I SA/Wa 29/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Kamil Kowalewski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 lipca 2025 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 listopada 2024 r. nr 010070/680/10242810/2022 (postępowanie 369301036) w przedmiocie uchybienia terminu na wniesienie odwołania oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 14 listopada 2024 r. znak sprawy 010070/680/10242810/2022 postępowanie 369301036 stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez W. M. (dalej jako skarżąca) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 września 2024 r. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 listopada 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w łącznej kwocie 1.000 zł na dziecko E. P. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych informacją z 21 listopada 2022 r. znak sprawy 010070/680/10242810/2 postępowanie 369301036 przyznał W. M świadczenie wychowawcze na dziecko E. P. na okres od 1 listopada 2022 r. do 28 lutego 2023 r. w kwocie po 500 zł miesięcznie oraz na okres od 1 marca 2023 r. do 1 marca 2025 r w kwocie 16.20 zł miesięcznie. Zaś decyzją z 3 stycznia 2024 r. znak sprawy 010070/680/10242810/2022 postępowanie 369301036 uchylił przyznane informacją z 21 listopada 2022 r. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko E. P. od 1 listopada 2022 r. do 31 maja 2023 r. - z uwagi na utratę przez skarżącą legalnego pobytu w Polsce w związku z wyjazdem na Ukrainę w dniu 24 sierpnia 2022 r. Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 25 września 2024 r. znak sprawy SW/1015069181 stwierdził, że wypłacone skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko E. P. za okres od 1 listopada 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w łącznej kwocie 1.000 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, które zobowiązana jest wpłacić na rachunek bankowy ZUS w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W pouczeniu decyzji skarżąca została poinformowana, że przysługuje jej prawo do wniesienia odwołania do Prezesa ZUS, które należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Decyzja ta została doręczona skarżącej w dniu 10 października 2024 r. na platformie PUE-ZUS. Skarżąca w dniu 4 listopada 2024 r. złożyła odwołanie od tej decyzji w placówce ZUS II Oddział w Warszawie Inspektorat Warszawa Praga Północ oraz złożyła odwołanie w formie elektronicznej na platformie ZUS - PUE. Podniosła w nim, że na moment otrzymania decyzji ZUS z 25 września 2024r. przebywała - od 18 sierpnia 2024 r. do 30 września 2024 r. - na Ukrainie, nie miała więc możliwości podglądu do systemu ZUS E-puap, dlatego też odwołanie złożone jest z opóźnieniem. Po zapoznaniu się z odwołaniem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 14 listopada 2024 r. znak sprawy 010070/680/10242810/2022 postępowanie 369301036 stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 września 2024 r. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za okres od 1 listopada 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w łącznej kwocie 1.000 zł na dziecko E. P.. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z zapisami w systemie informatycznym ZUS, wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin, decyzja z 25 września 2024 r. została doręczona skarżącej w dniu 10 października 2024 r. w formie elektronicznej na jej profil na platformie PUE-ZUS - zgodnie z art. 13a ust. 5 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2024 poz.421 ze zm.). Zgodnie zaś z ust. 6 tego artykułu w przypadku, o którym mowa w ust. 5, decyzje w sprawia świadczenia wychowawczego uznaje się za doręczone: 1) w momencie ich odbioru przez osobę ubiegającą się o świadczenie wychowawcze lub osobę pobierającą świadczenie wychowawcze na profilu informacyjnym; 2) po upływie 14 dni od dnia umieszczenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego na profilu informacyjnym - w przypadku ich nieodebrania. Następnie stwierdził, że pouczeniu od ww. decyzji skarżąca została poinformowana, że przysługuje jej prawo do wniesienia odwołania do Prezesa ZUS, które należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, tj. do dnia 24 października 2024 r. włącznie. Natomiast odwołanie zostało złożone przez nią osobiście w dniu 4 listopada 2024 r. w placówce ZUS II Oddział w Warszawie Inspektorat Warszawa Praga Północ, co potwierdza stempel z ww. placówki oraz odwołanie wpłynęło również do ZUS w tym samym dniu. tj. 4 listopada 2024 r. w formie elektronicznej na platformie ZUS - PUE (numer UPP 614285460) - czyli po terminie. W sytuacji nieskorzystania przez skarżącą z prawa do wniesienia odwołania, decyzja staje się ostateczna i nie ma możliwości złożyć od niej odwołania do Prezesa ZUS. Na zakończenie dodał, że skarżąca nie złożyła przy tym wniosku o przywrócenie terminu na wniesienie odwołania. Pismem z 19 grudnia 2024 r. W. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 14 listopada 2024 r. - wnosząc o uchylenie go w całości. Zarzuciła mu naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 134 k.p.a. w zw. z art. 129 k.p.a. - poprzez błędne uznanie, iż w niniejszej sprawie powyższy przepis znajdował zastosowanie; 2) art. 58 k.p.a. - w przypadku uznania, że w sprawie należało złożyć wniosek o przywrócenie terminu, polegające na braku przyjęcia, że skarżąca, składając odwołanie, złożyła wniosek o przywrócenie terminu; 3) art. 6 k.p.a. - poprzez niedopełnienie obowiązku w zakresie informowania strony tj. niepoinformowanie strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika o konieczności złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania - w sytuacji uznania przez organ, iż zachodziła konieczność złożenia takiego wniosku. W uzasadnieniu podniosła, że jest obcokrajowcem i nie zna się na przepisach. Nie odreagowała wówczas na decyzję, gdyż nie mogła jej nawet przeczytać przebywając poza Polską - w Ukrainie. Ponadto, nie ma wiedzy z korzystania systemem elektronicznym ZUS, a podczas każdej wizyty do ZUS pracownik pomagał w dopełnieniu wszelkich formalności. Również nigdy w żaden sposób nie poinformowano jej o skutkach systemu elektronicznego. Po odebraniu pisma była zmuszona szukać wsparcia fundacji z nieodpłatną pomocą radców prawnych i czekać na terminy wizyt - co również spowodowało wydłużenie w czasie. Dodała, że na moment złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze na dziecko E. P. za okres od 1 listopada 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. przebywała na terenie Polski legalnie i decyzję ZUS uważa za bezzasadną. Ponadto, w żaden sposób nie została poinformowana przez ZUS, ani pouczona o możliwości i konieczności złożenia wniosku o przywrócenie terminu na wniesienie odwołania. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Podniósł, że zachowanie ustawowego terminu jest jednym z warunków skuteczności wniesienia odwołania. Wskazał też, iż skarżąca - wnosząc odwołanie - nie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu na jego złożenie. Skoro zaś nie wniosła odwołania w terminie - to decyzja stała się ostateczna. Dodał, że nie miał obowiązku informowania w decyzji o prawie do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu - skoro wskazał termin do wniesienia odwołania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje. Zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 14 listopada 2024 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez W. M. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 września 2024 r. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji stronie służy odwołanie tylko do jednej instancji. Stosownie zaś do art. 129 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. W myśl art. 134 k.p.a. organ odwoławczy ocenia, czy odwołanie jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione w ustawowym terminie. W razie stwierdzenia, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu organ odwoławczy ma bezwarunkowy obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Przy czym postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie stwierdzenia tej okoliczności organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 134 k.p.a. Treść art. 134 k.p.a., będącego bezwzględnie obowiązującą normą prawną, wskazuje na obowiązek organu odwoławczego wyraźnego ustosunkowania się do tej czynności. Stwierdzenie uchybienia terminu wymaga zatem jednoznacznego rozstrzygnięcia w formie postanowienia (por. m.in. wyroki NSA z 13 kwietnia 2022 r. III OSK 1033/21 - LEX nr 3333331, z 13 sierpnia 2021 r. I OSK 409/21 - LEX nr 3289602 i z 17 grudnia 2020 r. II OSK 2646/20 - LEX nr 3459944). Stwierdzenie niedotrzymania terminu do złożenia środka zaskarżenia nie zależy więc od uznania organu odwoławczego, gdyż obowiązek taki wynika dla niego wprost z ustawy (k.p.a.). Istotne przy tym pozostaje, że stwierdzając uchybienie terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy nie bada przyczyn, z powodu których strona uchybiła terminowi. Ustalenia stanu faktycznego ograniczają się bowiem wyłącznie do ustalenia daty doręczenia stronie decyzji organu I instancji, daty wniesienia środka zaskarżenia oraz czy dokonano tego w terminie określonym w art. 129 § 2 k.p.a. Z zapisu w systemie informatycznym ZUS, wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin, ewidentnie wynika, że decyzja ZUS z 25 września 2024 r. została doręczona skarżącej w dniu 10 października 2024 r. w formie elektronicznej na jej profil na platformie PUE-ZUS - w myśl art. 13a ust. 5 ustawy z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2024 poz.421 ze zm.). Zgodnie bowiem z ust. 6 pkt 2 tego artykułu w przypadku, o którym mowa w ust. 5, decyzje w sprawie świadczenia wychowawczego uznaje się za doręczone po upływie 14 dni od dnia umieszczenia decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego na profilu informacyjnym - w przypadku ich nieodebrania Przy czym w pouczeniu od ww. decyzji skarżąca została prawidłowo poinformowana, że przysługuje jej prawo do wniesienia odwołania do Prezesa ZUS, które należy wnieść w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Tymczasem skarżąca wniosła odwołanie w dniu 4 listopada 2024 r. - zatem z uchybieniem czternastodniowego terminu do dokonania tej czynności. Okoliczność ta - w myśl powołanego art. 134 k.p.a. - obligowała organ do wydania zaskarżonego postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Nie do zaakceptowania pozostaje w związku z tym stanowisko skarżącej, że nie może ponosić negatywnych konsekwencji swojego działania - na skutek nie pouczenia jej przez ZUS o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Niedopuszczalne jest bowiem założenie, że organy w każdym przypadku powinny przewidywać możliwość wniesienia odwołania z uchybieniem terminu i niejako z wyprzedzeniem pouczać strony o związanych z tym konsekwencjach i sposobie postępowania. Także z art. 124 k.p.a. wynika wprost, jakie są elementy składowe postanowienia administracyjnego. Powinno ono zawierać oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania (§ 1), a jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie - także uzasadnienie faktyczne i prawne (§ 2). Wymogom tym zaskarżone postanowienie w pełni odpowiadało, co tym samym wyklucza zasadność zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 6 k.p.a. -wywodzonego z braku dodatkowego pouczenia skarżącej o konieczności złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Wobec prawidłowości powyższych pouczeń, bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt, że skarżąca jest cudzoziemcem. Niezasadny jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 58 k.p.a. - polegający na braku przyjęcia, że skarżąca, składając odwołanie, złożyła tym samym wniosek o przywrócenie terminu. Odwołanie wniesione po upływie terminu, może zostać rozpoznane, ale wyłącznie po uprzednim przywróceniu terminu do wniesienia odwołania. Wymaga to jednak złożenia odpowiedniego wniosku, który będzie kumulatywnie spełniać wymagania wskazane w art. 58 k.p.a. Spełnienie tychże wymagań jest bardzo rygorystyczne, gdyż instytucja przywrócenia terminu jest wyjątkiem od terminowości warunkującej skuteczność dokonanych czynności procesowych. Złożenia wniosku o przywrócenie terminu nie można zatem "dorozumiewać". Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny: "Nie jest możliwe przywrócenie terminu z urzędu - bez złożenia stosownego wniosku przez osobę zainteresowaną. Sam fakt dokonania określonej czynności po terminie nie może być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu z uwagi na to, że oparte jest na zasadzie skargowości, implikuje konieczność złożenia stosownego wniosku przez zainteresowanego. Przepisom k.p.a. nie jest znany przypadek milczącego czy też dorozumianego wniosku o przywrócenia terminu. Istotne jest również, że wniosek o przywrócenie terminu strona może złożyć tylko wówczas, gdy zgadza się, że tego terminu nie dochowała." (wyrok NSA z 13 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 470/22). Złożenie wniosku o przywrócenie terminu musi być zatem faktem bezspornym, wynikającym wprost z jego treści - co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W tych okolicznościach Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a złożona skarga jest niezasadna. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 ww. ustawy.