I SA/Wa 274/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...].11.2009 r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy K., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. odmówiła A. J. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad żoną M. J., która jest inwalidką, wymagającą stałej opieki. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. – dalej u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ponieważ wnioskodawca opiekuje się osobą, która jest jego żoną, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego byłoby bezpodstawne. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł A. J. podnosząc, że krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego został poszerzony na skutek dwóch wyroków Trybunału Konstytucyjnego i obecnie świadczenie to przysługuje każdemu, na kim ciąży obowiązek alimentacyjny. Potwierdza to, zdaniem odwołującego, wyrok NSA z 15.07.2009 r. I FSK 1166/08. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją Nr [...] z dnia [...].12.2009 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO dostrzegło, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18.07.2008 r. P 27/07 uznał za niekonstytucyjny art. 17 ust. 1 u.ś.r. w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jednakże z faktu, iż dwukrotna nowelizacja art. 17 u.ś.r. dokonana po wyroku TK nie wprowadziła zmiany do ust. 5 pkt 2 lit. a tego artykułu, SKO wyciągnęło wniosek, iż małżonkowi świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Zdaniem tego organu nie istnieje też obowiązek alimentacyjny pomiędzy małżonkami, dopóki trwa związek małżeński i nie orzeczono separacji (art. 130 k.r.o.), co w kontekście art. 17 ust. 1 u.ś.r. przemawia również za tym, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wniósł A. J. Skarżący stwierdza, że organy obydwu instancji jako jedyną przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazały treść przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Zdaniem skarżącego wykładnia tego przepisu jest błędna i sprzeczna z licznymi orzeczeniami sądów administracyjnych powołanymi w skardze (np. wyrok WSA w Łodzi z 6.11.2008 r. II S.A./Łd 814/08 i inne). Dlatego też wnosi o uchylenie decyzji zarówno II jak i I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Okoliczność, iż skarżący wystąpił o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim ze skarżącym (por. wyrok WSA w Poznaniu z 6.11.2009 r. II SA/Po 513/09 LEX 531572). Należy zauważyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r., regulujący prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zastąpił art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, który regulował prawo do zasiłku stałego. Oba wskazane przepisy dotyczą tej samej materii, a mianowicie prawa do pomocy ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym w sytuacji, gdy na osobie tej ciąży obowiązek alimentacyjny. Znajduje to potwierdzenie w uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych, w którym wyraźnie wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpi funkcjonujący w pomocy społecznej zasiłek stały. Zatem w istocie rzeczy w obu przypadkach mamy do czynienia z tą samą normą prawną. Norma zawarta w art. 27 ust. 1, 2, i 3 ustawy o pomocy społecznej została uznana przez Trybunał Konstytucyjny w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do zasiłku stałego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (wyrok z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05). Tożsame w treści orzeczenie Trybunał Konstytucyjny wydał również w dniu 18.07.2008 r. P 27/07 w stosunku do art. 17 ust. 1 u.ś.r., tym razem odnosząc się do świadczenia pielęgnacyjnego. W wyniku tego ostatniego orzeczenia T.K. doszło do zmiany normatywnej treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., który obecnie brzmi następująco: "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności." Rozszerzeniu uległ więc podmiotowy zakres świadczenia pielęgnacyjnego. Efekt ten, wymuszony na ustawodawcy orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, nie może zostać zaprzepaszczony wąską, obejmującą tylko literalne brzmienie, wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. Wykładni przepisów prawa należy dokonywać zawsze w zgodzie z Konstytucją. W konsekwencji przepisy winny być stosowane w sposób nienaruszający zasad konstytucyjnych i umożliwiający najpełniejsze urzeczywistnianie norm, zasad i wartości konstytucyjnych. Wobec tego w procesie prokonstytucyjnej wykładni przepisów prawa nie można pomijać dorobku Trybunału Konstytucyjnego zawartego w jego wyrokach. Dlatego za prawidłowy należy uznać pogląd, iż przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. odnosi się w chwili obecnej jedynie do osoby sprawującej opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny z mocy art. 128 k.r.o. Osoba taka traci prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zawarcie przez osobę wymagającą opieki związku małżeńskiego, jako że obowiązek sprawowania opieki obciążać będzie wówczas przede wszystkim nowego małżonka (przed innymi członkami rodziny osoby wymagającej opieki). Małżonek w takiej sytuacji zyskuje natomiast prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. (por. powoływany wcześniej wyrok WSA w Poznaniu z 6.11.2009 r. II SA/Po 513/09). Podkreślić należy, iż obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o., jak i z treści art. 23 i art. 27 k.r.o., w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz do wzajemnej pomocy. Pod pojęciem wzajemnej pomocy należy rozumieć niewątpliwie także pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. Z ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że również małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością noszącą cechy obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ten pogląd w pełni podziela także Sąd orzekający w niniejszej sprawie (por. także wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 814/08; wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 7/09; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 533/08). Ponieważ organy obydwu instancji stosując błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. nie podjęły nawet próby wyjaśnienia, czy skarżący – będąc podmiotowo uprawnionym na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. - spełnia pozostałe przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r., obydwie decyzje należało uchylić, jako naruszające art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Błędna wykładnia powołanych przepisów u.ś.r. miała bowiem wpływ na wynik sprawy, a brak wyjaśnienia pozostałych przesłanek rozstrzygnięcia z naruszeniem wskazanych przepisów K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ ustali, czy skarżący nie podjął lub zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad żoną, której inwalidztwo i konieczność stałej opieki została wykazana. Poczynione ustalenia organ odniesie następnie do norm określających podmiotowy zakres świadczenia pielęgnacyjnego, rozumianych tak, jak przedstawiono wyżej. W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c i art. 152 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.