I SA/Wa 2182/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz, sędzia WSA Anna Falkiewicz - Kluj, , po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] lipca 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. Ś., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z 15 marca 2021 r. (data wpływu do organu) Z. Ś. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną B. Ś. Decyzją z [...] kwietnia 2021 r. Burmistrz Miasta [...] orzekł o odmowie przyznania Z. Ś. wnioskowanego świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Z. Ś. Decyzją z [...] lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] kwietnia 2021 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także art. 23 i 130 ustawy z 25 lutego 1064 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Kolegium wskazało następnie, że podniesiona przez organ pierwszej instancji okoliczność, że niepełnosprawność B. Ś. powstała najprawdopodobniej (nie ustalono od kiedy istnieje) po ukończeniu odpowiednio 18-go i 25-go roku życia nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednakże, zdaniem organu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie występuje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia. Z. Ś., wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne i sprawujący opiekę (przy pomocy opiekuna PCK) nad niepełnosprawną małżonką, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] sierpnia 2012 r., nr [...]. Z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie zaś wynika, że osoby legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie mogą pobierać świadczenia pielęgnacyjnego na inne osoby niepełnosprawne. Ustawodawca przyjął bowiem, że uszczerbek w stanie zdrowia osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności nie pozwala im na sprawowanie opieki nad innymi osobami niepełnosprawnymi w sposób ciągły, pełny i efektywny. Takie osoby same bowiem wymagają tego rodzaju opieki ze strony innych osób (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 346/18). Oznacza to, zdaniem Kolegium, że bezsprzecznie Z. Ś. nie jest w stanie zapewnić właściwej opieki małżonce. Sam bowiem wymaga pomocy osób drugich, z której zresztą korzysta (pomoc opiekuna osoby niepełnosprawnej, w wymiarze 3 godzin dziennie od poniedziałku do piątku). Ponadto, Kolegium wskazało, że w sprawie wystąpiła kolejna negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia, jaką jest uprawnienie Z. Ś. do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożył Z. Ś. zarzucając tej decyzji naruszenie: 1) prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, 2) rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, to jest art. 17 ust 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się męża, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opiekun osoby niepełnosprawnej sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia powołanych przepisów powinna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi zarzucono organom poprzestanie na literalnym brzmieniu art. 17 ust 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że skoro skarżący ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem skarżącego, zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi jednak do takiego rozumienia powyższego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo emerytury tylko wówczas gdy uprawniony, przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń, nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. Na poparcie powyższego skarżący przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych. Ponadto, zdaniem skarżącego, organ odwoławczy zastosował wykładnię językową art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ww. ustawy oraz kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie bowiem z zamiarem ustawodawcy świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając zaś wyłącznie przy wyniku wykładni językowej powołanej normy należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Na poparcie swojego stanowiska skarżący przywołał wyrok WSA w Szczecinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 80/19. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z [...] kwietnia 2021 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną B. Ś. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 28 listopada 2003 r.". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Po analizie zebranego materiału dowodowego Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. Jak bowiem prawidłowo dostrzegło Kolegium, powołany wyżej art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. wykluczył z katalogu osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osoby bliskie, jeżeli legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjaśnić trzeba, że zawarte w powołanym przepisie sformułowanie "z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności" wprowadzono do ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawą z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). Art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy (w obowiązującym wówczas brzmieniu) został zmieniony przez art. 1 pkt 6 lit. a) ustawy zmieniającej z 19 sierpnia 2011 r. w ten sposób, że otrzymał brzmienie: "innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności". W uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej z 19 sierpnia 2011 r. wskazano, że: "Proponuje się wprowadzenie dodatkowego warunku w stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, tj. innych osób, poza ojcem lub matką, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, polegającego na uzależnieniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od zdolności do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności nie będą mogły korzystać z tego świadczenia. Będzie to miało na celu wykluczenie fikcyjnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez dalszych członków rodziny, którzy de facto nie są w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż sami wymagają pomocy osoby trzeciej w wykonywaniu codziennych czynności życiowych." (por. uzasadnienie do projektu ustawy z 19 sierpnia 2011 r., Sejm RP VI kadencji, druk Nr 3897). Nie można zapominać, że w polskim prawodawstwie system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny, a co równie istotne – musi być również samodzielnie zdolnym do sprawowania tej opieki. Mając powyższe na uwadze, za niezasadne uznać trzeba twierdzenie skarżącego, że funkcjonalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy z 28 listopada 2003 r. nie pozwala na wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy sami legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że skarżący, to jest osoba sprawująca opiekę, również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] sierpnia 2012 r., które zostało wydane na stałe. Przy tym, co trzeba podkreślić, w treści przedmiotowego orzeczenia jednoznacznie wskazano, że skarżący wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Akta sprawy potwierdzają zresztą, i nie jest to przez skarżącego kwestionowane, że z takiej pomocy w codziennym funkcjonowaniu Z. Ś. korzysta. Otrzymuje on bowiem pomoc usługową realizowaną przez opiekuna osoby niepełnosprawnej w wymiarze trzech godzin dziennie od poniedziałku do piątku (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z [...] marca 2021 r.). Wobec powyższego nie można uznać, że skarżący sprawuje stałą i długotrwałą opiekę nad żoną, w sytuacji gdy sam takiej opieki potrzebuje w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W tej sytuacji prawidłowo orzekły organy, że w sprawie nie została spełniona przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. Skarżący jako osoba posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może bowiem pobierać świadczenia pielęgnacyjnego na inne osoby niepełnosprawne. Wobec zaś niespełnienia powołanej przesłanki ustawowej zbędna stała się analiza spełniania przez skarżącego pozostałych przesłanek uprawniających do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 powołanej ustawy.