I SA/Wa 2308/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. F. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2308/15 w sprawie ze skargi A. F. i S. L. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Pismem z dnia [...] listopada 2015 r. A. F. i S. L. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej. Zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2015 r. Przewodnicząca Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwała skarżących do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w kwocie [...] złotych, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia przedmiotowej skargi. W dniu [...] stycznia 2016 r. wpłynęły złożone na urzędowym formularzu (PPF) wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 16 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 2308/15 referendarz sądowy przyznał S. L. prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, natomiast wniosek A. F. rozpoznany został odmownie postanowieniem z tej samej daty, gdyż wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonywujący i niebudzący wątpliwości, iż zachodzą okoliczności do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz wskazał, że wniosek choć zawiera pewne dane odnośnie sytuacji finansowej i materialnej A. F., to jednak nie jest wnioskiem spójnym i rzetelnym. Dane przedstawione w nadesłanym w styczniu 2016 r. formularzu nie korelują z danymi zawartymi w formularzu nadesłanym w marcu 2016 r. oraz z danymi wynikającymi z nadesłanych wyciągów bankowych. W uzasadnieniu referendarz stwierdził, że we wniosku wszczynającym niniejsze postępowanie wnioskodawczyni podała, iż uzyskuje wraz z mężem dochód w wysokości ok. [...] zł netto miesięcznie. Stałe opłaty miesięcznie wynoszą około [...] zł, w tym [...] zł za mieszkanie, plus rachunki za energię elektryczną, gaz, telefon, tv i internet. Mąż wnioskodawczyni opłaca raty leasingu wynoszące ok. [...] zł. Jednocześnie wskazał, że w formularzu, nadesłanym w celu uzupełnienia, skarżąca podała, że mąż opłaca raty leasingu wynoszące ok. [...] zł, a koszty związane z utrzymaniem samochodu wynoszą poza ratą leasingową ok. [...] zł, w tym [...] zł to koszt zakupu paliwa i napraw. Stwierdził, że po zsumowaniu wydatków ponoszonych przez wnioskodawczynię przy wysokości raty leasingowej [...] zł plus [...] zł tytułem opłat za mieszkanie i media plus [...] koszty utrzymania samochodu, co w sumie daje kwotę [...] zł wnioskodawczyni nie pozostają żadne środki finansowe na bieżące utrzymanie siebie oraz męża, w tym zakup żywności, odzieży, środków chemicznych, czy też inne niezbędne wydatki. W ocenie referendarza skoro wnioskodawczyni nie wyjaśniła powstałych nieścisłości co do wysokości raty leasingowej, to okoliczność ta podważa wiarygodność przedstawionych przez nią informacji, a wniosek może budzić uzasadnione wątpliwości, co do wiarygodności zawartych w nim oświadczeń. Referendarz podniósł, że wątpliwości budzą również przedstawione wyciągi z konta bankowego męża co do wysokości uzyskiwanego dochodu. Wskazał, że z podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2016 r. wynika, iż dochód męża wyniósł [...] zł. Natomiast z ww. wyciągów wynika, iż na konto wpłynęła w grudniu w sumie kwota w wysokości [...] zł, a w styczniu 2016 r. – kwota [...] zł. Jednocześnie podniósł, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła, czy ww. kwoty są wynagrodzeniem za usługi [...], czy też kwotami związanymi z prowadzeniem przez męża działalność gospodarczej (np. zaliczka na zakup materiałów). Stwierdził również, że wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnego dokumentu, z którego wynikałoby, że dokonano zajęcia jej konta bankowego, ani też na jakiej podstawie tego zajęcia dokonano oraz nie nadesłała wyciągów. Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem A. F. wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu stwierdziła, że w dokumentach nadesłanych do przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy zachodzą pewne nieścisłości, ale nie sprzeczności, jak twierdzi referendarz. Podniosła, że wypełniając po raz pierwszy formularz podawała szacunkowe wysokości wydatków, w tym rat leasingowych wraz z kosztami utrzymania samochodu, dopiero po wezwaniu sądu oraz konsultacjach z mężem, przedstawiła dokładne dane, tj. oddzieliła raty od kosztów utrzymania oraz paliwa. Wskazała, że nie wyjaśniła rozbieżności, gdyż w tym przedmiocie nie była wzywana. Podniosła także, że błędnie zsumowano jej wydatki, w konsekwencji referendarz nie podał prawidłowej kwoty, która pozostaje jej i mężowi na przeżycie, tj. [...] zł. Wskazała, że mąż prowadząc działalność gospodarczą – usługi [...], ponosi także koszty tej działalności, co zostało wykazane w załączonej księdze przychodów i rozchodów, zatem wpływy na konto męża nie oznaczają jeszcze dochodów. Stwierdziła, że do wniosku nie załączyła wyciągu ze swojego konta, który załączyła do sprzeciwu, gdyż z uwagi na zajęcie komornicze, nie ma na nim żadnych środków, którymi mogłaby dysponować, zatem uważała, że nie musi przedstawiać go jako dowodu. W związku z zawartymi w sprzeciwie wątpliwościami skarżącej odnoszącymi się do przeprowadzonej przez referendarza analizy jej sytuacji majątkowej, zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. Sąd wezwał do uzupełnienia złożonego wniosku. W odpowiedzi skarżąca nadesłała: wyciągi z rachunku męża za luty, marzec i kwiecień 2016 r.; raport z obrotów na rachunku własnym w banku [...] oraz listę rachunków depozytowych; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; rachunki za prąd, rozliczenie za telewizję, Internet i telefon oraz zaświadczenie o saldzie w rozliczeniach ze Wspólnotą Mieszkaniową [...]; zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2015 r. przez skarżącą oraz męża. Jednocześnie oświadczyła, że do zbycia działek powstałych w wyniku podziału, którego dotyczy opłata adiacencka, będąca przedmiotem niniejszego postępowania sądowego, w ogóle nie doszło w związku z tym nie posiada dokumentu sprzedaży. Jak również oświadczyła, że nie korzystała z dopłat bezpośrednich z funduszy unijnych lub jakichkolwiek form pomocy ze środków wypłaconych z budżetu UE. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) powoływanej dalej jako: "Ppsa", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 Ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). Zgodnie z art. 260 § 1 Ppsa rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Rozpoznając złożony w niniejszej sprawie sprzeciw Sąd uznał, że nie jest on zasadny. Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Taka zaś sytuacja w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie występuje. Analizując przedmiotowy stan faktyczny, stwierdzić należy, że sytuacja majątkowa skarżącej nie daje podstaw do przyjęcia, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnieść należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości (na co wskazuje skarżąca we wniosku, tj. mieszkanie [...] m2 o szacunkowej wartości [...] tyś. zł, nieruchomość rolna – nieużytki ok. [...] ha w udziale [...] oraz budowlana ok. [...] ha – współwłasność z bratem w udziałach po [...]) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. W szczególności w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (por. post. NSA z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. II FZ 53/15 oraz z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). W związku z powyższym podkreślenia wymaga również okoliczność, że skarżąca będąc współwłaścicielem działek powstałych w wyniku podziału, którego dotyczy opłata adiacencka, będąca przedmiotem niniejszego postępowania sądowego, nie może uchodzić za osobę ubogą. Według znajdującego się w aktach operatu szacunkowego z dnia [...] maja 2015 r. sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego A. K. wartość rynkowa przedmiotowego gruntu po podziale wynosi [...] zł, a w decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] zatwierdzającej podział przedmiotowej nieruchomości stwierdzono, że wg ustaleń Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego rejonu [...] przedmiotowa nieruchomość w przeważającej części znajduje się w obszarze przeznaczonym pod realizację zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej ekstensywnej. Zatem nieruchomość, której skarżąca jest współwłaścicielem jest atrakcyjna na rynku obrotu nieruchomościami. Mimo, iż skarżąca twierdzi, że do zbycia nie doszło to taka możliwość istnieje, a sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki pieniężne. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych (post. NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Podkreślenia wymaga również okoliczność, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który prowadzi działalność gospodarczą – usługi [...], a sama skarżąca od listopada 2015 r. pracuje na podstawie umowy uaktywniającej jako niania i zarabia [...] zł. Zatem stwierdzić należy, że mają stałe źródło utrzymania rodziny składającej się z dwóch pracujących osób. Analizując wyciągi z rachunku bankowego męża za okres od grudnia 2015 r. do kwietnia 2016 r. stwierdzić należy, że wydatki tam udokumentowane przedstawiały się następująco: | |Grudzień |Styczeń |Luty |Marzec |Kwiecień | |gaz |[...] | |[...] | | | |energia | | | | |[...] | |telefon |[...] |[...] |[...] |[...] |[...] | |czynsz | |[...] | | | | |kredyt na zakup środka | |[...] |[...] |[...] |[...] | |transportu | | | | | | |paliwo |[...] |[...] | | |[...] | |Link4 |[...] | | |[...] | | |MetLife (ubezp.) | | | |[...] |[...] | |ZUS | |[...] | |[...] |[...] | |Biuro Usług Księgowych | | |[...] |[...] |[...] | |podatek od | | |[...] | | | |nieruchomości za rok | | | | | | |spłata karty kredytowej|[...] |[...] |[...] |[...] |[...] | |Bluemedia |[...] |[...] |[...] |[...] |[...] | |Urząd Skarbowy |[...] | | | |[...] | |inne |[...] |[...] |[...] |[...] |[...] | |wydatki razem |[...] |[...] |[...] |[...] |[...] | |wpływy |[...] |[...] |[...] |[...] |[...] | Z powyższego wyciągu wynika, że W. F. (mąż) posiada jeszcze jedno konto, o którym skarżąca, mimo wezwania nie poinformowała. Świadczy o tym przelew, którego dokonano w dniu [...] marca 2016 r., w kwocie [...] zł, tytułem przelewu własnego, na konto należące do W. F. O okoliczności tej skarżąca nie poinformowała, mimo, iż zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2016 r. Sąd wezwał do nadesłania wyciągów lub wykazów wszystkich posiadanych przez nią i męża rachunków bankowych. Spłaty karty kredytowej wskazują również, że razem z mężem są w posiadaniu karty, która również wpływa na zdolności płatnicze. Ponadto przyglądając się wydatkom (ujętym w tabeli jako inne) podnieść należy, że nie zawsze są to wydatki związane z działalnością gospodarczą (np. zakupy w sklepie [...] na kwotę [...] zł, dokonane w dniu [...] kwietnia 2016 r.), jak też nie można ich zidentyfikować, gdyż zostały wypłacone w bankomacie (jednorazowe wypłaty w kwocie [...] zł). Wpłaty własne dokonane we wpłatomacie to jednorazowo wpłacana kwota w wysokości: [...] zł i [...] zł w grudniu, [...] zł w styczniu, [...] zł i [...] zł w lutym, [...] zł i [...] zł w marcu oraz [...] zł i [...] zł w kwietniu. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że na opłaty stałe przeznacza ok. [...] zł, w tym [...] zł za mieszkanie, plus rachunki za media (energia, gaz, telefon, internet), na dowód czego przedstawiła przeanalizowany wyżej wyciąg z rachunku męża oraz dwa rachunki za prąd (zapłacone jednorazowo w kwietniu, jeden po a drugi przed terminem płatności), rachunki wystawione przez [...] na kwotę [...] zł (które nie widnieją na ww. wyciągu, na którym istnieją przelewy na inną kwotę tj. [...] zł, tytułem [...]) zatem trudno jednoznacznie stwierdzić, że rachunki te są opłacone. Skarżąca załączyła rozliczenie ze Wspólnoty na kwotę do zapłaty [...] zł, w zestawieniu z wyciągiem, gdzie ostatnia wpłata tytułem czynszu uiszczona została w styczniu, prowadzi to do wniosku, że opłaty za mieszkanie nie były dokonane w terminie i teraz powstała zaległość, a zatem sytuacja ta jest konsekwencją indywidualnego gospodarowania środkami w ramach budżetu domowego, nie może wpływać na ocenę zdolności płatniczych skarżącej. Podstawy do zwolnienia skarżącej od kosztów postępowania nie może stanowić fakt zajęcia komorniczego dokonanego na rachunku skarżącej. Z uwagi na okoliczność, że skarżąca nie wyjaśniła z jakiego tytułu dokonano zajęcia, czy wynikało z niespłaconej pożyczki lub kredytu (przedstawiła jedynie zawiadomienie o tym fakcie), to Sąd odniósł się do tego faktu ogólnie i w związku z tym stwierdza, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Przykładowo fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2016 r., I OZ 115/16, z 19 stycznia 2016 r., I OZ 1826/15). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zauważa się ponadto, że zaciąganie kredytów jest obecnie dość powszechne i nie ma znamion wyjątkowości. Konieczność ich spłacania nie może być zatem traktowana priorytetowo w sytuacji, gdy ilość funduszy publicznych dostępnych na udzielanie pomocy prawnej jest ograniczona i nie pozwala na automatyczne stosowanie omawianej instytucji w stosunku do wszystkich osób, które mają obciążenia finansowe powstałe przez wcześniejsze zaciągnięcie zobowiązań kredytowych (zob. np. postanowienie NSA z 8 stycznia 2016 r., I OZ 1788/15). Z nadesłanej listy rachunków depozytowych prowadzonych w Banku [...] wynika także, że na jednym z nich, tj. "[...]", znajduje się kwota [...] zł (znacznie przewyższająca wysokość wpisu sądowego), o którym skarżąca nie wspomniała w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zaświadczenia Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącą w 2015 r. wynika, że jej dochód wyniósł [...] zł, natomiast dochód męża [...] zł, a z podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2016 r. wynika, iż dochód męża wyniósł [...] zł. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą, o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami, a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Wykazanie zatem przez prowadzącego działalność gospodarczą nawet niewielkiego dochodu nie musi oznaczać, że wnioskodawca (będący we wspólnym gospodarstwie domowym z sobą prowadzącą działalność gospodarczą) nie dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi na pokrycie kosztów sądowych w sprawie. Analiza wydatków i wpływów dokonana z nadesłanych wydruków z konta męża skarżącej potwierdza powyższe rozważania. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżąca nie jest osobą pozbawioną środków do życia, ma stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę oraz przychodów z działalności gospodarczej męża. Przeprowadzona analiza danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazuje jednoznacznie, że sytuacja materialna A. F. nie uprawnia do skorzystania z prawa pomocy. Skarżąca nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego (na obecnym etapie obejmujących wyłącznie wpis sądowy). W ocenie Sądu skoro udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi - jak już wspomniano na wstępie - wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, to pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 260 § 1 i 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.