I SA/Wa 24/24
WyrokWSA w Warszawie2024-05-23
Skład orzekający: Dariusz Pirogowicz, Elżbieta Lenart, Anna Milicka - Stojek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osobie, która nie pracuje od dłuższego czasu z powodu ustania stosunku pracy na czas określony, a następnie zarejestrowała się jako bezrobotna, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, mimo braku bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy błędnie oceniły brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Wskazał, że stan zdrowia matki i zakres wymaganej opieki, potwierdzone dokumentacją i wywiadem środowiskowym, jednoznacznie wskazują na niemożność pogodzenia opieki z pracą zarobkową. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie bezrobotnej, która nie podejmuje zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.Stan faktyczny
Skarżący M. W. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Burmistrz odmówił przyznania świadczenia, wskazując na brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką oraz na powstanie niepełnosprawności matki w wieku dorosłym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, podzielając stanowisko o braku związku przyczynowego, ale uznając, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności nie ma zastosowania. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...].Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) asesor WSA Anna Milicka - Stojek Protokolant referent stażysta Magdalena Biadoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 listopada 2023 r. nr KOA/5678/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 5 października 2023 r. nr [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 24 listopada 2023 r. nr KOA/5678/Sr/23, po rozpatrzeniu odwołania M. W. (dalej jako "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej jako "Burmistrz") nr CUS.ŚR.5211.315.2023 z 5 października 2023 r. odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad matką.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
M. W. w dniu 14 sierpnia 2023 r. wystąpił o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – S. W. Przedłożył orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 30 czerwca 2023 r. zaliczające matkę do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i wskazujące, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś stopień niepełnosprawności ustalono od 4 kwietnia 2023 r.
Burmistrz Miasta [...] decyzją z 5 października 2023 r. nr CUS.ŚR.5211.315.2023 odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad matką.
W uzasadnieniu wskazał, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką, a ponadto niepełnosprawność matki skarżącego powstała w wieku dorosłym, wobec czego nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390), powoływanej dalej jako "u.ś.r."
Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 24 listopada 2023 r. nr KOA/5678/Sr/23 utrzymało w mocy ww. decyzję.
Podniosło, że z uwagi na zapadły wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 - obecnie przy dokonywaniu oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pominąć należy kryterium momentu powstania niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Wyjaśniło, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, m.in. nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z akt sprawy wynika, że skarżący opiekuje się niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z 30 czerwca 2023 r. wskazującym na trwałą niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz znaczny stopień niepełnosprawności, który istnieje od 4 kwietnia 2023 r.
Podczas przeprowadzonego w dniu 24 sierpnia 2023 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący mieszka z matką i zgodnie z oświadczeniem opiekuje się nią od 2019 r., jest jedyną osobą, która może podjąć się opieki, nie ma bowiem innych krewnych ani małżonka. Skarżący pomaga matce, która jest osobą leżącą, w podstawowych czynnościach życiowych i z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad nią nie może podjąć zatrudnienia. Z akt wynika też, iż skarżący nie pracuje od 1 sierpnia 2022 r., natomiast do 30 października 2023 r. był zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, a od 31 października 2023 r. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Stosunek pracy ustał zaś w wyniku upływu czasu, na który był zawarty. W lipcu 2023 r. skarżący był ponadto hospitalizowany z uwagi na zawał serca, a od 12 września 2023 r. miał przebywać w sanatorium (wg. oświadczenia 3-5 tygodni) i w tym okresie opiekę nad jego matką sprawował "brat cioteczny" z żoną. Jak przyznał skarżący w oświadczeniu z 2 sierpnia 2023 r. nadal jest on w "tzw. wieku produkcyjnym (59 lat) i do wieku emerytalnego pozostaje mu nadal ponad 5 lat".
Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, - gdyż wynika ona z obowiązku prawnego (wynikającego z ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy; Dz.U. z 2020 r. poz. 1359) i moralnego względem matki - lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do ww. świadczenia jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej - w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki. Opieka taka musi jednak, w sposób oczywisty, stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być więc bezpośredni i ścisły.
Kolegium zauważyło, że bezspornie skarżący wspomaga matkę w codziennym funkcjonowaniu - jednak nie wykazał on, że rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła w związku ze sprawowaną opieką, lecz związane to było z ustaniem stosunku pracy z uwagi na okres na jaki był zawarty. Trudno więc uznać, że skarżący obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej tylko ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką. Faktycznie, jego matka jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki innej osoby - jednak nie można dać wiary twierdzeniom skarżącego, że nie podejmuje on zatrudnienia tylko ze względu na konieczność takiej opieki.
Wobec tego Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza, że przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sprawie nie zachodzi. Brak jest bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo - skutkowego między sprawowaniem przez skarżącego opieki nad matką a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na ww. decyzję skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając organom naruszenie:
1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., przez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywatela;
b) art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie w decyzji wszelkich okoliczności, którymi kierował się organ ją wydając, a także sporządzenie wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia decyzji;
2. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji, tj.
a) art. 17 ust. 1 b u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie;
b) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie braku związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że art. 17 ust. 1 u.ś.r., w odniesieniu do aktywności zawodowej opiekuna osoby niepełnosprawnej, przewiduje dwie sytuacje - rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź jej niepodejmowanie.
Są to dwa różne stany - rezygnacja oznacza, że opiekun bezpośrednio przez podjęciem się sprawowania opieki wykonywał pracę zarobkową, ale w związku z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych zmuszony był do jej zaprzestania.
Niepodejmowanie zatrudnienia oznacza zaś, że opiekun, mimo tego, iż jest zdolny do pracy i ma obiektywne możliwości jej podjęcia, nie czyni tego ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem najbliższej rodziny.
Przy czym w obu wypadkach chodzi o taki zakres opieki, który uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej.
W realiach tej sprawy uznanie przez Kolegium, że nie istniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką miało charakter uznania dowolnego, nie mającego odzwierciedlenia w stanie faktycznym. Faktem jest bowiem, że skarżący nie pracuje, opiekuje się swoją matką w sposób należyty, a opieka ta ma charakter stały oraz jest tego rodzaju, że uniemożliwia podjęcie pracy nawet na niewielką część etatu. Również w świetle danych z wywiadu środowiskowego nie ulega wątpliwości, że matka skarżącego, posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaga stałej i angażującej opieki. Jest osobą leżącą, wymaga regularnej wymiany środków higienicznych, wymiany pościeli, podawania leków, pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, takich jak mycie, przygotowanie i podawanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich. Są to czynności daleko wykraczające poza zwykłą troskę i pomoc rodzicom, bowiem angażują skarżącego zarówno w ciągu całego dnia, jak i w porze nocy. Stan matki sukcesywnie się pogarszał, a konieczność opieki nad nią istniała znacznie wcześniej aniżeli wynika to ze złożonego wniosku o przyznanie świadczenia. Wynika to również z wywiadu środowiskowego i opisanego w nim stanu podopiecznej. Z doświadczenia życiowego wiadomo, że takie schorzenia, jakie stwierdzono u matki skarżącego nie powstają z dnia na dzień, ale są wynikiem dłuższego procesu. Dopiero jednak uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym otworzyło skarżącemu możliwość domagania się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie - podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odniosło się też do zarzutów skargi wskazując, iż nie stanowią one nowych okoliczności i znane były organowi przy wydawaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
W rozpoznawanej sprawie Burmistrz odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że nie spełnia on zarówno przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - bowiem brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez niego z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką, jak i przesłanki z ust. 1b tego artykułu.
Z kolei Kolegium wyraziło odmienny pogląd odnośnie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. - która w jego ocenie, nie znajdowała w sprawie zastosowania, podzielając jednocześnie stanowisko, że w sprawie brak jest związku przyczynowego między sprawowaną opieką nad matką a rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 8/19, z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, czy z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16; https://cbois.nsa.gov.pl).
Sąd podziela stanowisko Kolegium dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie.
Kwestią sporną pozostaje natomiast istnienie w sprawie związku przyczynowego między rezygnacją z pracy przez skarżącego (lub niepodejmowaniem zatrudnienia) a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
Bowiem w ocenie Kolegium - skoro skarżący nie pracuje od 1 sierpnia 2022 r. (przy czym stosunek pracy ustał w wyniku upływu czasu, na który był zawarty), do 30 października 2023 r. był zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, a od 31 października 2023 r. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku - to trudno uznać, że obecnie nie podejmuje on zatrudnienia lub pracy zarobkowej tylko ze względu na konieczność sprawowania opieki. Organ zwrócił też uwagę na fakt, że w lipcu 2023 r. skarżący był hospitalizowany z uwagi na zawał serca, a od 12 września 2023 r. miał przebywać w sanatorium (wg. oświadczenia 3-5 tygodni) i w tym okresie opiekę nad matką skarżącego sprawował "brat cioteczny" z żoną. Choć więc faktycznie matka skarżącego jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki innej osoby, to jednak Kolegium nie dało wiary twierdzeniom skarżącego, że nie podejmuje on zatrudnienia tylko ze względu na konieczność opieki nad matką.
W ocenie Sądu, przywołane wyżej okoliczności, same w sobie nie przesądzają o braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy, czy też jej niepodejmowaniem, a koniecznością opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, bez ich szczegółowego rozważenia na tle indywidualnej sprawy, w tym przede wszystkim przez pryzmat tego, jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje dana osoba niepełnosprawna.
Badając związek przyczynowo - skutkowy, Kolegium całkowicie pominęło oświadczenia skarżącego składane w toku postępowania (a dotyczące m.in. okoliczności, że z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki opiekował się nią już od 1 sierpnia 2019 r., jednak dopiero uzyskanie przez nią orzeczenia o stopniu niepełnosprawności pozwoliło mu na wystąpienie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), dokumenty zgromadzone w sprawie, jak też okoliczność, że treść orzeczenia o niepełnosprawności (niezdolności do samodzielnej egzystencji) jest dla organów wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. W badaniu tej kwestii uwzględnić należy okoliczności wynikające z zebranego przez organ materiału dowodowego.
I tak, z treści orzeczenia Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 30 czerwca 2023 r. wynika, że matka skarżącego, mająca obecnie 95 lat, została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe, przy czym nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś jej stopień ustalono od 4 kwietnia 2023 r. Jak wynika z akt, opiekę matce zapewnia skarżący, który w oświadczeniu z 14 sierpnia 2023 r. wyjaśnił, że chora nie jest w stanie samodzielnie egzystować, musi ja myć, przygotowywać posiłki, pomagać przy toalecie, podawać leki, robić zakupy, umawiać wizyty lekarskie. Z kolei z oświadczenia skarżącego z 25 sierpnia 2023 r. wynika, że sprawuje on tę opiekę w pełnym zakresie, bowiem matka jest osobą niechodzącą (leży lub siada w łóżku), wykonuje przy niej wszystkie czynności pielęgnacyjne (mycie, podawanie leków i jedzenia, zmiana pampersów, bowiem chora nie korzysta z toalety), jak też załatwia wizyty lekarskie, sprawy urzędowe, opłaca rachunki. Powyższe potwierdziła w swoim oświadczeniu z 25 sierpnia 2023 r. matka skarżącego, która wskazała ponadto, że jest osobą niechodzącą od stycznia 2020 r., pampersowaną, schorowaną (cukrzyca, nadciśnienie, choroby serca, problemy ze wzrokiem i słuchem) i wymaga stałej opieki osób drugich. Istotne jest również, że w kontrolowanej sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy, podczas którego pracownik socjalny ustali, iż matka skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w domu, nie porusza się samodzielnie i wymaga pomocy osoby drugiej we wszelkich czynnościach dnia codziennego, którą to pomoc świadczy wobec niej skarżący.
Zdaniem Sądu, powyższe wskazuje, że skarżący nie tylko wykonuje zwykłe czynności dnia codziennego, ale także czynności pielęgnacyjne, które wykonywane są przy opiece nad osobami obłożnie chorującymi, całkowicie zdanymi na pomoc innych osób. Niewątpliwie czynności opiekuńcze wobec matki wykonuje on codziennie i pozostaje do stałej jej dyspozycji, a w konsekwencji nie jest w stanie godzić opieki nad matką z podjęciem pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, należy przyjąć, że niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej mogło mieć związek ze stanem zdrowia jego matki i koniecznością sprawowania nad nią opieki (tym bardziej, że chora ma niemal 95 lat, a zatem jest stan zdrowia niewątpliwie ulega pogorszeniu). Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że skarżący nie pracuje od 1 sierpnia 2022 r., zaś stosunek pracy ustał w wyniku upływu czasu, na który był zawarty.
Jak wskazuje się bowiem w judykaturze, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 17 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 623/22, LEX nr 3447628). Brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Gdańsku z 27 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 145/21 i w Szczecinie z 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 130/22, https://cbois.nsa.gov.pl). Nie może być zatem przeszkodą w przyznaniu skarżącemu świadczenia. Przyjmuje się bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Skarżący mógłby natomiast zatrudnienie podjąć w każdym momencie (jak bowiem sam oświadczył w dniu 2 sierpnia 2023 r. nadal jest w "tzw. wieku produkcyjnym (59 lat) i do wieku emerytalnego pozostaje mu nadal ponad 5 lat"), ale nie podejmuje go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawną matką. Sprawowanie opieki stanowi przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 11 października 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 953/23, LEX nr 3620219).
Uwzględniając realia niniejszej sprawy Sąd doszedł zatem do przekonania, że skarżący sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad matką (por. wywiad środowiskowy), która jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (por. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 30 czerwca 2023 r.), leżącą, niechodzącą, pampersowaną i z tego też powodu skarżący nie podejmuje zatrudnienia.
W konsekwencji, Kolegium niewłaściwie przyjęło, iż w sprawie tej brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego pracy a koniecznością sprawowania opieki nad matką, jedynie z tej przyczyny, że skarżący nie pracuje od 1 sierpnia 2022 r., zaś stosunek pracy ustał w wyniku upływu czasu, na który był zawarty.
Reasumując stwierdzić należy, że organ pierwszej instancji błędnie uznał, że w sprawie nie zaistniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a świadczoną matce opieką, jak też przedstawił w uzasadnieniu swojej decyzji błędną interpretację art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Z kolei Kolegium nie dokonało właściwej oceny materiału dowodowego, naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. To z kolei doprowadziło organ do błędnego wniosku, że skarżący nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - co świadczy o niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu prawa materialnego.
Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceną prawną oraz wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uwzględni też fakt, że z akt sprawy wynika, że matka skarżącego jest całkowicie zależna od otoczenia, zaś sprawowana przez skarżącego opieka nie pozwala mu na podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy dorywczo.
Sąd zwraca jednocześnie uwagę, że jakkolwiek z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) uległy zmianie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, wykluczając obecnie możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz opiekuna osoby dorosłej - to jednak w niniejszej sprawie wniosek skarżącego winien być rozpoznany na gruncie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie tej nowelizacji. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi bowiem na stanowisku, że art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym stanowiący, że: "w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe" - należy interpretować w ten sposób, że skoro opiekun spełniał przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dacie złożenia wniosku, a ten złożony został przed ww. datą, to należy przyjąć, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia owego wniosku, zatem "do dnia 31 grudnia 2023 r." Podobny pogląd co do wykładni ww. przepisu wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnym wyroku z 22 lutego 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 72/24 (LEX nr 3691317).
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło