [...] października 2013 r. Kwestia ta stanowi zdarzenie następcze względem decyzji wydanej w oparciu o § 5 rozporządzenia. Z kolei wynik sprawy podziałowej pozostaje poza sferą kompetencji Wojewody [...].
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło