I SA/Wa 280/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.C. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 280/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A.C. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że odmówić A.C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. A.C. w dniu [...] maja 2016 r. nadesłała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z tytułu emerytury w wysokości [...] netto miesięcznie (objętego zajęciem egzekucyjnym). Wnioskodawczyni wskazała, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] (objęte zajęciem egzekucyjnym) oraz [...] część niezabudowanej nieruchomości o powierzchni [...]. Innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych oraz wierzytelności wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada. Wnioskodawczyni wskazała, że aktualna wysokość jej zobowiązań cywilno-prawnych w tym kredytów bankowych wynosi około [...]. Dodała, że na opłaty za czynsz oraz energię elektryczną przeznacza około [...] miesięcznie. Do tego dochodzą koszty wyżywienia, zakupu leków, przejazdów, usług, koszty zakupu środków czystości, medyczne, koszty posiadania karty kredytowej. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że uzyskiwany dochód nie wystarcza jej na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb. Dodała, że od 5 lat toczy się przeciwko niej postępowanie egzekucyjne. Zarządzeniem z dnia 24 maja 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawczynię do nadesłania dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie orientacyjnej kwoty jaką wnioskodawczyni przeznacza miesięcznie na bieżące potrzeby życia codziennego (tj. na zakup żywności, odzieży, środków chemicznych). Wezwano także wnioskodawczynię do podania orientacyjnej kwoty jaką przeznacza na zakup leków, przejazdy, usługi. Zapytano wnioskodawczynię jakie ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, należało je wyszczególnić i podać ich wysokość. Zwrócono się do wnioskodawczyni z zapytaniem na jaki cele, kiedy oraz w jakiej wysokości zaciągnęła kredyty bankowe na kwotę około [...] oraz ile wynoszą miesięczne raty kredytów i do kiedy kredyty będą spłacane. Wezwano wnioskodawczynię do wyjaśnienia z jakiego powodu od 5 lat prowadzone są przeciwko niej postępowania egzekucyjne i jaka kwota potrącana jest z emerytury wnioskodawczyni na zaspokojenie wierzytelności. Zapytano wnioskodawczynię, czy uzyskuje jakąkolwiek pomoc od rodziny, dzieci, instytucji społecznych lub państwowych, jeśli tak, należało wskazać od kogo, w jakiej wysokości lub formie. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wnioskodawczyni otrzymała wezwanie w dniu 23 czerwca 2016 r. (data na zwrotnym potwierdzeniu odbioru), a zatem termin do nadesłania ww. dokumentów upływał z dniem 30 czerwca 2016 r. Pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawczyni nie nadesłała żądanych dokumentów. Postanowieniem z dnia 5 października 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania A.C. prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazano, że dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niepełne i niewystarczające do rzeczywistej oceny sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni i z tego też względu wezwano wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia. Celem wezwania było ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni poprzez zestawienie wysokości uzyskiwanego przez wnioskodawczynię dochodu z wysokością ponoszonych wydatków, jak również wyjaśnienie kwestii prowadzonych przeciwko wnioskodawczyni postępowań egzekucyjnych oraz sprawy posiadanego przez wnioskodawczynię zadłużenia. Uzyskanie powyższych danych było kluczowe dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Pomimo prawidłowego doręczenia wezwania wnioskodawczyni nie nadesłała żadnych dodatkowych wyjaśnień. Wnioskodawczyni nie przedstawiła wyczerpujących informacji na podstawie których można by ocenić jej rzeczywiste możliwości finansowe. Mając na uwadze powyższe referendarz uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. A.C. złożyła sprzeciw od postanowienia z dnia 5 października 2016 r., wnosząc zmianę postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu wskazała, ze wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty od skargi w kwocie 200 zł, nie o przyznanie prawa pomocy poprzez wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. Wskazała, że nadesłany przez nią formularz prawa pomocy w sposób wystarczający obrazuje jej sytuację finansową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), powoływanej dalej w dalej jako "p.p.s.a.", rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 p.p.s.a. (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy) sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a) i winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia – na co wskazuje użyty w art. 246 p.p.s.a zwrot "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2015 r., sygn. II OZ 1174/15 - dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sytuacji gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W przedlotowej sprawie referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niepełne i niewystarczające do rzeczywistej oceny sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni. Zasadnie więc zarządzeniem z dnia 24 maja 2016 r. wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia. Pomimo prawidłowego doręczenia wezwania, wnioskodawczyni nie nadesłała jednak żadnych dodatkowych wyjaśnień. Uzyskanie żądanych informacji było niezbędne dla oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Niepełne i ogólnikowe informację zawarte we wniosku co do sytuacji materialnej wnioskodawczyni nie mogły stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Zaznaczyć wymaga, że w sprawach o przyznanie prawa pomocy orzekający nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane uniemożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego, nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2007r., sygn. akt I GZ 235/07, postanowienie NSA z dnia 20 marca 2009 r. sygn. akt I FZ 56/09, postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2010r., sygn. akt I GZ 371/10). Przyznanie prawa pomocy jest zatem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie w oparciu o pełne dane dotyczące sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe, wskazać należy, że wnioskodawczyni nie przedstawiła wyczerpujących informacji na podstawie których można by ocenić jej rzeczywiste możliwości finansowe. Nie sposób pozytywnie rozpoznać wniosku o przyznanie prawa pomocy opierając się na nieprecyzyjnych danych przedstawionych przez wnioskodawczynię. Wnioskodawczyni nie wykazała, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy nawet w zakresie częściowym. Wskazać jednak należy, że w nadesłanym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy A.C. wniosła jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych, a nie jak błędnie wskazał referendarz sądowy w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia również o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym postanowieniu o odmowie przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest zatem błędne, albowiem A.C. wnioskowała jedynie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego należy zmienić i odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.