I SA/Wa 1987/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie WSA Monika Nowicka asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Maciej Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2006 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Ministra Transportu i Budownictwa na rzecz A. D. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 1987/05 Uzasadnienie Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia posiadania przez A. D. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego przez T. K. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym sprawy: Z wnioskiem o stwierdzenie posiadania uprawnień do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego wystąpił A. D., spadkobierca Z. K., dziedziczącej spadek po mężu T. K. Właścicielem nieruchomości pozostawionej w L. przy ul. [...] o powierzchni [...] m.kw., zabudowanej kamienicą o powierzchni [...] m.kw. był T. K., co zostało ustalone wyrokiem Sądu Rejonowego W. z dnia [...] grudnia 2003 r. ( sygn. akt [...] ). T. K. wraz z żoną Z. K. przybył do Polski w 1940 r., co wynika z oświadczenia skarżącego A. D. z dnia 4 maja 2003 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r., nr [...], Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia posiadania przez A. D. uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Przyczyną odmowy uwzględnienia wniosku było niespełnianie przez wnioskodawcę kryteriów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego ( Dz.U. 2004, nr 6, poz.39). Wojewoda [...] wskazał, że stosownie do art.1 powyższej ustawy określa ona zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży lub opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. poza obecnymi granicami państwa polskiego, za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w : 1) układzie z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności białoruskiej z terytorium Polski, 2)układzie z 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski, 3) układzie z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącym ewakuacji obywateli polskich z terytorium L.S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski, 4) umowie z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej mieszkających w ZSRR, i o ich ewakuacji do Polski , i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski, i o ich ewakuacji do ZSRR. Organ pierwszej instancji wskazał, że z powyższego przepisu wynika, że ustawa nie dotyczy osób przybyłych do Polski w 1940 r. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że T. K. przybył do kraju w 1940 r. a zatem nie nabył prawa do zaliczenia na poczet ceny sprzedaży wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Minister Infrastruktury, po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. decyzją z dnia [...] września 2005 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Wojewody, iż przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, nie mają zastosowania do osób, które nie ewakuowały się na podstawie wymienionych w tej ustawie umów. W ocenie Ministra, skoro T. K. nie repatriował się w trybie " umów republikańskich", lecz przybył na teren okupacji niemieckiej do W. w 1940 r., to tym samym zasadnie organ wojewódzki odmówił mu potwierdzenia posiadania prawa zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. D., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W skardze wskazano na art.1 ust.2 i art.27 powyższej ustawy i na fakt utraty mocy obowiązującej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art.134 par.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( DZ.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że oceniając zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem, sąd obowiązany jest wziąć pod rozwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja wystąpiła w sprawie niniejszej. W skardze bowiem zarzucono organowi zastosowanie przy rozpatrywaniu sprawy niewłaściwych przepisów tj. ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego ( Dz.U. 2004 r., Nr 6, poz.39). Według skarżącego organ odwoławczy powinien zastosować nową ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz.U. Nr 169, poz.1418), gdyż art.27 tej ustawy stanowi, że postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zarzut ten nie jest trafny, gdyż ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, została ogłoszona w dniu 6 września 2005 r. ( Dz.U. Nr 169, poz.1418 ) a zgodnie z art.29 tej ustawy wchodzi ona w życie po upływie 30 dni od daty jej ogłoszenia, czyli w dniu 7 października 2005 r. Zaskarżona decyzja została wydana w dniu [...] września 2005 r. a zatem przed dniem wejścia w życie przepisów nowej ustawy, w tym również art.27. Prawidłowo zatem organ odwoławczy zastosował ustawę obowiązującą w dacie wydania zaskarżonej decyzji, czyli ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Sąd jednak, jak podkreślono na wstępie, nie będąc związany zarzutami skargi i powołaną w niej podstawą prawną uwzględnił skargę, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena ostatecznej decyzji administracyjnej odmawiającej potwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego. Przyczyną wydania decyzji odmownej było według obu organów orzekających w sprawie nie spełnianie przez skarżącego kryteriów art.1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Stosownie do tego przepisu ustawa określa zasady zaliczania na poczet sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z rozpoczętą wojną w 1939 r., za pozostawienie których miały przysługiwać świadczenia przewidziane w układach i umowie wymienionych w tym przepisie, nazywanych także " umowami republikańskimi ." Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji powodem odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego była okoliczność, że T. i Z. małż. K. przybyli do Polski w 1940 r. a zatem przed datą zawarcia układu z dnia 9 września 1944 r. zawartego pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad. Skarżący jest spadkobiercą osób należących do grona tych, którzy opuścili terytoria należące przed wojną do państwa polskiego, pozostawiając tam majątek przed zawarciem umów republikańskich. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że problematykę mienia pozostawionego poza granicami obecnego Państwa Polskiego podejmował Sąd Najwyższy. W uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1987 r. ( III CZP 68/87, publ. OSNCP 1988, Nr 6, poz.74), uznającej dopuszczalność powództwa o ustalenie pozostawienia mienia nieruchomego na terenach nie wchodzących w skład obecnego państwa polskiego, podkreślono, że na równi z osobami, które powróciły do kraju na podstawie wymienionych umów zawartych w latach 1944 – 1957, powinny być traktowane osoby, które nie mogły poddać się procedurze ewakuacyjnej, określonej w tych umowach, gdyż w tym okresie z przyczyn od siebie niezależnych nie przebywały w ZSRR. Dotyczyło to głównie osób, które zbiegły na obecne terytorium Polski w obawie przed represjami, deportacjami, zsyłkami. Ten kierunek orzecznictwa został utrzymany również w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 1990 r.( III CZP 4/90, niepubl.) a następnie w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 1991 r. w sprawie III CZP 84/90, publ. OSNC 1991/8-9/97, której nadano moc zasady prawnej. Stosownie do tej uchwały – "Przewidziane w art.88 ust.1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( tekst jedn.: Dz.U.1989 r., Nr 14, poz.74 , ze zm.) prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 19439 r. i zamieszkują w Polsce." W uzasadnieniu powyższej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, iż z gramatycznej wykładni omawianego przepisu wynikałoby, iż wyłącznie osoby, które ewakuowały się w trybie umów międzynarodowych mogą skorzystać z prawa do rekompensaty, lecz kryteria obiektywne (wynikające z brzmienia przepisu ) nie mogą być jedyną podstawą ocen zachowań Polaków, którzy w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. znaleźli się poza dawnymi granicami państwa polskiego. Powszechnie bowiem wiadomo, że obywatele polscy, zamieszkujący na tzw. ziemiach wschodnich, byli po dniu 17 września 1939 r. całkowicie pozbawieni ochrony prawnej i poddani powszechnej dyskryminacji prawnej. Stosując zaś na tle takiej sytuacji kryteria subiektywne dla ocen zachowań Polaków nie można ich odrywać od indywidualnych warunków, w jakich znalazły się poszczególne osoby, bo to w konsekwencji decydowało o sposobie opuszczenia przez te osoby terenów włączonych do ZSRR i przybyciu ich do Polski. Sąd Najwyższy podkreślił także, że fundamentalną zasadą polskiego systemu prawnego jest zasada równości obywateli wobec prawa i zasada ta nakazuje stosowanie takiej wykładni powyższego przepisu, która wyłączałaby różne traktowanie Polaków, dawnych mieszkańców ziem wschodnich. Powyższe rozważania znajdują zastosowanie do wykładni przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Przemawia za tym również orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, który reprezentował taki kierunek wykładni w orzeczeniu z dnia 10 czerwca 1987 r., P 1/87, OTK 1/1987). Z kolei w orzeczeniu z dnia 19 grudnia 2002 r., w sprawie K 33/02 , publ. OTK-A 2002/7/97 dotyczącym wyłączeń możliwości zaliczania wartości mienia pozostawionego w związku z rozpoczętą w 1939 r. wojną przewidzianych w przepisach art.212 ust.1 i 213 ustawy o gospodarce nieruchomościami , w art.17 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw i w art.31 ust.4 ustawy z dnia 30 maja 1996 r. o gospodarowaniu niektórymi składnikami mienia Skarbu Państwa oraz Agencji Mienia Wojskowego, Trybunał Konstytucyjny wskazując na niekonstytucyjność powyższych przepisów nawiązał również do " układów republikańskich" i konstytucyjnej zasady równego traktowania wszystkich obywateli wobec prawa. Na podkreślenie zasługuje fakt, że powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2002 r. a także powołane wyżej stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1990 r. zostały wskazane przez ustawodawcę w uzasadnieniu ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego. Tym samym ustawodawca wyraził akceptację dla omawianego powyżej stanowiska Sądu Najwyższego. Przepisów ustawy, będącej podstawą do wydania decyzji odmownej w niniejszej sprawie, nie można interpretować dosłownie, w oderwaniu od utrwalonego orzecznictwa sądowego i wyrażonej woli ustawodawcy we wspomnianym powyżej uzasadnieniu wniosku legislacyjnego. Z punktu widzenia wykładni celowościowej przepisów ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. należy również stanąć na stanowisku, że prawo do zaliczenia mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje również osobom, które nie repatriowały się w trybie " umów republikańskich", lecz zmuszone były do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek okoliczności związanych z wojną w 1939 r. Takie właśnie rozwiązanie przyjął ustawodawca w przepisach aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz.U. Nr 169, poz.1418). Dodatkowo w przedmiotowej sprawie organ nie wyjaśnił i nie rozważał przyczyn opuszczenia przez T. i Z. małż. K. miejsca zamieszkania . Z oświadczenia skarżącego wynika, że nastąpiło to dobrowolnie, lecz przyczyną tą była obawa przed represjami ze strony władz radzieckich . Wyjaśnienie tej okoliczności – według omówionego powyżej orzecznictwa sądowego było istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Z powyższych względów Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit. c w związku z art.152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego znajduje uzasadnienie art.200 powołanej ustawy.