I SA/Wa 205/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent stażysta Anna Głowacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi Gminy Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie nie podpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 3 listopada 2008 r. A. L. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie, na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, decyzji stwierdzającej, że nieruchomość zabudowana zabytkowym murowanym dworem wieżowym z XVII wieku - tzw. lamusem, położona w [...], gmina [...], objęta Lwh [...] gminy katastralnej [...], obecnie stanowiąca działkę nr [...] o pow. [...] ha, objętą księgą wieczystą [...] - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. We wniosku podniesiono, iż budynek lamusa w żaden sposób nie był powiązany z gospodarstwem rolnym, "składowano w nim głównie stare meble i rupiecie pochodzące z zabudowań dworskich". Zdaniem wnioskodawczyni budynek lamusa wcześniej pełnił funkcję dworu, a po wybudowaniu nowego dworu mieszkalnego przestał pełnić taką funkcję i został użytkowany od tego czasu właśnie jako lamus. Decyzją z dnia [...] marca 2013r. nr [...] Wojewoda [...] stwierdził, że parcele katastralne pgr nr nr [...] część (powstała z pb [...] i pb [...] oraz pgr nr [...]) i [...] część w granicach aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą [...], zabudowane zabytkowym murowanym dworem wieżowym z XVII wieku - tzw. lamusem, poł. w [...], gm. [...], objęte dawnym wykazem hipotecznym lwh [...] gm. katastralnej [...] - nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że aktualnie przedmiotowa działka ew. nr [...] położna w obrębie [...], jedn. ewid. [...], objęta jest księgą wieczystą [...], w której jako właściciel figuruje Gmina [...]. Na podstawie dokumentacji geodezyjnej (wykazu synchronizacyjnego dla działki nr [...]), sporządzonej przez geodetę upr. mgra inż. J. K. dnia 20 czerwca 2011 r., uzupełnionej następnie pismem z dnia 31 maja 2012 r., przyjętej do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego Starostwa Powiatowego w [...] w dniu 21 czerwca 2011 r. pod nr [...], ustalono, iż parcele katastralne pgr nr [...] cz i [...] cz. weszły w skład działki ewidencyjnej nr [...]. Pgr [...] powstała w wyniku połączenia pgr [...] i pgr [...], a w okresie późniejszym do pgr [...] zniosły się parcele pb nr [...] i pb nr [...]. W oparciu o znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy ustalono, iż majątek ziemski "[...]" objęty był wykazami hipotecznymi lwh [...] ks. tab. [...] oraz lwh [...] ks. gr. majątek gm. kat. [...] i w dniu przejęcia nieruchomości ziemskiej [...] na własność Skarbu Państwa w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. 13 września 1944 r.) ciało hipoteczne lwh [...] ks. tab. gm. kat. [...] stanowiło współwłasność A. L. i K. L. Wojewoda podniósł, że w przypadku gdy dana nieruchomość ziemska spełniała przesłanki określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej (tj. była nieruchomością ziemską, której powierzchnia przekraczała normy określone w wyżej cytowanym przepisie dekretu), następowało przejście takiej nieruchomości z mocy samego prawa, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa i stosownie do art. 6 omawianego dekretu objęcie niezwłocznym zarządem państwowym przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Organ I instancji stwierdził, że kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ustalenie znaczenia pojęcia "nieruchomości ziemskiej" użytej w ww. przepisie, bowiem sam dekret nie zawiera jego legalnej definicji. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w § 4 definiuje pojęcie użytków rolnych, którymi są: grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Definicji pojęcia "nieruchomości ziemskiej" na potrzeby dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, dokonał natomiast Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (OTK 1990/1/26), w której stwierdził, iż: "ustawodawca poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie", miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy.(...) intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości łub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej M' rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Z przepisów tych nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru, a więc m.in. działki budowlane (nie pozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym), wydzielone prawnie lub fizycznie przed 1 września 1939 r. (...). Trybunał Konstytucyjny, dokonując zatem wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej wskazał, iż przez pojęcie nieruchomości ziemskiej należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym i że intencją ówczesnego ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Wojewoda podniósł, że wprawdzie z dniem wejścia w życie Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwały Trybunału Konstytucyjnego utraciły moc powszechnie obowiązującą, to jednak nie pozbawia tych uchwał zupełnie waloru wykładni, jeżeli są one zgodne z regułami interpretacyjnymi przyjętymi w teorii prawa. Zaś stanowisko zawarte w uchwale Trybunału Konstytucyjnego podzielił także Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt 1 OPS 2/06, w uzasadnieniu której, stwierdził, iż na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko nieruchomości ziemskie, których charakter czy przydatność odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 pkt a-e ww. dekretu. Chodzi tu więc o nieruchomości o charakterze rolniczym. Wojewoda ustalił, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ podniósł, że aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne (w tym m.in. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06) przy prowadzeniu postępowań administracyjnych w trybie § 5 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych dnia 1 marca 1945 r. nakłada na organ administracyjny obowiązek zbadania czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolnym (w części bądź całości), a jeśli taką nie jest, czy w takim razie pozostawała w funkcjonalnej łączności z pozostałymi gruntami nieruchomości ziemskiej o charakterze rolnym. Pojęcie związku funkcjonalnego nie jest pojęciem prawnym, nie zostało ono zdefiniowane ani w omawianym dekrecie, ani w wydanym do niego akcie wykonawczym. Stosowana w niektórych wyrokach sądów administracyjnych definicja związku funkcjonalnego brzmi następująco: związek funkcjonalny pomiędzy zespołem dworsko-parkowym (pałacowo-parkowym), a pozostałą częścią majątku ziemskiego posiadającego charakter rolny istnieje wówczas, gdy zespół dworsko-parkowy (pałacowo-parkowy) nie może funkcjonować bez majątku ziemskiego (o charakterze rolnym) i odwrotnie. Wojewoda ustalił, że parcele katastralne pgr nr [...] część i pgr [...] część utworzyły działkę ewidencyjną nr [...]. Z kolei parcela katastralna pgr nr [...] powstała ze zniesienia parcel: pgr nr [...], pb nr [...] oraz pb nr [...]. Powyższe parcele katastralne tj. pgr nr [...],[...],[...], pb nr [...] oraz pb nr [...] objęte były księgą hipoteczną lwh [...] ks. tab. gm. kat. [...]. Według powyższego wykazu hipotecznego parcele te stanowiły następujące użytki: pgr [...] oraz [...] - ogrody, natomiast pgr [...] - pastwisko. Z kolei z mapy katastralnej wynika, iż pgr nr [...] stanowiła drogę. Jak ustalono na działce ewidencyjnej nr [...] mieszczącej się na terenie zespołu dworsko-parkowego, w dniu jej przejęcia znajdował się zabytkowy budynek lamusa pochodzący z XVII wieku, otoczony parkiem, ogrodem. Organ I instancji powołał się na opracowanie katalogowe parku podworskiego w [...], autorstwa B. G. i G. C., opisujące m.in. zabytkowy budynek lamusa jak i park. Zgodnie z danymi zawartymi w powyższym opracowaniu zabytkowy lamus usytuowany był (i jest) w północno - zachodniej części parku. Lamus zlokalizowany był przy starym dworze, posiadał ogród włoski 6-cio kwaterowy. Pierwotnie lamus pełnił funkcję kaplicy. Natomiast część południowa parku (dawny ogród włoski) zwana dalej parkiem względnie starym parkiem ma kształt prostokąta wydłużonego po osi północ - południe. W północno - wschodniej części, najprawdopodobniej na miejscu starego dworu względnie pałacu zlokalizowany jest drewniany parterowy dworek i obok murowany lamus Wokół drewnianego dworu zostały zachowane ślady parku tylko w najbliższym jego otoczeniu w postaci wyrobionej skarpki (jakby pierwszego tarasu) z bocznymi "zielonymi" bastionami z krzewów i drzew (głównie utrzymał się zachodni bastion, pokrywa się to z planem katastralnym z 1848 r.). Rząd tui sadzonych przed dworkiem pochodzi z 1910 -1912 r. Na niższym tarasie w kierunku południowym znajduje sie lamus. Na tym samym kierunku w odległości 100 m od dworu znajduje się grupa drzew w wieku 70 lat ze śladami starszych drzew (pnie) może to być fragment ramowania ogrodu włoskiego od strony południowej. Obecnie cały teren (dawnego ogrodu włoskiego) ramowany i wyznaczany jest tzw. ogranicznikami (tzn. drzewami sadzonymi na granicy działki (akacjowymi często 150 letnimi.). Od strony wschodniej lamus posiada fragment alei topolowej około 150 lat. Na szczycie wyniesionego zbocza znajdują się resztki dawnego dworu L.ch, który spłonął w 1945 r. Ta część parku ma charakter krajobrazowy z dużymi grupami starodrzewia, stawami, łąkami. Całość jest terenem projektowanego [...] obszaru Krajobrazu Chronionego (dowód: opracowanie Ewidencja Parków - Opracowanie katalogowe. Zabytkowy Park dworski w [...], B. G., G. C., VII 1979, pochodzące z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...]; mapa katastralna; karta ewidencyjna budynku lamusa). Wojewoda podniósł że budynek lamusa pełnił funkcje mieszkalne i magazynowe, na co wskazuje m.in. decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] kwietnia 1965 r. nr [...] o wpisie do rejestru zabytków powyższego budynku. W decyzji wskazano, iż murowany, piętrowy, podpiwniczony budynek "lamusa" w [...] to przykład budowli należących do charakterystycznych zespołów dworskich, jest to obiekt o pewnych cechach obronności, wiążący funkcje mieszkalne i magazynowe. W piśmie Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 26 czerwca 1963 r., wskazano, że na resztówce w [...] znajduje się stary budynek mieszkalny lamus, który jest bardzo zniszczony i wymaga kapitalnego remontu. Wojewoda ustalił, że w wyniku przeprowadzenia reformy rolnej na mocy dekretu z dnia 6 września 1944 r. resztówkę majątku [...] o powierzchni [...] ha przeznaczono na Gminną Szkołę Rolniczą, zaś przedmiotową nieruchomość tj. budynek lamusa, po przejęciu przez Skarb Państwa kwalifikowano do rozbiórki ze względu na duży procent zniszczenia. Jednak jak wynika z treści pisma Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Wydziału Kultury z dnia 16 kwietnia 1965 r. przedmiotowy budynek lamusa przeznaczono na cele świetlicy gromadzkiej PGRN [...], wstrzymując tym samym dokonanie rozbiórki zawalonego dachu, ganku i schodów. Powyższe zdaniem organu wskazuje, iż budynek lamusa wraz z ogrodem nie został po przejęciu przeznaczony na żaden z celów określonych enumeratywnie w art. 1 ust. 2 dekretu o reformie rolnej. Jeśli chodzi o kwestię funkcjonowania majątku ziemskiego "[...]" tj. badanie istnienia bądź braku istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zabytkowym budynkiem wieżowym i jego otoczeniem (tj. działką nr [...]) a pozostałą częścią gospodarczą majątku ziemskiego [...], to Wojewoda wskazał, że brak szczegółowych kryteriów ustalania takiego związku powoduje konieczność powołania się na dorobek orzecznictwa i doktryny w powyższym zakresie. W aktualnym orzecznictwie sądowadministracyjnym podkreśla się, że związek funkcjonalny to wzajemna zależność, współzależność, zależność funkcjonalna, związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją odnoszący się do niej. Związek taki zachodzi jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części nieruchomości stanowiącej przedmiot wniosku i odwrotnie. Organ I instancji stwierdził, iż ta część nieruchomości, która stanowiła grunty rolne pełniła funkcję gospodarczą, natomiast zabytkowy budynek wieżowy lamusa otoczony ogrodem usytuowany na działce nr [...] pełnił funkcje mieszkaniową, magazynową, a wcześniej nawet funkcję kaplicy. Z kolei ogrody pełniły funkcję dekoracyjną. Funkcje te: gospodarcza i mieszkaniowa są funkcjami rozdzielnymi, nie spełniającymi tych samych celów. Dlatego też trudno jest w ocenie organu mówić o związku funkcjonalnym pomiędzy budynkiem lamusa" i jego najbliższym otoczeniem (ogrodami) a pozostałą częścią gospodarczą majątku ziemskiego "[...]" nakazującym łączne ich przejęcie na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wojewoda podniósł, że zgodnie z aktualnie obowiązującym orzecznictwem sądowoadministracyjnym o związku funkcjonalnym nieruchomości objętej wnioskiem z gospodarstwem rolnym nie mogą decydować: powiązania podmiotowe, finansowe czy terytorialne (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 686/08, z dnia 23 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 906/08, z dnia 8 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 659/10 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 175/11). Zdaniem organu przejęcie budynku lamusa na rzecz Skarbu Państwa nie mogło realizować celów, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt d i e, gdyż jest w nich mowa o zarezerwowaniu terenów pod określone cele a nie obiektów (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 345/10, z dnia 4 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 108/09, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1165/09, Lex 574127, z dnia 14 stycznia 2010 r. sygn. akt IV Sa/Wa 1773/09). Ponadto sposób zagospodarowania przedmiotowego terenu w dacie jego przejęcia na rzecz Skarbu Państwa jak i przeznaczenie obiektu, wskazuje w ocenie Wojewody, że nie mógł być on przydatny na cele reformy rolnej (por. też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. IV SA/WA 1015/12). Wojewoda przytoczył treść pisma Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia 21 lipca 2009 r., w którym to piśmie konserwator stwierdził, iż "Lamusy zazwyczaj pełniły funkcje "skarbczyków", a także jako najczęściej jedyne murowane budynki na terenie założenia funkcje obronne. Nie można więc lamusa zakwalifikować wyłącznie do kategorii budynków gospodarczych związanych z rolnictwem. Zgodnie z informacją zawartą w katalogu parku lamus w [...] otoczony był "zielonymi" bastionami z drzew i krzewów, co potwierdzałoby historyczne przeznaczenie budynku". Mając powyższe na uwadze, Wojewoda ustalił, iż parcele katastralne tworzące działkę ewidencyjną nr [...], na których mieścił się zabytkowy budynek wieżowy lamusa wraz z otaczającym ogrodem stanowiły jeden kompleks, o charakterze mieszkalnym, magazynowym jak i obronnym. Powyższe parcele w dacie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nie stanowiły nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym oraz nie były funkcjonalnie związane z częścią rolną majątku ziemskiego [...]. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Gmina Z. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę niniejszą podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, zgodnie z którym przedmiotowa nieruchomość nie podlegała przejęciu na własność Państwa z uwagi na brak związku funkcjonalnego z rolniczą częścią majątku. Organ II instancji podniósł, że przedmiotowy budynek wpisany został do rejestru zabytków na mocy decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] kwietnia 1965 r., L. dz. [...]. Z treści decyzji, a także z treści opracowania katalogowego sporządzonego przez inż. B. G. i inż. G. C. w lipcu 1979 r. wynika, iż został on zbudowany w XVII w. i stanowi charakterystyczny przykład budowli należących do renesansowych zespołów dworskich. Stanowi on obiekt o pewnych cechach obronności, wiążący funkcje mieszkalne i magazynowe, zachowany w formie mało zmienionej. Pierwotnie pełnił funkcje kaplicy. Zlokalizowany był przy starym dworze L.ch, który spłonął w 1945 r. Otoczony był ogrodem włoskim, ślady ogrodu dworskiego zachowały się w jego najbliższym otoczeniu, m. in w postaci 150-letniej alei topolowej położonej po jego wschodniej stronie. Z treści ww. dokumentacji wynika ponadto, iż tzw. lamus wchodził w skład kompleksu o charakterze dworsko - parkowym. Zabudowania dworskie otoczone były parkiem o charakterze krajobrazowym. O jego rekreacyjnym charakterze świadczy krajobrazowy układ kompozycyjny parku. Zachowane elementy ogrodu wskazują, iż utworzony został w celach estetycznych. Funkcje reprezentacyjne parku potwierdza również fakt, iż obsadzony został drzewami o charakterze ozdobnym. Cały teren dawnego ogrodu był ramowany i wyznaczany drzewami sadzonymi na granicy (m. in 150 - letnimi akacjami), co wskazuje na jego oddzielenie od gospodarczej części majątku [...]. Zgodnie ze sporządzoną 15 października 1959 r. kartą ewidencyjną przedmiotowego budynku był on wykorzystywany jako lamus dworski, a od 1946 r. jako budynek mieszkalny. Informacja ta znajduje ponadto potwierdzenie w piśmie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia 21 lipca 2009 r. Konserwator wskazał, iż do 1945 r. tzw. Lamus wykorzystywany był w sposób zgodny z przeznaczeniem, tj. pełnił funkcję "skarbczyka". Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia Minister stwierdził, iż zespół pałacowo - parkowy położony w [...], a zatem również będący przedmiotem niniejszego postępowania tzw. lamus, nie był wykorzystywany rolniczo, nie miał związku z gospodarką rolną, pełnił jedynie funkcje mieszkalno - rekreacyjne i reprezentacyjne. Wyraźne rozdzielenie funkcji zespołu pałacowo - parkowego i rolnej części majątku [...] potwierdza w ocenie organu II instancji terytorialne i przestrzenne oddzielenie ww. kompleksów, związanych ze sobą jedynie osobą właściciela. Natomiast sama osoba właściciela, ani też sąsiednie położenie kompleksu gospodarczego i mieszkalno - reprezentacyjnego nie przesądza o istnieniu takiego związku. Ponadto Minister wskazał, iż przejmowane na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. nieruchomości musiały nadawać się do realizacji celów reformy rolnej określonych w art. 1 ust. 2 dekretu. Jednym z celów reformy wskazanych w treści powołanego wyżej przepisu było zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół. W niniejszej sprawie przejęta nieruchomość przekazana została na mocy decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1945 r., nr [...], (akt zdawczo - odbiorczy z dnia 24 sierpnia 1945 r.) na rzecz Gminnej Szkoły Rolniczej Męskiej i Żeńskiej w [...]. Organ zauważył jednak, iż dwory mieszkalne nie stanowią terenów, a obiekty, w związku z czym co do zasady przejmowanie siedzib mieszkalnych właścicieli nieruchomości ziemskich, tj. w szczególności pałaców i dworów, ewentualnie innych budynków mieszkalnych stanowiących takie siedziby nie mogło mieścić się w celach reformy rolnej wyszczególnionych w art. 1 ust. 2 dekretu. Przejmowanie tychże siedzib przez Państwo następowało zatem z naruszeniem przepisów dekretu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 105/11). Minister podkreślił, iż w zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji dotyczącej tzw. lamusa brak jest informacji pozwalających zakwestionować powyższe ustalenia. Organ odwoławczy dodał, że dokumentacja związana z przekazaniem mienia pochodzącego z majątku [...] na rzecz Gminnej Szkoły Rolniczej Męskiej i Żeńskiej w [...] (decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1945 r., nr [...], oraz akt zdawczo - odbiorczy z dnia 24 sierpnia 1945 r. wraz z załącznikami) wymienia tzw. lamus jako budynek należący do przekazanej szkole resztówki [...]. Wbrew twierdzeniom skarżącej, że dokumentacja ta traktuje wszystkie składniki majątku [...] jako rolne, Minister wskazał, iż jest ona konsekwencją uznania majątku [...] w całości za majątek rolny przez ówczesne władze. Nie stanowi oceny przeznaczenia ani wykorzystania składników majątku [...], jest bowiem jedynie wykazem elementów mienia przejętych przez Państwo, a następnie przekazanych na rzecz szkoły. Istotą niniejszego postępowania jest natomiast ustalenie, czy przejęty składnik mienia prawidłowo uznany został za rolny. Ww. dokument nie może zatem stanowić w przedmiotowej sprawie dowodu przesądzającego o tym, że objęta wnioskiem nieruchomość podlegała pod przepisy dekretu. Minister ustalił, że resztówka [...] była następnie przekazywana kolejno protokołami zdawczo - odbiorczymi z dnia 22 października 1947 r. na rzecz Gminnej Samopomocy Chłopskiej w [...], z dnia 31 sierpnia 1949 r. na rzecz Wydziału Oświaty Rolniczej w [...], z dnia 22 maja 1953 r. na rzecz Oddziału Zaopatrzenia Robotniczego przy Rafinerii Nafty w [...]. Ostatni z ww. dokumentów wskazuje, iż tzw. lamus stanowi budynek zabytkowy wymagający remontu. Tzw. lamus wskazany został również w protokole szacunkowo - rozliczeniowym z dnia 9 maja 1958 r., w łącznym zestawieniu budynków mieszkalnych i gospodarczych. Wskazana powyżej dokumentacja nie określa sposobu użytkowania przedmiotowego budynku. Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się ponadto korespondencja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] i Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z 1963 r. dotycząca konieczności przeprowadzenia remontu tzw. lamusa oraz możliwości przekazania go w zarząd Centrali Rolniczej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" Przedsiębiorstwu Obrotu Zwierzętami Hodowlanymi w [...]. W piśmie z dnia 17 lipca 1963 r. wskazano, iż budynek ten jest niezamieszkały i nie nadający się do zamieszkania z powodu zniszczenia dachu, schodów i popękanych sufitów. Dokument ten wyraźnie zdaniem Ministra wskazuje na mieszkalny charakter tzw. lamusa. Brak jest w ocenie organu podstaw aby uznać, iż działka oznaczona numerem [...] zabudowana tzw. lamusem stanowiła nieruchomość rolną podpadającą pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Natomiast odnosząc się do podniesionych przez skarżącą zarzutów, Minister wskazał, że brak jest podstaw aby uznać, że organ pierwszej instancji nienależycie ocenił materiał zgromadzony w aktach sprawy. Majątek [...] był wyraźnie podzielony, zarówno funkcjonalnie jak i przestrzennie, na część rolną i mieszkalno - reprezentacyjną, przy czym będący przedmiotem niniejszego postępowania tzw. lamus niewątpliwie w ocenie Ministra wchodził w skład drugiej z wymienionych części. Odnośnie zarzutu, że organ pierwszej instancji zaniechał przesłuchania w niniejszej sprawie świadków Minister wskazał, iż zgromadzony w aktach materiał dowodowy należy uznać za wystarczający do wydania zaskarżonej decyzji. Ponadto skarżąca nie wnioskowała o przesłuchanie świadków. Odnośnie zarzutów dotyczących okoliczności, iż organ pierwszej instancji dokonał oceny wyłącznie według cech użytkowych budynku, nie zaś gruntu, na którym był posadowiony, organ wskazał, iż decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia kwestii, czy dana nieruchomość stanowi nieruchomość podlegającą pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ma okoliczność, czy nieruchomość ta lub jej część, była lub mogłaby być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej, co wynika z powołanej powyżej uchwały Trybunału Konstytucyjnego. Brak jest zatem możliwości aby organ pierwszej instancji badając sprawę oparł się jedynie na formalnym przeznaczeniu gruntu, a pominął realny sposób jego wykorzystania. Ponadto Minister wskazał, iż realny sposób wykorzystania zabudowanego gruntu nierozerwalnie związany jest ze sposobem wykorzystania posadowionego na nim budynku. Dlatego też w jego ocenie należy uznać, iż kwestia formalnego określenia przeznaczenia nieruchomości nie ma zasadniczego znaczenia w przedmiotowej sprawie, mogłaby zostać wzięta pod uwagę jedynie w przypadku braku innych dowodów. Minister wskazał również, iż wbrew twierdzeniom skarżącej materiał dowodowy wskazuje, że tzw. lamus otoczony był ogrodem włoskim nie zaś obszarem produkcji ogrodniczej. Odnosząc się do twierdzenia, jakoby majątki ziemskie stanowiły jednolite kompleksy nie podlegające podziałom na kompleksy rolne i mieszkaniowo -reprezentacyjne Minister podniósł, iż ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazuje, iż reformie rolnej podlegały nieruchomości rolnicze, tj. nieruchomości lub ich części, które były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej, natomiast nieruchomości pozbawione charakteru rolnego podlegały ww. reformie jedynie w przypadku istnienia związku funkcjonalnego między nimi a rolną częścią majątków, przy czym rezydencje właścicieli majątków ziemskich co do zasady nie przechodziły na cele reformy rolnej. Zatem pomimo okoliczności, iż majątki ziemskie stanowiły zazwyczaj jednolite, niepodzielone kompleksy, na potrzeby postępowań związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej konieczne jest ustalenie, które z wchodzących w ich skład nieruchomości miały charakter rolniczy, a które mieszkalno - rekreacyjny. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina Z. zarzucając jej: 1. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - poprzez nienależytą ocenę zebranego w sprawie materiału, przejawiającą się przyjęciem, jakoby nieruchomość będąca przedmiotem postępowania miała nie stanowić nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, lecz kompleks o charakterze mieszkalnym, magazynowym i obronnym; 2. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez zaniechanie poczynienia wszechstronnych ustaleń faktycznych w sprawie, przejawiające się zaniechaniem poszukiwania świadków mających wiedzę o charakterze nieruchomości objętych postępowaniem, zarówno wedle stanu na dzień 1 września 1939 r. jak i na dzień 13 września 1944 r.; 3. naruszenie przepisów postępowania, a to art. 156 § 1 pkt 4) w związku z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez skierowanie decyzji do Wójta Gminy Z., zamiast Gminy Z., która jest właścicielem przedmiotowej nieruchomości, wskutek czego owa decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, co w konsekwencji powoduje, że decyzja ta obarczona jest kwalifikowaną wadą nieważności; 4. naruszenie prawa materialnego, a to art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ("Dekret") w zw. z § 297, § 417 - § 419 i § 422 zd.1 "Powszechnej Księgi Ustaw Cywilnych dla Wszystkich Krajów Dziedzicznych Niemieckich Monarchii Austryackiej" ("ABGB") - wskutek przyjęcia, jakoby ocena podpadania nieruchomości pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu miała być dokonywana wyłącznie wedle cech użytkowych znajdującego się na niej obiektu budowlanego, choć zgodnie z przepisami ABGB nieruchomość stanowił przede wszystkim grunt i to jego przeznaczenie winno w konsekwencji rozstrzygać o stosowaniu przepisów Dekretu. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. W uzasadnieniu skargi rozwinięto jej zarzuty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Uczestniczka postępowania A. L. w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Na wstępie wskazać należy, Sąd na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. oddalił wniosek dowodowy strony skarżącej dotyczący dopuszczenia dowodu z aktu notarialnego z dnia 10 czerwca 2016 r. zawierającego protokół z przesłuchania świadków uznając ten dowód za niedopuszczalny i zmierzający do obejścia przepisów prawa, które nie dają kompetencji sądom administracyjnym do przeprowadzania dowodów z przesłuchania świadków. Zgodnie bowiem z treścią art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Przechodząc do merytorycznej oceny rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, zgodnie z którym na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości ziemskie, które miały charakter rolniczy, a więc mogły być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, pod warunkiem, że stanowiły własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych i o ile ich rozmiar łączny przekraczał powierzchnię wskazaną w tym przepisie. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu z dniem wejścia w życie tego aktu normatywnego wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły (ex lege) bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Dekret wywołał więc skutki rzeczowe w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa na własność Państwa. Z kolei § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowi podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Nie budzi wątpliwości, że wykładnia powyższych przepisów powinna być dokonywana przy założeniu, iż materia regulowana dekretem, dotycząca przejęcia majątków ziemskich dla realizacji celów reformy rolnej bez odszkodowania, wymaga ścisłej interpretacji jego przepisów jako przepisów szczególnych. W orzecznictwie sądowym (np. uchwała Sądu Najwyższego z 27 IX 1991 r., sygn. akt III CZP 90/91 (OSNC19992, nr 5, poz. 72); wyrok Sądu Najwyższego z 8 V 1992 r., sygn. akt III ARN 23/92 (OSP z 1993 r. Nr 3, poz. 47), utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym nie podlegają wykładni rozszerzającej przepisy pozbawiające prawa własności. W ocenie Sądu wskazuje na to także treść art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim wymaga od orzekających organów państwowych spełniania wymogów demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, a także standardy przyjęte w art. 1 Protokołu Dodatkowego do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), odnoszące się do poszanowania mienia. Niezależnie od faktu, że powyższe przepisy nie obowiązywały w czasie, gdy dekret PKWN był ustanawiany i wchodził w życie oraz gdy na jego podstawie dochodziło do przejmowania nieruchomości ziemskich na rzecz Skarbu Państwa, powyższy standard interpretacyjny powinien znajdować zastosowanie także w odniesieniu do wykładni art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN w kontekście orzekania obecnie o tym, czy dana nieruchomość ziemska podlegała działaniu przepisu dekretu, na gruncie którego nieruchomości ziemskie o wskazanym tam areale przechodziły na własność Skarbu Państwa bezzwłocznie, bezwarunkowo i bez żadnego odszkodowania (por. wyrok NSA z 8 III 2011 r., sygn. I OSK 659/10). Zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania przepisów dekretu PKWN ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska". Obecnie w orzecznictwie sądowym (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 5 VI 2006 r., sygn. akt OPS 2/06, ONSAiWSA 2006/5 poz. 123; uchwała składu 7 sędziów NSA z 10 I 2011 r., sygn. akt OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2 poz. 23) ugruntował się pogląd, zgodnie z którym na gruncie art. 2 dekretu, na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu zatem chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a), b), c), d) i e) dekretu. Nie bez znaczenia pozostaje też pogląd Trybunału Konstytucyjnego wyrażony w uchwale z 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 (OTK z 1990 r., poz. 26, s. 174), że pod pojęciem "nieruchomość ziemska" używanym w dekrecie, należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tzn. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej. W sprawach dotyczących podpadania bądź niepodpadania określonych nieruchomości pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej organy muszą zatem ustalać, czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały bezpośrednio charakter rolniczy bądź, w przypadku braku takiego stwierdzenia, były funkcjonalnie związane z nieruchomością ziemską. Z kolei tzw. związek funkcjonalny należy rozumieć jako możliwość (bądź jej brak) prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r., jak i decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 2013 r. są zgodne z prawem. Zasadnie organy wywiodły, że działka nr [...] zabudowana zabytkowym murowanym dworem wieżowym z XVII wieku tzw. lamusem w [...] nie mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej wskazane w art. 1 dekretu i ze swej istoty nie mogła być wykorzystywana do prowadzenia produkcji rolniczej. Stwierdzono brak związku polegającego na współzależności tej części nieruchomości z pozostałymi częściami nieruchomości ziemskiej. Lamus wchodził w skład kompleksu o charakterze dworsko-parkowym. Zabudowania dworskie otoczone były parkiem o charakterze krajobrazowym. Cały teren dawnego ogrodu był ramowany i wyznaczany drzewami sadzonymi na granicy, co wskazuje na jego oddzielenie od gospodarczej części majątku [...]. Zespół dworsko - parkowy pełnił funkcję mieszkaniową - rezydencjalną, natomiast pozostała część nieruchomości funkcję gospodarczą. Rozdzielność obu części potwierdziły zebrane w sprawie dowody szczegółowo powołane przez organy, w tym materiały dokumentacyjne, archiwalne, opracowanie katalogowe autorstwa inż. B. G. i inż. G. C. z lipca 1979 r. jak również informacje uzyskane od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...], decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] kwietnia 1965 r. Organ dokonał prawidłowej oceny tych dowodów uznając jednocześnie, że są one wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. W żaden sposób organy orzekające wbrew zarzutom skargi nie naruszyły art. 7 i 77 k.p.a., zebrały bowiem i rozpatrzyły wszechstronnie zebrany w sprawie materiał dowodowy. Organ I instancji podejmował czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy z urzędu. Skarżąca w toku postępowania nie zgłaszała wniosków o przesłuchanie świadków. Wprawdzie to na organie administracyjnym spoczywa obowiązek zgromadzenia wszelkich dowodów w sprawie, jednakże nie zwalnia to również stron postępowania od aktywnego uczestniczenia w postępowaniu, w szczególności w zakresie zgłaszania dowodów, jeśli miałyby one wywołać korzystne dla nich skutki prawne. Organ administracji ma obowiązek dokonania oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jeśli uzna, jak w niniejszej sprawie, że jest on wystarczający do zakończenia sprawy, nie ma obowiązku przeprowadzania dodatkowych dowodów, w szczególności w sytuacji, gdy żadna z zainteresowanych stron ich nie zgłasza. O istnieniu związku funkcjonalnego nie może świadczyć wbrew zarzutom skargi brak prawnego wyodrębnienia zespołu dworsko – parkowego od reszty majątku. Należy zauważyć, że w orzecznictwie sądowym już wielokrotnie podkreślano, że powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne zespołów pałacowo – parkowych z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej nie mogą przesądzać o istnieniu związku funkcjonalnego. Nie ma nawet znaczenia, czy został on fizycznie oddzielony od zabudowań gospodarczych. Chybione są więc zarzuty skargi o funkcjonalnym powiązaniu nieruchomości, na której usytuowany jest lamus z gospodarczą i rolną częścią nieruchomości. Niezasadny jest także zarzut dotyczący skierowania decyzji do osoby nie będącej stroną postępowania. Wprawdzie w rozdzielniku do decyzji wskazano Wójta Gminy Z., a nie Gminę Z., jednakże powyższe uchybienie nie stanowi o skierowaniu decyzji do podmiotu nie będącego stroną postępowania. Przez pojęcie "skierowanie decyzji" należy rozumieć określenie w drodze decyzji praw i obowiązków oznaczonego podmiotu. Faktu doręczenia decyzji nie można utożsamiać ze "skierowaniem decyzji" w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Ponadto jak wynika z akt sprawy w niniejszym postępowaniu uczestniczyła Gmina Z., którą zgodnie z art. 31 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym kieruje i reprezentuje na zewnątrz wójt gminy. Wskazanie w rozdzielniku do decyzji Wójta Gminy Z. zamiast Gminy Z. w żaden sposób nie wywołało dla niej negatywnych skutków prawnych. Dlatego też z przyczyn wyżej omówionych rozstrzygnięcia organów obydwu instancji są zgodne z prawem. Niezasadny jest zarzut skargi odnośnie naruszenia przez organy przepisu art. 2 ust.1 lit e) dekretu poprzez dokonanie oceny według cech użytkowych budynku posadowionego na działce nr [...], a nie według przeznaczenia gruntu, które powinno rozstrzygać o stosowaniu przepisów dekretu. Należy wskazać, że decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia czy dana nieruchomość stanowi nieruchomość podlegającą pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ma okoliczność czy nieruchomość lub jej część była lub mogłaby być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej. Takiej wykładni pojęcia nieruchomości ziemskiej podlegającej przejęciu w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dokonał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 i jest ona w sposób niekwestionowany stosowana w orzecznictwie sądowo administracyjnym. Ponadto z prawidłowych, zdaniem Sądu, ustaleń organów orzekających w niniejszej sprawie wynika, że zespół pałacowo-parkowy, na którego terenie znajdował się lamus nie był wykorzystywany rolniczo, nie miał związku z gospodarka rolną. Jeśli chodzi o dowód przedstawiony na rozprawie w dniu 14 czerwca 2016 r. w postaci ortofotomapy, to w ocenie Sądu pozostaje on bez wpływu na niniejszą sprawę, ponieważ przedstawia aktualny stan istniejący na gruncie, a organy orzekające badały stan faktyczny istniejący w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.