I SA/Wa 2703/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Lenart sędzia WSA Magdalena Durzyńska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi L. B. na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju na rzecz L. B. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1962 r. nr [...]. Decyzja Finansów, Inwestycji i Rozwoju wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Decyzją z dnia [...] marca 1961 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w [...] orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości o pow. [...] m2, zapisanej w księdze wieczystej KW wykaz [...], oznaczonej katastralnie jako parcela nr [...], położona w [...] przy ul. [...]. Decyzją z dnia [...] maja 1961 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w [...] orzekło o przyznaniu M. J. oraz M. i W.W. odszkodowania w kwocie [...] zł za nieruchomość wywłaszczoną ww. decyzją z dnia [...] marca 1961 r. Decyzją Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1962 r. nr [...] orzeczono o zmianie ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1961 r. w ten sposób, że M. i W.W. za działkę o pow. [...] m2 przyznano odszkodowanie w kwocie [...] zł, a M. J. za działkę o pow. [...] m2 w kwocie [...] zł. . Wnioskiem z [...] sierpnia 2017 r. następcy prawni dawnych właścicieli nieruchomości L.B., J. J., P. W. i K. W. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1962 r. W następstwie przeprowadzonego postępowania Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Przechodząc do analizy prawidłowości przyznanego odszkodowania, organ ocenił, że kwestionowana decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1962 r. ustala odszkodowanie, wymienia osoby uprawnione do otrzymania odszkodowania, posiada uzasadnienie faktyczne i prawne, a zatem spełnia wszystkie wymagania określone w art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zdaniem organu nadzoru prawidłowe również było stanowisko organu II instancji odnośnie możliwości zmniejszenia kwoty odszkodowania przyznanego w decyzji I instancji. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika , że powierzchnia wywłaszczonych działek była mniejsza niż dopuszczalna najmniejsza powierzchnia działki pod budowę domu jednorodzinnego, która na terenie [...] wynosiła [...] m2. W ocenie Ministra takie działanie należało uznać za dopuszczalne i znajdujące oparcie w dyspozycji art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Ze względu na te ustalenia, Minister zaskarżoną decyzją odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1962 r. nr [...]. Na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł L. B., reprezentowany przez adw. B. L. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji. W piśmie procesowym z [...] stycznia 2020 r. pełnomocnik skarżącego poinformował o śmierci J.J. i dołączył jej akt zgonu oraz protokół oświadczenia o odrzuceniu po niej spadku przez L. B.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały w skardze podniesione, ale miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi opisanymi w art. 156 § 1 k.p.a., prowadzącymi do jego nieważności. Tego rodzaju wadą obciążana jest zaś zaskarżona decyzja Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju. Ze znajdującego się w aktach odpisu skróconego aktu zgonu (k. 29 akt sądowych) w sposób bezsporny wynika, że J.J. – będąca jedną z wnioskodawczyń postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do spraw wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych w [...] z dnia [...] maja 1961 r., zmarła [...] maja 2019 r., a więc przed wydaniem przez Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju zaskarżonej decyzji – co miało miejsce [...] października 2019 r. Oznacza to, że powyższe rozstrzygnięcie, którego adresatem była także wyżej wymieniona, zostało skierowane do osoby, która jako nieżyjąca nie mogła mieć w tym postępowaniu statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera przepisów, które wprost regulowałaby kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej. Jednak zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, podzielany w pełni przez skład orzekający w sprawie, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99; z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004/3/33, z dnia 11 marca 2008 r., sygn.. akt I OSK 1959/06, czy też z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt I OSK 1429/08, publik. CBOSA). Żeby można było mówić o postępowaniu administracyjnym, musi istnieć nie tylko organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia, ale również strona (strony), o prawach której organ ów orzeka w danym postępowaniu. Zdolność bycia stroną postępowania administracyjnego wiązać zaś należy (poza posiadaniem przez jednostkę interesu prawnego w sprawie) z przynależną jej zdolnością prawną. Tą z kolei, w przypadku osób fizycznych, ma każdy od chwili urodzenia (art. 8 k.c.). Kończy się ona natomiast z chwilą śmierci. Przymiot strony przysługujący osobie fizycznej wygasa zatem wraz z jej śmiercią, a to oznacza, że nie tylko nie można wszcząć postępowania ani wydać w stosunku do osoby zmarłej decyzji, ale także, decyzja ta nie może, z powodu braku możliwości fizycznego jej doręczenia, wywołać odpowiednich skutków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1187/11, publik. CBOSA). Należy zatem zauważyć, że adw. B. L. nie mógł odbierać pism procesowych w imieniu J.J., gdyż z oczywistych względów nie można być pełnomocnikiem osoby nieżyjącej. Tymczasem organ kierował zaskarżoną decyzję - jak wynika z wykazu stron - do niego również jako pełnomocnika J. J.. Wskazać przy tym trzeba, że na ocenę zaistnienia powyższej wady procesowej nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz, czy jego ewentualna niewiedza była zawiniona, czy też nie (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 140/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2406/10, publik. CBOSA). Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie wśród osób, w stosunku do których skierowana została zaskarżona decyzja, znalazła się osoba nieżyjąca, rozstrzygnięcie to uznać należy za obarczone wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co czyni koniecznym stwierdzenie nieważności tej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, Sąd nie badał i nie odnosił się do merytorycznych zarzutów skargi, gdyż przed rozstrzygnięciem sprawy w sposób nieobciążony wadą nieważności byłoby to przedwczesne. Orzeczenie o kosztach postępowania znajduje oparcie w dyspozycji art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Rozpoznanie w trybie uproszczonym miało miejsce na podstawie art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 p.p.s.a. Rozpatrując ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia i właściwie określi strony postępowania, którym zapewni udział w postępowaniu i do których skieruje podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.