I SA/Wa 2615/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Przybysz Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 20 15 r. sprawy ze skargi U. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. P. B., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r . nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania U. O. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego– utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014 r. U. O. wystąpiła do Prezydenta W. o przyznanie pomocy finansowej na zakup leków, na dożywianie, zakup środków czystości, bielizny osobistej oraz uregulowanie faktur bilansujących . Prezydent W. decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] odmówił przyznania pomocy finansowej na wnioskowane wyżej cele. Od powyższej decyzji U. O. wniosła odwołanie. Rozpoznając złożone odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że dochód miesięczny U. O. w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku o dofinansowanie wynosił [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe ustalone w ustawie o pomocy społecznej na kwotę [...] zł dla osoby samotnie gospodarującej. Organ podał, że zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą", w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany zasiłek celowy bezzwrotny w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego. Organ uznał jednak, że ze względu na znaczne zmniejszenie budżetu ośrodka, z [...] zł w 2013 r. do [...] zł w 2014 r., organ pomocy społecznej nie jest w stanie zaspokoić wszystkich zgłoszonych potrzeb i musi przede wszystkim mieć na względzie potrzeby osób spełniających kryterium dochodowe. Organ ustalił, że U. O. ma możliwość ubiegania się o obniżkę opłat czynszowych, z czego nie skorzystała. Wnioskodawczyni nie wyraża również zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z matką, podała również, że nie zna adresu dzieci przebywających i pracujących w [...]. Działanie takie wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji wnioskodawczyni. Zdaniem Kolegium, organ I instancji nie przekroczył granic uznania przy wydaniu decyzji, a zarzuty strony nie znajdują uzasadnienia. Przytoczył treść przepisów ustawy o pomocy społecznej wskazując, że w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że U. O. przekracza znacznie kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Nie kwalifikuje się zatem do otrzymania pomocy obligatoryjnej. Sprawę należało zatem rozpoznać w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy. Analiza przywołanego przepisu wskazuje, że zasiłek celowy specjalny z art. 41 ustawy ma wyjątkowy charakter. Powinien być on przeznaczony na zaspokojenie potrzeby bytowej osoby korzystającej z pomocy, w sytuacji nadzwyczajnej, niecodziennej i w szczególnie uzasadnionych przypadkach. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególne przypadki, o których mowa w przepisie art. 41 pkt 1 ustawy muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia, mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Organ odwoławczy zaznaczył, że organ rozpoznając sprawę musi mieć na względzie możliwości finansowe gminy w zakresie zaspokajania obligatoryjnych świadczeń na rzecz osób potrzebujących, tj. takich świadczeń do których uprawnia kryterium dochodowe. Organ pomocy społecznej nie ma obowiązku zabezpieczania wszystkich potrzeb wnioskodawców. Wkraczać powinien tylko wtedy, gdy dochodzi do sytuacji krytycznej, tj. wówczas, gdy wnioskodawca nie jest w stanie zabezpieczyć sobie podstawowej egzystencji, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. W niniejszej sprawie organ zastosował wymienione kryteria, a zatem organ uznał, że brak było podstaw do uwzględnienia odwołania. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. [...] czerwca 2014 r., U. O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując prezentowane dotychczas stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając złożoną skargę na podstawie wyżej zakreślonych kryteriów należy uznać ją za niezasadną. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182) – zwanej dalej "ustawą". Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy, który stanowi wyjątek od zasad przyznawania pomocy określonych w art. 8, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z powyższego przepisu prawa wynika, że decyzja wydawana w oparciu o tenże przepis prawa ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się strona, winna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy. Jak stanowi art. 3 ust. 3 ustawy, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, wysokość tego zasiłku nie została jednak ściśle określona przez ustawodawcę. W przepisach tych ustanowiono zatem zasady indywidualizacji i fakultywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się przez osoby i rodziny ubiegające się o świadczenia pomocy społecznej, aby przyznano im je w określonym rodzaju, formie i rozmiarze. Wbrew zarzutom skargi, rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. twierdząc, że U. O. nie spełnia przesłanek do przyznania jej specjalnego zasiłku celowego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy. Z akt sprawy wynika, że dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w marcu 2014 r. wyniósł łącznie [...] zł, z czego [...] zł stanowiła wypłacona emerytura (załączone do wniosku pismo ZUS z dnia 1 marca 2014 r.) oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł. Dochód skarżącej przekraczał zatem kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju świadczenia odnoszące się do osoby samotnie gospodarującej i wynoszące 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2012 r. poz. 823). Sąd podziela też stanowisko organu odwoławczego, że zgłoszony w piśmie z dnia [...] kwietnia 2014 r. wniosek o pomoc finansową na zakup leków, na dożywianie, zakup środków czystości, bielizny osobistej, opłaty bilansującej za c.o. za 2012 r. nie mógł być uwzględniony w ramach sprawy o przyznanie świadczenia na podstawie przepisu art. 41 pkt 1 ustawy. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym tego rodzaju świadczenie można otrzymać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku. Wyżej wymienione pojęcie określa sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12, opubl. CBOSA). Zdaniem Sądu, wskazywany przez U. O. we wniosku cel przyznania świadczenia pieniężnego nie mieści się w ramach przypadku "szczególnie uzasadnionego". Kwestia regulowania opłat związanych z opłaceniem rachunku bilansującego za c.o oraz zakup leków, żywności i bielizny osobistej dotyczy typowych wydatków obywateli, które się okresowo powtarzają. W takim przypadku nie można mówić o wystąpieniu w dacie wydawania przez Prezydenta W. decyzji z dnia [...] maja 2014 r., zdarzenia okazjonalnego, niecodziennego, nieoczekiwanego, czy też nadzwyczajnego. Ponadto potrzeby osób ubiegających się o pomoc mogą być uwzględnione jedynie wówczas, gdy odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w możliwościach organu pomocy społecznej. Z uzasadnienia decyzji Prezydenta W. z dnia [...] maja 2014 r., wynika, że ze względu na znaczne zmniejszenie budżetu ośrodka, z [...] zł w 2013 r. do [...] zł w 2014 r., organ pomocy społecznej nie jest w stanie zaspokoić wszystkich zgłoszonych potrzeb, co tym bardziej uzasadnia potrzebę przyznawania świadczeń pieniężnych o charakterze specjalnym najbardziej potrzebującym, znajdującym się w nagłych sytuacjach kryzysowych (np. rodzinom niepełnym, wielodzietnym, osobom niepełnosprawnym, których dochód nieznacznie przekracza kryterium dochodowe). Ponadto za prawidłowe sąd uznał stanowisko organu o braku współdziałanie przez skarżącą z pracownikiem socjalnym a . Podkreślenia wymaga, że przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Brak takiego współdziałania - stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu tego przepisu, jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stanowisko takie jest już ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia 2 października 2008 r., I OSK 37/08, z dnia 19 marca 2009 r., I OSK 561/08, z dnia 17 listopada 2009 r., I OSK 554/09, z dnia 27 kwietnia 2010 r., I OSK 84/10, z dnia 22 listopada 2012 r. I OSK 60/11). Brak umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z matką oraz nie wystąpienie o obniżkę opłat czynszowych wskazuje na brak współdziałania przez skarżącą z pracownikiem socjalnym. Reasumując Sąd stwierdził, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, nie naruszyły przepisów prawa materialnego i procesowego wskazanych w piśmie pełnomocnika skarżącej i prawidłowo zastosowały przepisu ustawy o pomocy społecznej , a wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, wobec ustalenia, iż organ nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa mających wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy.