I SA/Wa 2080/14

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] kwietnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej skarżący W. K. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku, złożonego na urzędowym formularzu PPF, wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Nie posiada żadnego majątku i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Jak wyjaśnił, prowadzone są przeciwko niemu egzekucje [...]. Do wniosku skarżący załączył postanowienie [...] sądowego wskazujące na to, że toczące się przeciwko skarżącemu postępowanie [...] zostało umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności dalszej [...] (postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia [...] sierpnia 2012 r.), jak też postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] lipca 2014 r. zwalniającego wnioskodawcę z kosztów sądowych oraz dwa zarządzenia Prezesa Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie umorzenia kosztów sądowych przypadających Skarbowi Państwa od skarżącego wskutek stwierdzenia, że kosztów tych strona nie jest w stanie uiścić. Do wniosku skarżący dołączył również umowę [...] małżeńską zawartą w formie aktu notarialnego pomiędzy skarżącym a H. K., jego małżonką, o wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej z dnia [...] kwietnia 1998 r. Skarżący dołączył również kopię odpisu postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2013 r. sygn. II GZ 644/13 uchylającego postanowienie WSA w Gdańsku i przyznające składającemu wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym. Zarządzeniem z dnia 29 sierpnia 2014 r. W. K. w związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny jego aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych, do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem niewykazania przesłanek przyznania prawa pomocy, poprzez przedstawienie: (1) oświadczenia na temat źródeł uzyskiwanych dochodów, z których ponoszone są przez skarżącego koszty utrzymania w jednoosobowym gospodarstwie domowym, (2) informacji, czy wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, jeżeli tak przedstawienie dokumentów określających jej charakter wraz z dokumentacją dotyczącą uzyskiwanych dochodów lub ponoszonych strat w ostatnim roku podatkowym, (3) wyciągu ze wszystkich posiadanych przez składającego wniosek rachunków bankowych lub lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, (4) oświadczenia, czy wnioskodawca pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak przedstawienie dokumentów obrazujących wysokość wszystkich dochodów małżonki oraz dokumentów obrazujących jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią przedmioty o wartości powyżej [...] euro, (5) szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie oraz inne potrzeby wraz z określeniem ich wysokości, w tym także przedstawienie kopii dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających ich opłacanie. W wyznaczonym terminie skarżący nadesłał pismo, w którym, odnosząc się do nałożonych obowiązków, wyjaśnił, że nie osiąga jakichkolwiek dochodów, prowadzona dotąd działalność gospodarcza została w 2002 r. zawieszona. Skarżący wskazał, że w związku ze zniesieniem wspólności majątkowej z żoną nie są mu znane składniki należące do jej majątku. Każde z małżonków prowadzi bowiem osobne gospodarstwo domowe i się samo utrzymuje. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania opiera się na wyczerpującym przedstawieniu przez składającego wniosek stanu majątkowego, który jego zdaniem uniemożliwia wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Tak ukształtowany stan faktyczny podlega ocenie organu sądowego, która sprowadza się do dokonania oszacowania składników majątku osoby zainteresowanej i odniesienia go do przyjętego w danej sprawie skonkretyzowanego ciężaru ekonomicznego wynikającego z obowiązku ponoszenia przez stronę w danym postępowaniu kosztów sądowych, czy też ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Czynność ta umożliwia rozstrzygnięcie, czy źródłem pokrycia kosztów postępowania mogą być uzyskiwane przez stronę dochody bądź inne środki finansowe pozostające w jej dyspozycji, a także rozważenie w jakim zakresie (częściowym lub całkowitym) strona może na bazie własnego majątku uczestniczyć w ponoszeniu kosztów toczącego się postępowania. Określone powyżej zasady przyznania prawa pomocy opierają się na założeniu, że strona występująca o przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie przedstawia wszystkie okoliczności mające wpływ na zdolność do ponoszenia przez nią kosztów postępowania. Żądanie przyznania prawa pomocy może wprawdzie wynikać z subiektywnego nastawienia strony do swojej sytuacji majątkowej jako uniemożliwiającej jej ponoszenia kosztów postępowania, niemniej organ sądowy żądanie to ma obowiązek zweryfikować, odwołując się do obiektywnych wzorców zdolności danego podmiotu do ponoszenia określonego rodzaju wydatku w kontekście posiadanego przez ten podmiot majątku. W rozpoznawanej sprawie brak jest możliwości dokonania merytorycznej oceny sytuacji majątkowej, w jakiej znajdować się ma skarżący, albowiem przedstawione przez niego informacje odwołujące się do posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów i sytuacji osobistej mają charakter fragmentaryczny. Ich niepełność nie została wyeliminowana po wezwaniu strony do uzupełnienia złożonego wniosku (art. 255 p.p.s.a.). Wskazywane informacje nie mogą z tego względu stanowić prawidłowej podstawy do orzeczenia, czy skarżący znajduje się w sytuacji, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Brak możliwości ocenienia zasadniczych okoliczności faktycznych sprawy, stanowiących podstawę orzeczenia w przedmiocie przyznania prawa pomocy, wynika przede wszystkim z nieustalenia faktycznych źródeł utrzymania skarżącego. Niewystarczające do uprawdopodobnienia niemożności poniesienia przez składającego wniosek kosztów postępowania jest ogólne stwierdzenie, że skarżący od 2002 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, co skutkuje tym, że nie osiąga z tego tytułu jakiegokolwiek dochodu. Nie może budzić wątpliwości, że skarżący ponosi w sposób stały określone koszty utrzymania sprowadzane chociażby do kosztów zakupu [...], [...], przebywania w określonym miejscu (zamieszkania), przemieszczania się, czy też kierowania do Sądu korespondencji. Źródło ich pokrycia pozostało w sprawie niewyjaśnione, skoro skarżący, odpowiadając na pytanie o sposób pokrycia kosztów utrzymania w jednoosobowym gospodarstwie domowym, wskazał, że "nie posiada dochodów". Sytuacja ta prowadzi do wniosku zakładającego, że skarżący w rzeczywistości posiada określone dochody, których nie ujawnił w postępowaniu lub też jego potrzeby finansowe są pokrywane przez inny (nieustalony) podmiot. Warunek przyznania prawa pomocy nie został spełniony w rozstrzyganej sprawie także z tego względu, że skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów wskazujących, że wnioskodawca faktycznie nie prowadzi gospodarstwa domowego ze swoją żoną, nie zna składników jej majątku, a także nie korzysta z jej wsparcia materialnego. Na tego rodzaju wsparcie nie może także w sposób uzasadniony liczyć. Przedstawiona przez skarżącego majątkowa umowa małżeńska o zniesieniu ustawowej wspólności majątkowej "sama przez się" nie stanowi o tym, że skarżący w dochodach i środkach majątkowych należących do małżonki nie może znaleźć źródła finansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przy badaniu przesłanek prawa pomocy należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 k.r.i.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się z tego względu, że fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia10 czerwca 2014 r. sygn. I OZ 412/14; postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. I OZ 1176/13). Nie negując ogólnej prawidłowości powyższego stanowiska, można mieć wątpliwości, czy w każdym przypadku uznanie, że małżonek składającego wniosek posiada wystarczające środki materialne, każe żądanie przyznania prawa pomocy oddalić w oparciu o uzasadnienie wskazujące, że małżonkowie w świetle przyjętych zasad kształtowania stosunków prawnorodzinnych są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Mieć na uwadze bowiem należy, że przesłanka przyznania prawa pomocy powinna być odnoszona do wykazania przez zobowiązanego braku możliwości zgromadzenia przez siebie środków finansowych wystarczających do pokrycia swojego udziału w postępowaniu, przy czym brak ten podlega ustaleniu co do zasady w odniesieniu do momentu, w którym określona czynność procesowa powinna zostać podjęta dla nadania jej skuteczności. Niezależnie od tego, czy małżonkowie zawarli umowę o rozdzielności majątkowej, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, co oznacza, że pozostają w faktycznej separacji, spoczywa na nich obowiązek wzajemnej pomocy materialnej, którego jednym z przejawów jest dostarczanie sobie środków utrzymania. Nie można jednak zapominać, że przepis konstruujący obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny także w wymiarze finansowym tychże potrzeb (art. 27 k.r.i.o.) odnosi się do powinności jednego z małżonków względem drugiego małżonka. Nakaz określonego zachowania, nawet jeżeli jest obwarowany sankcją (art. 28 § 1 k.r.i.o.), adresowany do osoby nie będącej stroną postępowania należy odróżnić od możliwości działania przez stronę postępowania w sposób nieskrępowany (zgodny ze jej wolą). Z tego powodu nie można zrównywać sytuacji osoby posiadającej własne środki finansowe do udziału w postępowaniu (środkami tymi strona może się posłużyć według swojego wyboru w dowolnym czasie) z sytuacją osoby, która środkami majątkowymi nie dysponuje z uwagi na to, że jej małżonek nie chce się przyczyniać do zaspokajania potrzeb rodziny. Okoliczność, że małżonek wymagający alimentacji, na którym ciąży obowiązek ponoszenia kosztów postępowania, ma prawo domagać się na drodze sądowej pomocy materialnej ze strony współmałżonka nie może przesądzać o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy z powodu ustalenia, że rodzina rozumiana jako całość nie znajduje się w stanie ubóstwa. Dla wykazania, że strona wymagająca alimentacji przez współmałżonka nie jest w stanie zgromadzić środków potrzebnych do udziału w postępowaniu niezbędne jest jednak ustalenie stanu rozpadu więzi gospodarczej pomiędzy małżonkami. Jak się powszechnie przyjmuje, w prawidłowo funkcjonującym małżeństwie więź ta jest zachowana niezależnie od obowiązującego między małżonkami ustroju majątkowego, stąd okoliczności sprawy muszą wskazywać na nieprowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego przez małżonków i ponoszenie kosztów utrzymania w oparciu o własne środki małżonków. W niniejszej sprawie skarżący, poza odwołaniem się do majątkowej umowy małżeńskiej łączącej go z żoną, a także poza ogólnym stwierdzeniem, że "sam prowadzi" gospodarstwo domowe, nie wskazał na żądne okoliczności, które mogłyby w sposób niebudzący wątpliwości świadczyć o zerwaniu więzi gospodarczej pomiędzy nim a małżonką. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na składającym wniosek o prawo pomocy, przez co niewykazanie, iż wnioskodawca znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prowadzi do oddalenia wniosku. Wobec odstąpienia przez skarżącego od pełnego wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej, która umożliwiałaby ustalenie źródeł utrzymania skarżącego, uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz ponoszonych wydatków, a także prowadziłaby do stwierdzenia, czy skarżący ma możliwość pokryć koszty postępowania ze środków pochodzących z majątku małżonki, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.