I SA/Wa 2086/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Monika Sawa po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania P. G. od decyzji Burmistrza [...] z [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podało, że decyzją z [...] kwietnia 2021 r. organ I instancji odmówił P. G. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. G. Organ I instancji wyjaśnił, że w okresie od [...] sierpnia 2015 r. do [...] stycznia 2021 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały wypłacone w kwocie [...] zł. Skarżący dokonał wpłat tytułem rzeczonych zobowiązań w łącznej wysokości [...] zł. Pozostała kwota zadłużenia wynosi [...] zł, zaś ustawowe odsetki - [...] zł. Zdaniem organu sytuacja, w której znajduje się skarżący jest trudna, lecz odmowa umorzenia zaległości nie zagrozi dalszej egzystencji, ani nie uniemożliwi zaspakajania podstawowych potrzeb bytowych. Od decyzji Burmistrza [...] odwołanie złożył P. G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłaconych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, jak również zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego reguluje ustawa z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 877). Organ wyjaśnił, że głównym celem świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest wsparcie tych osób, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Stąd prawo świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest ściśle związane z uprawnieniem do alimentów od rodzica. Akt ten oprócz przesłanek niezbędnych do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego normuje również kwestie dotyczące dłużnika alimentacyjnego, czyli osoby zobowiązanej do płacenia alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 27 ust. 1 ustawy). Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a ustawy). Zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy należności przypadające od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podlegają ściągnięciu wraz z odsetkami w drodze egzekucji sądowej na podstawie przepisów o egzekucji świadczeń alimentacyjnych, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy. Kolegium wskazało, że stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Skarżący [...] marca 2021 r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych wraz z ustawowymi odsetkami. Prośbę swą uzasadnił złym stanem zdrowia i dużymi kosztami leczenia. Wskazał również, że utrzymuje się z zasiłków. Zainteresowany legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym do [...] lutego 2022 r. Do wniosku załączono także dokumentację medyczną potwierdzającą wskazane problemy zdrowotne (zawał serca, dusznica niestabilna), jak również faktury potwierdzające zakup leków. Kwota zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. G., na dzień wydania kwestionowanej decyzji wynosi [...]zł. W dniu [...] marca 2021 r. pracownik socjalny OPS w [...] przeprowadził u skarżącego rodzinny wywiad środowiskowy. Podczas wywiadu ustalono, m.in. że jest on osobą rozwiedzioną w wieku aktywności zawodowej; prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; boryka się z problemami zdrowotnymi; jest osobą uzależnioną od alkoholu, od lipca 2019 r. pozostającą w stałej abstynencji; utrzymuje się z zasiłku stałego oraz pomocy rodzeństwa. Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zdaniem Kolegium organ I instancji słusznie odmówił umorzenia przedmiotowych należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia szczegółowo została przedstawiona sytuacja materialna, zdrowotna oraz rodzinna wnioskodawcy. Organ wydając decyzję o przedmiotowej treści wziął pod uwagę wysokość uregulowanych już zobowiązań, przejawianą wolę spłaty zadłużenia (systematyczność wpłat), jak również przyczyny powstania zadłużenia, tj. ówczesne uzależnienie od alkoholu oraz brak działań w regulowaniu zobowiązań (od 2017 r. do października 2019 r. dokonano tylko jednej wpłaty tytułem zadłużenia) mimo braku (wówczas) problemów zdrowotnych i posiadających możliwości zarobkowania. Organ wskazał, że posiadane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie dyskwalifikuje w podjęciu pracy, bowiem ze wskazań dotyczących zatrudnienia wynika, że wnioskodawca może być zatrudniony w warunkach pracy chronionej, którą oferują zakłady pracy chronionej. W ocenie organu istnieje możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia i osiągnięcia dochodów umożliwiających regulowanie należności przynajmniej w części. Z kolei otrzymywanie pomocy finansowej z OPS nie stanowi przesłanki uzasadniającej konieczność umorzenia powstałych zaległości. Kolegium nie zakwestionowało trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej wnioskodawcy. Jednakże są to okoliczności, które, co do zasady, mogą - ale nie muszą - stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem należności. Wybór rozstrzygnięcia, po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ponadto Kolegium miało na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. Nie jest uzasadnionym, aby przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to także pomoc bezzwrotna, a w sytuacji świadczeń nienależnie pobranych obowiązkiem organu jest dochodzenie ich zwrotu. Wyjątkowość instytucji umorzenia oznacza całkowitą rezygnację z prawa do dochodzenia w przyszłości ich zwrotu. Umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny jest ciężka, niejako nie rokująca poprawy. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które strona nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wyroki NSA: z 28.12.2018 r., sygn. akt I OSK 2004/18, z 4.09.2018 r., sygn. akt I OSK 2604/16, z 22.06.2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14, wyrok WSA w Gdańsku z 15.02.2018 r., sygn. akt III SA/Gd 919/17, wyrok WSA w Gliwicach z 19.10.2016 r., sygn. akt IV SA/GI 115/16). Dlatego problemy zdrowotne, czy też trudna sytuacja finansowa skarżącego - w ocenie Kolegium - nie są okolicznościami charakteru stałego, które to nie mogą zostać przezwyciężone w przyszłości. Skarżący jest w wieku produkcyjnym, posiadającym wprawdzie orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane do [...] lutego 2022 r., lecz niewykluczającym możliwości zarobkowania w warunkach pracy chronionej. Również stwierdzone problemy zdrowotne nie są natury stałej i nie wykluczone, że w przyszłości stan zdrowia skarżącego ulegnie poprawie i umożliwi podjęcie zatrudnienia w szerszym zakresie, w tym pracy fizycznej. Kolegium wskazało, że wprawdzie organ wydając decyzję uznaniową winien kierować się słusznym interesem obywatela, lecz tylko wtedy, gdy nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Jednak nie oznacza to, że którykolwiek z tych interesów ma uzyskać automatycznie przewagę nad drugim. Organ ma jedynie obowiązek swobodnego i racjonalnego wyważenia powyższych interesów, a następnie wydania decyzji uznaniowej. W przedmiotowej sprawie - zważywszy, że skarżący w latach ubiegłych uchylał się od ponoszenia zobowiązań alimentacyjnych względem swojej córki, to przyznanie słusznego interesu obywatelowi oznaczałoby przerzucanie ciężaru spełniania świadczeń alimentacyjnych na całe społeczeństwo, co godziłoby w słuszny interes społeczeństwa. Kolegium wyjaśniło także, iż odmowa umorzenia należności nie oznacza, że strona nie może ponownie wnioskować - po podjęciu próby przezwyciężenia trudnej sytuacji finansowej i spłacie części zadłużenia - o umorzenie należności w całości lub części, bądź wnioskować o zastosowanie innej ulgi zawartej w art. 30 ust. 2 ustawy, m.in. o odroczenie terminu płatności, albo rozłożenie należności na raty. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2021 r. złożył P. G. Wskazał, że jest osobą schorowaną, po zawale serca, wobec czego musi systematycznie zażywać leki, które są bardzo drogie. W zakupie laków pomaga mu rodzina. Posiada podstawowe wykształcenie. Wyjaśnił, że systematycznie, w miarę możliwości, dokonuje wpłat na poczet zaległych zobowiązań alimentacyjnych. Wskazał, że stan zdrowia, koszty alimentów i koszty utrzymania nie pozwalają mu w najbliższej przyszłości na uregulowanie zadłużenia alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z [...] października 2021 r. skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Organ wraził zgodę na rozpoznanie sprawy w tym trybie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Podnieść należy, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Trudna sytuacja materialna i życiowa rodziców nie zwalnia ich od obowiązku świadczenia na potrzeby dzieci. Rodzice są zobowiązani dzielić się z dziećmi nawet bardzo niskimi dochodami. Zobowiązania o charakterze alimentacyjnym mają zatem charakter obligatoryjny, a wszelkie zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego są wyjątkiem i powinny być interpretowane w sposób ścisły. Wobec tego umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich obywateli kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje, gdy egzekucja wobec osoby, od której zasądzono alimenty, okazała się bezskuteczna w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy, tj. gdy dłużnik alimentacyjny nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych alimentów. Oznacza to, że każdy dłużnik alimentacyjny znajduje się w sytuacji nieuzyskiwania lub uzyskiwania niskich dochodów. Wobec tego trudna sytuacja materialna jest cechą charakteryzującą większość osób zobowiązanych, za których fundusz alimentacyjny wypłacał należności. Dlatego umarzanie należności tylko z powodu niskich dochodów bądź ich braku powodowałoby, że w ogóle nie można by było zrealizować obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń. Słuszne jest więc stanowisko organów, że aby umorzyć zadłużenie sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika musi wyróżniać go spośród innych dłużników alimentacyjnych. W konsekwencji umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja ta nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego z powodu czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Jak wyżej zaznaczono umorzenie należności na wniosek dłużnika jest odstępstwem od zasady pokrywania tych należności przez dłużnika i może mieść miejsce jedynie w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych, zaś przepis stanowiący podstawę umorzenia nie powinien być interpretowany w sposób rozszerzający (por. wyroki NSA: z 18.06.2020 r., sygn. akt I OSK 2611/19; z 21.07.2020 r., sygn. akt I OSK 3074/19). Trafnie wskazały organy, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy ma charakter uznaniowy. Oznacza to swobodę decyzyjną odnośnie wyboru rozstrzygnięcia. Sąd kontrolując decyzję uznaniową jest zobowiązany zbadać, czy przed jej wydaniem organ dysponował niezbędnym i wystarczającym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia. Sąd kontroluje więc, czy organ prawidłowo zrealizował reguły procesowe sformułowane w przepisach kpa. Kontrola sądowa obejmuje również ocenę, czy organ odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego oraz przekonująco wyjaśnił przyczyny rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 107 § 3 kpa. Organy nie naruszyły powyższych zasad. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego skarżący jest rozwiedziony, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą w wieku aktywności zawodowej. Wprawdzie boryka się z problemami zdrowotnymi i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem odpowiedniego zatrudnienia w warunkach pracy chronionej, jednakże stan zdrowia jak wynika z tego orzeczenia nie eliminuje go z rynku pracy. Skarżący utrzymuje się z zasiłku stałego oraz pomocy rodzeństwa. Niewątpliwie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, jednakże jego sytuacja nie odbiega od sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja skarżącego nie jest szczególna, czy też nadzwyczajna. Nie są to okoliczności o charakterze stałym, które nie mogą zostać przezwyciężone w przyszłości. Jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności umiarkowany stopień niepełnosprawności został orzeczony do [...] lutego 2022 r. Skarżący pomimo trudnej sytuacji uregulował część zadłużenia. Jak wskazał w skardze łoży na córkę do rąk byłej żony. Jednakże regulowanie obecnych zobowiązań na rzecz córki nie zwalnia go z obowiązku uregulowania zaległych zobowiązań poniesionych w jego imieniu przez fundusz alimentacyjny. Trafnie wskazało Kolegium, że umorzenie należności alimentacyjnych powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny jest na tyle ciężka, że nie rokuje poprawy. Jednakże taka sytuacja nie wynika z akt sprawy. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy stanowi, że umorzenie zadłużenia nie jest jedyną ulgą w spłacie należności, z jakiej dłużnik może skorzystać. Dłużnik może najpierw skorzystać z możliwości odroczenia terminu spłaty zadłużenia lub rozłożenia go na raty. Dopiero w ostateczności i w szczególnych sytuacjach uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie należności. Skarżący mimo deklarowanych chęci spłaty zadłużenia, nie wnioskował o udzielenie innych ulg, wnosząc od razu o ulgę najdalej idącą. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji nie naruszają prawa i granic uznania administracyjnego. Dlatego Sąd z mocy art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym uzasadnione było treścią art. 119 pkt 2 ppsa w zw. z art. 120 ppsa.