I SA/Wa 251/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędzia WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi Województwa [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty C. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] orzekającą o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość położoną w C. obręb [...], oznaczoną jako działki nr [...] o pow. łącznej [...] m2. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] podał, że Starosta C. decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] ustalił lokalizację dla inwestycji pn. "[...]" w C. i zatwierdził projekt podziału nieruchomości na potrzeby tej inwestycji. Ze względu na ważny interes społeczny decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Na podstawie tej decyzji pod w/w inwestycję została przeznaczona zabudowana nieruchomość stanowiąca działki nr [...] – własność Województwa [...], oddana w użytkowanie na czas nieoznaczony [...] Zakładowi [...] w C. aktem notarialnym z dnia [...] lipca 2004 r. Rep. [...]. Powyższa nieruchomość stała się z mocy prawa własnością Gminy Miejskiej C. z dniem, w którym decyzja Starosty C. z dnia [...] września 2008 r. stała się ostateczna. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] Starosta C. ustalił w trybie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2005 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wysokość odszkodowania z tytułu przejścia na własność Gminy Miejskiej C. w/w nieruchomości na rzecz dotychczasowego właściciela – Województwa [...] – w kwocie [...] zł oraz na rzecz dotychczasowego użytkownika – [...] Zakładu [...] w C. (za ograniczone prawo rzeczowe) w kwocie [...] zł. Wojewoda [...] powyższą decyzję uchylił decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Starosta C. zlecił sporządzenie nowego operatu szacunkowego, w dniu [...] października 2010 r. przeprowadził rozprawę administracyjną przy udziale przedstawiciela [...] w C., pod nieobecność prawidłowo wezwanych pozostałych stron postępowania. Na rozprawie nie wniesiono uwag do sporządzonego przez uprawnionego rzeczoznawcę majątkowego T. S. operatu szacunkowego z dnia [...] września 2010 r. Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Starosta C. ustalił wysokość odszkodowania z tytułu przejścia na własność Gminy Miejskiej C. nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o łącznej pow. [...] m2, położonej w C., obręb [...] dla byłego właściciela Województwa [...] – w kwocie [...] zł oraz dla [...] Zakładu [...] w C. (za ograniczone prawo rzeczowe) w kwocie [...] zł. Od powyższej decyzji odwołanie złożyło Województwo [...] podnosząc, iż do wysokości ustalonego odszkodowania należy doliczyć kwotę należnego podatku VAT, gdyż wywłaszczenie za odszkodowanie traktowane jest jako odpłatna dostawa towarów w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług. Rozpatrując odwołanie Wojewoda [...] wskazał, że podstawą materialną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie są przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Przy czym w związku z treścią art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 25 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, w przedmiotowym postępowaniu znajdą zastosowanie przepisy ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w brzmieniu obowiązującym od dnia 10 września 2008 r. Odnosząc się do zarzutu, iż wysokość odszkodowania powinna zostać powiększona o podatek VAT, organ odwoławczy nie podzielił zasadności tego zarzutu, gdyż jego zdaniem podatki i inne opłaty są efektem gry rynkowej między nabywcą a zbywcą, nie stanowią także efektu wzajemnego oddziaływania na siebie popytu i podaży, a tym samym nie mogą być traktowane jako element wykreowany przez wolny rynek. Stanowią natomiast element warunków sprzedaży jako jej koszt, tak jak np. prowizja dla pośrednika. Zgodnie zaś z art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. podstawę ustalenia odszkodowania stanowi wartość rynkowa nieruchomości, która została określona przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym z dnia [...] września 2010 r. i wynosi [...] zł. Zgodnie z przepisami odszkodowanie dla właściciela zostało pomniejszone o wartość ograniczonego prawa rzeczowego i ustalone w kwocie [...] zł. W ocenie Wojewody obowiązek zapłaty przez skarżącego podatku VAT od odszkodowania nie ma wpływu na wartość rynkową nieruchomości. Wtórne bowiem w stosunku do odszkodowania obowiązki publiczno-prawne związane z podatkiem nie mogą przekładać się na ocenę odszkodowania w kategoriach słuszności, a jego wysokość odzwierciedla wartość rynkową ustalonego prawa. Wojewoda przywołał wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 maja 2010 r. I SA/Wa 65/10. Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Województwo [...] zaznaczając, iż organ wydając zaskarżoną decyzję nie miał podstaw prawnych do pominięcia przy ustalaniu wysokości odszkodowania obciążeń podatkowych związanych z przyznaniem skarżącemu odszkodowania. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż obowiązek podatkowy Województwa [...] w związku z uzyskanym odszkodowaniem ma wpływ na wartość rynkową nieruchomości. W związku z czym ustalona wysokość odszkodowania powinna być powiększona o należny podatek VAT. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Wskazać należy, że przedmiotem sporu jest tylko i wyłącznie kwestia dodania albo nie do kwoty ustalonego odszkodowania podatku VAT. Przy tym poza zakresem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie – dotyczącej legalności decyzji odszkodowawczej – pozostają wszelkie kwestie związane z tym czy, kiedy i w jakiej wysokości powstało zobowiązanie podatkowe. Zaznaczyć trzeba, że skarżący nie kwestionują ustalenia wartości nieruchomości. Jednak Sąd kontrolując legalność decyzji Wojewody we wszystkich aspektach stwierdza, że w zakresie ustalenia wartości nieruchomości nie ma podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Starosty C. Prawidłowo jako podstawę ustalenia odszkodowania przyjęto operaty szacunkowe sporządzone przez T. S. w dniu [...] września 2010 r. i z dnia [...] grudnia 2009 r. (klauzula aktualizacyjna z dnia [...] grudnia 2010 r. – dotycząca określenia wartości ograniczonego prawa rzeczowego). Wydanie decyzji zostało poprzedzone postępowaniem, w trakcie którego została przeprowadzona rozprawa administracyjna, a skarżąca miała możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym. Ustalenie odszkodowania w trybie specustawy drogowej nastąpiło na podstawie art. 18 tej ustawy oraz art. 134 ustawy o gospodarce nieruchomościami – który ma kluczowe znaczenie dla ustalenia wysokości odszkodowania. Zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania z zastrzeżeniem art. 135 ugn ma wartość rynkowa nieruchomości. W myśl art. 151 ustawy o gospodarce nieruchomościami wartość rynkową nieruchomości stanowi najbardziej prawdopodobna jej cena, możliwa do uzyskania na rynku. We wskazanych przepisach, ani żadnych innych nie ma mowy o tym, że do kwoty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia (przejęcia z mocy prawa) dodaje się kwotę należnych podatków oraz danin. W tym zakresie powołana regulacja jest jednoznaczna. Potwierdzenie takiego stanowiska można znaleźć m.in. w zapisie § 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, który przesądza o tym, iż przy określaniu wartości rynkowej nieruchomości w podejściu dochodowym nie uwzględnia się kredytu i jego kosztów, podatku dochodowego oraz innych opłat i podatków związanych ze sprzedażą nieruchomości. Wprawdzie powyższy zapis dotyczy podejścia dochodowego, a nie porównawczego, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie, jednakże zarówno podejście dochodowe jak i porównawcze prowadzi do określenia wartości rynkowej, a zatem podstawowe zasady ich stosowania muszą być jednakowe. Skoro w podejściu dochodowym podstawą określenia wartości są dochody wskazane m.in. na podstawie czynszów i wydatków operacyjnych, których poziom przyjmujemy bez VAT-u, to analogicznie w podejściu porównawczym, "ceny transakcyjne" stanowiące podstawę określenia wartości rynkowej nie powinny zawierać podatku VAT. Dlatego Sąd nie podziela zarzutu skargi, iż wysokość odszkodowania powinna być powiększona o należny podatek VAT. Organ administracji publicznej działa na podstawie przepisów prawa, a te takiej możliwości powiększenia odszkodowania na etapie wydawania władczej decyzji administracyjnej w ogóle nie przewidują. Podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość rynkowa nieruchomości (art. 134 ust. 1 ugn w zw. z art. 12 ust. 5 specustawy drogowej z 2003 r.). Już z samego określenia "wartość rynkowa nieruchomości" jednoznacznie wynika, że jest to wartość określona na podstawie czynników rynkowych. Tym samym przy wyliczaniu wartości rynkowej nieruchomości brane są pod uwagę ceny transakcyjne będące efektem wzajemnego oddziaływania na siebie sił popytu i podaży. Podkreślenia również wymaga, że rzeczoznawca majątkowy dokonujący wyceny wywłaszczonej (przejętej z mocy prawa) nieruchomości nie ustala jej ceny sprzedaży, mogącej stanowić podstawę opodatkowania podatkiem VAT, a jedynie jak wskazano powyżej wartość rynkową. Pojęcia wartość rynkowa oraz cena sprzedaży nie są pojęciami tożsamymi. Ewentualny obowiązek zapłaty przez skarżącego podatku VAT od odszkodowania nie ma wpływu na wartość rynkową nieruchomości. Inaczej mówiąc z tego powodu wartość nieruchomości nie rośnie. Wtórne w stosunku do odszkodowania obowiązki publicznoprawne skarżącego nie mogą przekładać się na cenę odszkodowania w kategoriach słuszności, jeśli jego wysokość odzwierciedla wartość rynkową ustalonego prawa – co słusznie zauważył organ II instancji. Również w sytuacji, kiedy odszkodowanie jest wypłacane osobie prawnej jest to przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych, gdyż ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych z dnia 15 lutego 1992 r. (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.) nie przewiduje zwolnienia w tym zakresie. Inaczej reguluje tę kwestię art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) zwalniając od podatku dochodowego przychody uzyskane z tytułu odszkodowania wypłaconego stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami lub z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie oraz z tytułu sprzedaży nieruchomości w związku z realizacją przez nabywcę prawa pierwokupu stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami, nie dotyczy to przypadków, gdy właściciel nieruchomości, o której mowa w zdaniu pierwszym, nabył jej własność w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego bądź odpłatnym zbyciem nieruchomości za cenę niższą o co najmniej 50 % od wysokości uzyskanego odszkodowania lub ceny zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub w związku z realizacją prawa pierwokupu. Reasumując brak jest jakichkolwiek podstaw do takiej interpretacji norm zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, które na etapie ustalania odszkodowania nakazywałyby powiększenie odszkodowania o podatek VAT, a polskie prawo wywłaszczeniowe ogranicza wysokość odszkodowania do wartości nieruchomości. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.