I SA/Wa 2801/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2015 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę I. Stan faktyczny 1. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1967 r., nr [...], orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą KW nr [...], położonej we wsi [...], powiat [...], stanowiącej przed przejęciem własność J. i M. N., "którzy nieruchomość tę opuścili i się nią nie interesują". Przejęcie nastąpiło bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń. 2. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], wystąpił S. N. (dalej powoływany jako: "skarżący"), spadkobierca obojga małżonków N.. Zdaniem skarżącego, przejęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło bezprawnie. 3. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 1999 r. odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Prezydium. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji. Decyzja ta została zaskarżona przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 27 września 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 1053/06, skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż niniejszą sprawę winno rozstrzygnąć Samorządowe Kolegium Odwoławcze. 4. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], utrzymało w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], którą odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1967 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 listopada 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 574/09, uznał, że organem właściwym do rozpoznania wniosku S. N. o stwierdzenie nieważności w/w decyzji będzie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. 5. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 1967 r. 6. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], utrzymał w mocy powyższą własną decyzję. Minister, dokonując kontroli legalności decyzji o przejęciu gospodarstwa wskazał, że podstawą prawną badanej trybie nadzoru decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174, dalej powoływana jako: "ustawa") oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198, dalej powoływane jako "rozporządzenie"). Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia, za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Minister podniósł, że w omawianej sprawie bezspornie przejęto, że J. i M. N. opuścili nieruchomości i zamieszkali w [...]. Organ uznał, że nie ulega najmniejszej wątpliwości, że do czasu przejęcia gospodarstwa w 1967 r. nie było ono w całości poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Użytkowana rolniczo była wyłącznie działka nr [...] przez M. M. do dnia 15 października 1962 r. W tej mierze Minister dał wiarę oświadczeniu M. M. z dnia 15 sierpnia 1962 r., w którym jako dzierżawca zawiadamia J. N., że z dniem 15 października 1962 r. przestaje użytkować grunt o obszarze [...] ha. Organ za uzupełniające dowody uznał zeznania świadków: D. G., P. N., L. M. i K. W., złożone do protokołu przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...]. Jednak świadkowie nie byli w stanie precyzyjnie wskazać dat użytkowania gospodarstwa przez poszczególne osoby. Zgodnie jednak wskazują, że użytkownikiem działki nr [...] był M.. Natomiast świadek K. W. nie potrafił powiedzieć, co się działo z gospodarstwem w latach 1962-1967. Minister odmówił zeznaniom świadka D. G. wiarygodności, co do uprawiania przez W. ze Ś. gospodarstwa przed jego przejęciem. Zeznania te nie znajdują potwierdzenia w innych dowodach, a w szczególności nie potwierdził ich sam K. W.. Natomiast wskazane przez skarżącego jako dowód pismo Prezydium PRN w [...] z dnia [...] września 1967 r. nie ma, zdaniem organu, żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy, gdyż nie wskazuje na kwestie związane z użytkowaniem, czy też nie gospodarstwa. Reasumując organ naczelny uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności powołanej decyzji o przejęciu gospodarstwa. 7. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił naruszenie: a) przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w nienależytym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a nadto na bezpodstawnym uznaniu za nieudowodnioną okoliczności uzasadniającej stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1967 r. (nr [...]), w szczególności poprzez odmowę przyznania waloru wiarygodności złożonym przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] zeznaniom świadka D. G. i dokonaniu dowolnej oceny zeznań pozostałych świadków, jak również nieprzeprowadzenie w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego w celu należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy; b) przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) i § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2) Kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie, iż decyzja z dnia [...] grudnia 1967 r. (nr [...]) orzekająca o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej o obszarze [...] ha, położonej we wsi J., objętej księgą wieczystą KW nr [...], stanowiącej własność J. i M. N., wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co powinno skutkować stwierdzeniem jej nieważności. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie - uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2013 r. w całości. 8. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. II. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. 1. Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją umożliwiającą wycofanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej dotkniętej najcięższymi wadami materialnoprawnymi. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych zostały enumeratywnie wyliczone w art. 156 § 1 Kpa. Stwierdzenie nieważności decyzji powoduje ten skutek, że decyzja taka traci swą moc obowiązującą od dnia jej wydania. Decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej uchyla wszelkie skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych gwarantującej pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego oraz zaufanie do organów państwa. 2. W przedmiotowej sprawie dokonana przez organ w zaskarżonej decyzji, w powyższym zakresie, ocena braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] jest prawidłowa. Sąd orzekający w sprawie nie dopatrzył się, aby przy rozpoznaniu sprawy organy administracji naruszyły w jakikolwiek sposób obowiązujące przepisy prawa wymienione w skardze. 3. Podstawą przejęcia przedmiotowego gospodarstwa były przepisy art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32, poz. 161) oraz § 1 pkt 1 i § 2 rozporządzenia. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Powołane rozporządzenie stanowiło, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. 4. Treść powoływanych przepisów wskazuje, że warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było łączne spełnienie dwóch przesłanek: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (w tym małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części. Powyższa regulacja nie określa długości okresu w jakim występowało zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w znacznej części, które dawałoby podstawę do przejęcia gospodarstwa na własność Państwa. 5. W przedmiotowej sprawie bezsporną okolicznością jest fakt opuszczenia przedmiotowego gospodarstwa przez właścicieli. Natomiast kwestia zweryfikowania, czy zaniechano uprawiania gospodarstwa jest obecnie trudna do ustalenia, z uwagi na skąpy materiał dowodowy i znaczny upływ czasu od wydania decyzji o przejęciu. Wskazać jednak należy, że w aktach sprawy znajduje się powołane pismo M. M. skierowane do J. N., które wskazuje na zaprzestanie uprawny części nieruchomości od dnia 15 października 1962 r. Natomiast zeznania świadków nie wskazują jednoznacznie przez kogo dokładnie gospodarstwo było użytkowane i jaki był stan faktyczny w latach 1962 - 1967 r. W szczególności zeznania te nie wskazują precyzyjnie w jakim okresie, a w szczególności, czy w dacie wydania decyzji W. użytkowali gospodarstwo. Brak jest również jakichkolwiek umów o powierzeniu tym osobom użytkowania gospodarstwa. Prawidłowo zatem organ wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że organ w sposób oczywisty naruszył art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym. W przedmiotowej sprawie stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości w oparciu o zeznania D. G. byłoby niedopuszczalne. Nie wskazują one bowiem jednoznacznie, zwłaszcza w zestawieniu z innymi dowodami na użytkowanie gospodarstwa w latach 1962-1967. 6. Powyższe okoliczności czynią zarzuty skargi nieusprawiedliwionymi, a co za tym idzie decyzje wydane w sprawie przez organ I i II instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani procesowego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.