I SA/Wa 401/09
WyrokWSA w Warszawie2009-08-28
Skład orzekający: Monika Nowicka, Emilia Lewandowska, Iwona Kosińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja odmawiająca ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu, opartej na przesłankach pozadekretowych (obecne i przyszłe wykorzystanie terenu na cele publiczne, brak aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego) jest zgodna z prawem, gdy materialnoprawną podstawę stanowi dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, stwierdzając, że organy administracji publicznej dopuściły się istotnych naruszeń proceduralnych. Kluczowe wady to niewłaściwe ustalenie kręgu stron postępowania (w tym brak wyjaśnienia statusu prawnego podmiotu władającego gruntem oraz prawidłowej reprezentacji Skarbu Państwa) oraz przedwczesne rozpatrzenie sprawy merytorycznie bez należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, w szczególności w kontekście art. 7 dekretu z 1945 r. i obowiązującego orzecznictwa.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi spółki [...] S.A. na decyzję Wojewody utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W., odmawiającą ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej w Warszawie, objętej działaniem dekretu z 1945 r. Organy administracji odmówiły ustanowienia prawa, opierając się na faktycznym wykorzystaniu gruntu na cele publiczne oraz braku aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego, co miało stać w sprzeczności z indywidualnym charakterem użytkowania wieczystego. Spółka skarżąca kwestionowała takie podejście, wskazując na naruszenie przepisów dekretu.Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2009 r. przy udziale Prokuratora Okręgowego w W. sprawy ze skargi [...] S.A. w L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Wojewoda [...] decyzją [...] stycznia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. C. - pełnomocnika spółki [...] S.A. z siedzibą w L., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] odmawiającą następcom prawnym byłego właściciela hipotecznego nieruchomości położonej w W. przy [...], oznaczonej numerem hipotecznym [...], ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do tego gruntu.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z art. 1 wskazanego dekretu grunt niniejszej nieruchomości przeszedł na własność Gminy W., a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stał się własnością Skarbu Państwa i obecnie wchodzi w skład działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] marca 2002 r. l.dz. [...] tytuł własności tej nieruchomości uregulowany był na rzecz L. K., któremu po rozpatrzeniu złożonego wniosku orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] marca 1950 r. Prezydent W. odmówił przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu. Jednakże Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. stwierdził nieważność wyżej wymienionego orzeczenia, co spowodowało konieczność ponownego rozpatrzenia tzw. wniosku dekretowego z dnia 13 stycznia 1948 r.
Ponownie rozpatrując sprawę przyznania prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2008 r. odmówił następcom prawnym byłego właściciela hipotecznego ustanowienia tego prawa do gruntu nieruchomości położonej w W. przy [...]. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ I instancji wyjaśnił, że na mocy aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 2005 r. rep. [...], spadkobiercy L. K. sprzedali spółce [...] S.A. z siedzibą w L. wszystkie należące do nich i przysługujące im zgodnie z postanowieniami dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy prawa i roszczenia o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Przywołując treść art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy organ stanął na stanowisku, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej złożony w trybie tego dekretu podlega uwzględnieniu, jeżeli spełnione są łącznie dwie przesłanki, czyli jeżeli wniosek został skutecznie złożony w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę W. oraz jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela (lub jego następców prawnych) da się pogodzić z jego przeznaczeniem według planu zabudowania (obecnie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego). Jak wynika z akt sprawy objęcie niniejszego gruntu przez Gminę W. nastąpiło w dniu [...] listopada 1948 r., wniosek właściciela hipotecznego o przyznanie prawa własności czasowej wpłynął w dniu [...] stycznia 1948 r., a więc przed terminem określonym w art. 7 ust. 1 w/w dekretu, jednak zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem podlega on rozpatrzeniu jako wniosek złożony w terminie określonym w art. 7 ust. 1 powołanego dekretu. Organ I instancji ustalił, że przedmiotowy grunt objęty był planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego [...] W., zatwierdzonym uchwałą nr [...] Rady [...] W. z dnia [...] lutego 1993 r., zgodnie z którym znajdował się w strefie oznaczonej symbolem [...] i przeznaczony był pod [...]. Jednak w dniu 1 stycznia 2004 r. przestały obowiązywać plany zagospodarowania przestrzennego uchwalone przed dniem 1 stycznia 1995 r. i w tej sytuacji obowiązujący dla przedmiotowej nieruchomości plan również przestał obowiązywać. Obecnie przedmiotowa nieruchomość połączona jest z gruntami sąsiednich nieruchomości hipotecznych i stanowi nową działkę ewidencyjną o numerze [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2. Działka ta stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się we władaniu [...]. W części zabudowana jest budynkiem wykorzystywanym przez [...], co zdaniem organu I instancji, zgodnie z art. 6 pkt 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi cel publiczny, a w części stanowi[...]. Nieruchomość hipoteczna [...] jest fragmentem tego [...]. Organ zwrócił uwagę na pismo Wydziału Planowania Miejscowego Urzędu W. z dnia [...] grudnia 2005 r. znak [...], znajdujące się w aktach sprawy, w którym wskazano, że trudno jednoznacznie stwierdzić, czy przyszły plan zagospodarowania przestrzennego obejmujący ten grunt zmieni dotychczasowy sposób zagospodarowania i funkcje przedmiotowego terenu. Należy zatem liczyć się z możliwością utrzymania funkcji publicznej. W tej sytuacji ponownie rozpatrując wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego Prezydent W. odmówił następcom prawnym byłego właściciela hipotecznego ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości, ponieważ niegdyś wykorzystywano przedmiotową nieruchomość na cele publiczne i należy liczyć się z możliwością utrzymania funkcji publicznej niniejszego terenu biorąc pod uwagę funkcję, jaką obecnie spełnia. Ponadto powołując się na wspomniane pismo z dnia [...] grudnia 2005 r. organ podkreślił, że dla obszaru, na którym położona jest ta nieruchomość, obecnie nie obowiązuje żaden uchwalony plan zagospodarowania przestrzennego. Zatem oddanie przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste, oznaczające, że teren ten zostanie urządzony i wykorzystany dla celów indywidualnych, byłoby sprzeczne z przeznaczeniem tej nieruchomości na cele publiczne. Dnia [...] października 2004 r. do niniejszego postępowania, na podstawie art. 183 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgłosił udział Prokurator Prokuratury [...] w W. (k-32 akt adm.).
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem odwołanie złożyła spółka [...] S.A. Po jego rozpatrzeniu Wojewoda [...] stanął na stanowisku, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że brak aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego obejmującego przedmiotową nieruchomość nie stanowi podstaw do zawieszenia postępowania na mocy art. 97 § 1 pkt 4 kpa, skoro w świetle przepisów ustawy z dnia 27 marca o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym sporządzenie planów zagospodarowania przestrzennego nie jest obowiązkowe, a zatem wniosek podlega rozpatrzeniu, mimo braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego. Wobec czego rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które dotyczyłoby zgromadzenia materiału określającego, czy dla danego terenu obowiązuje plan zagospodarowania przestrzennego, a jeśli nie został on uchwalony, właściwym byłoby wystąpienie o wydanie opinii urbanistycznej. Organ odwoławczy podkreślił, że organ I instancji ustalił, czy dla danego terenu obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, a po uzyskaniu informacji o braku planu, prawidłowo wyjaśnił kwestię obecnego wykorzystania i zagospodarowania spornej nieruchomości oraz ewentualnego jej przeznaczenia w przyszłym planie zagospodarowania przestrzennego obejmującym ten grunt (opinia Naczelnika Planowania Przestrzennego Biura Naczelnego Architekta Miasta). W oparciu o te ustalenia organ II instancji stanął na stanowisku, że należy liczyć się z możliwością utrzymania dla tego terenu funkcji publicznej. Zatem zdaniem organu odwoławczego odmowa przyznania prawa użytkowania wieczystego do spornego gruntu jest prawnie uzasadniona ze względu na wykorzystanie przedmiotowej nieruchomości na cel publiczny i obecny stan jej zagospodarowania.
Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W.
Na decyzję Wojewody [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła spółka [...] S.A. z siedzibą w L. . W uzasadnieniu strona skarżąca uznała wydane decyzje za wadliwe i uzasadnione analogicznie jak wcześniejsza decyzja z dnia [...] marca 1950 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu, której nieważność została stwierdzona przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Skarżący wskazał, powołując się na dotychczasowe orzecznictwo sądowe, że odmowa przyznania prawa użytkowania wieczystego z powodów innych niż opisane w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy jest rażącym naruszeniem prawa. W tej sytuacji strona skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z analizy akt sprawy wynika, że przedmiotowa nieruchomość położona w W. przy [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie zostało wszczęte na skutek złożenia w dniu [...] stycznia 1948 r. przez byłego właściciela hipotecznego przedmiotowej nieruchomości L. K., tzw. wniosku dekretowego. Materialnoprawną podstawę tego postępowania stanowiły zatem przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z art. 1 powołanego dekretu wszelkie grunty położone na obszarze W. przeszły z dniem wejścia w życie dekretu na własność gminy W. Natomiast na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu dotychczasowy właściciel gruntu albo prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby reprezentujące ich prawa, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy (obecnie prawa użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina zobowiązana była wniosek taki uwzględnić, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania (obecnie w planie zagospodarowania przestrzennego). Głównym zatem problemem, który rozstrzygnąć miały organy w niniejszej sprawie było ustalenie, czy został skutecznie złożony w ustawowym terminie wniosek dekretowy oraz czy korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania (obecnie planu zagospodarowania przestrzennego). Jak wynika z uzasadnienia wydanych decyzji organy obu instancji zgodnie stwierdziły, że spełniony został jedynie pierwszy z podanych warunków (skuteczne złożenie wniosku dekretowego). Natomiast wobec braku obecnie planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu, na którym znajduje się sporna działka, organy uznały, że decydujące znaczenie ma faktyczne wykorzystanie i zagospodarowania tej nieruchomości oraz ewentualne jej przeznaczenie w przyszłym planie zagospodarowania przestrzennego, które stoją na przeszkodzie ustanowieniu wnioskowanego prawa.
W tej sytuacji wyjaśnić należy, że Sąd może dokonać merytorycznej kontroli prawidłowości zapadłych decyzji administracyjnych dopiero wówczas, jeśli z akt sprawy wynika, że postępowanie administracyjne zakończone tymi decyzjami przeprowadzone było zgodnie z obowiązującymi przepisami postępowania administracyjnymi. W rozpatrywanej natomiast sprawie analiza zebranego materiału dowodowego wskazuje, że w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym miało miejsce tego rodzaju naruszenie prawa (przepisów proceduralnych), które Sąd orzekający musi w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę z urzędu i które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c oraz pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z akt sprawy wynika, że obie wydane decyzje administracyjne zostały skierowane i doręczone m.in. do [...]. Nastąpiło to jednak bez wcześniejszego wyjaśnienia, na jakiej podstawie prawnej organy orzekające uznały ten [...] za stronę przedmiotowego postępowania administracyjnego. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałby prawnorzeczowy tytuł (np. w postaci użytkowania czy trwałego zarządu) [...] do przedmiotowej nieruchomości. Ze znajdującej się w aktach informacji z ewidencji gruntów z dnia 12 kwietnia 2007 r. (k-51 akt adm.) wynika jedynie, że działka ewidencyjna nr [...] (niezabudowaną częścią której jest dawna nieruchomość hipoteczna [...], której dotyczy wniosek dekretowy) stanowi własność Skarbu Państwa, a jej władającym jest [...]. Poza tą informacją, w aktach administracyjnych sprawy nie ma żadnego dokumentu, z którego wynikałby tytuł prawnorzeczowy [...] do spornego gruntu (np. decyzji czy umowy o przekazaniu przedmiotowego gruntu w użytkowanie, użytkowanie wieczyste lub zarząd ewentualnie trwały zarząd [...], czy też aktualnego opisu z księgi wieczystej nr KW [...], potwierdzającego posiadanie przez [...] tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości). Natomiast sam fakt władania czy zagospodarowania nieruchomości nie jest w świetle art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego wystarczający do uznania [...] za stronę postępowania dekretowego. Wobec tego powstaje uzasadniona wątpliwość Sądu orzekającego, czy wydane decyzje nie zostały skierowane do podmiotu nie będącego stroną postępowania. Zgodnie zaś z treścią art. 156 § 1 pkt 4 kpa decyzja, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie jest obarczona wadą nieważności, którą to przesłankę Sąd orzekający jest obowiązany wziąć pod uwagę z urzędu, co też niniejszym uczynił.
Z kwestią niewłaściwego ustalenia przez organ kręgu stron postępowania wiąże się również kwestia prawidłowości reprezentacji w prowadzonym postępowaniu Skarbu Państwa jako właściciela. Z decyzji organów obydwu instancji nie wynika bowiem, czy i jaki podmiot reprezentował w niniejszym postępowaniu Skarb Państwa.
W miastach na prawach powiatu funkcję starosty wykonuje, stosownie do regulacji art. 92 w związku z art. 91 ust. 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, prezydent miasta, który jest także reprezentantem Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami i powinien być traktowany w postępowaniach administracyjnych jako statio fisci Skarbu Państwa. Udział Prezydenta Miasta wykonującego zadania starosty, jako reprezentanta Skarbu Państwa będącego właścicielem gruntu, wynika wprost z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, ze zm.) ustanawiającym taką reprezentację Skarbu Państwa. W niniejszej sprawie Prezydent W. wykonując funkcję starosty z jednej strony był organem orzekającym w I instancji, a równocześnie przysługiwały mu uprawnienia strony prowadzonego postępowania jako reprezentanta Skarbu Państwa pozostającego właścicielem gruntu. W tej sytuacji, wobec braku innej reprezentacji Skarbu Państwa jako właściciela spornej nieruchomości, zachodzi wątpliwość, czy w przedmiotowej sprawie Prezydent W. nie działał w podwójnej roli, tzn. jako organ podejmujący decyzję (imperium) i jednocześnie jako reprezentant właściciela, czyli Skarbu Państwa, a zatem strony tegoż postępowania (dominium). Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, w przypadku gdy Prezydent Miasta występował w danej sprawie jako organ wydający decyzję administracyjną w I instancji, traci on uprawnienie do występowania w postępowaniu administracyjnym oraz sądowoadministracyjnym w charakterze strony. Podobna sytuacja dotyczy Prezydenta Miasta wykonującego funkcję starosty wydającego jako organ I instancji decyzję administracyjną, który równocześnie w tym samym postępowaniu nie może reprezentować interesu prawnego Skarbu Państwa. Wykonywanie władztwa administracyjnego (imperium) następuje bowiem kosztem ograniczenia uprawnień tego podmiotu w sferze ochrony interesu prawnego (dominium). Przyjęcie odmiennej wykładni musiałoby skutkować wyłączeniem się danego organu administracji publicznej (art. 25 § 1 i 26 § 2 kpa) w przypadkach, w których rozpatrywana sprawa dotyczyłaby interesu reprezentowanej przez niego jednostki samorządu terytorialnego lub mienia Skarbu Państwa, w stosunku do którego wykonuje uprawnienia właścicielskie, zgodnie z zasadą "ne quis iudex in propria causa" (Nikt nie jest odpowiednim sędzią we własnej sprawie). Jeżeli organ nie skorzysta z takiej możliwości, to zostaje pozbawiony możliwości wnoszenia środków zaskarżenia w przypadku, gdy dotyczyłyby one decyzji lub postanowienia wydanych przez ten organ. Powyższy pogląd znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 1 października 2001 r., sygn. akt II SA/Ka 800/99, niepubl., uchwała NSA z dnia 9 października 2000 r. sygn. akt OPK 14/00, ONSA 2001, nr 1, poz. 17, uchwała NSA 19 maja 2003 sygn. akt OPS 1/03, ONSA 2003, nr 4, poz. 115, wyrok NSA z dnia 16 lutego 2005 r. sygn. akt OSK 1017/04, niepubl., postanowienie NSA z 14 kwietnia 2005 r. sygn. akt OSK 1382/04, postanowienie NSA z dnia 27 kwietnia 2006 r. sygn. akt II OSK 368/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2005 r. sygn. akt OSK 1555/04, niepubl., postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt II OSK 1602/07, niepubl.).
W niniejszym postępowaniu administracyjnym Prezydenta W. działając jako starosta i wydając decyzję administracyjną niewątpliwie orzekał w sprawie jako organ I instancji. Oznacza to, zdaniem Sądu, że równocześnie w tym samym postępowaniu nie mógł on reprezentować interesu prawnego Skarbu Państwa. Z akt sprawy nie wynika jednak aby jakikolwiek inny podmiot (np. Minister Skarbu Państwa) reprezentował interesy właściciela, czyli Skarbu Państwa. Brak natomiast udziału reprezentanta Skarbu Państwa w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym oznaczałby, że podmiot ten został pozbawiony możności obrony swych praw i stanowiło podstawę do wznowienia wadliwego postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 kpa). Brak wyjaśnienia tej okoliczności przez organy orzekające również skutkował uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na przedstawione wyżej wady postępowania administracyjnego, co najmniej przedwczesnym byłoby obecnie szczegółowe rozważanie merytorycznego zarzutu podniesionego w skardze. Jednakże ponieważ argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji sprowadza się do stanowiska, że niemożność ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy może wynikać z przesłanek pozadekretowych, czyli obecnego oraz ewentualnego przyszłego sposobu wykorzystania i zagospodarowania nieruchomości na cele publiczne, Sąd uznał za niezbędne przywołanie kilku orzeczeń sądowych wskazujących na dotychczasową linię orzeczniczą. Przede wszystkim w tej materii wypowiadał się już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając np. w wyroku z dnia 17 stycznia 2002 r. sygn. akt I SA 1482/00, że dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy chociaż był restrykcyjny dla właściciela nieruchomości, to jednocześnie ustanawiał sztywne reguły, zgodnie z którymi należało uwzględnić wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu, jeżeli zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Były nimi posiadanie przez dotychczasowego właściciela przedmiotowego gruntu w dacie złożenia wniosku w przepisanym terminie oraz możliwość pogodzenia korzystania przez niego z tegoż gruntu z jego przeznaczeniem wg planu zabudowania. Dekret ten nie zawierał przy tym żadnych innych negatywnych przesłanek do przyznania prawa użytkowania wieczystego. Jeżeli według obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego korzystanie z gruntu dawało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu w tym planie - ustanowienie prawa użytkowana wieczystego (dawniej własności czasowej) było zatem dla organu rozpatrującego wniosek obligatoryjne. Ponadto przywołać trzeba ostatnio podjętą przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie dnia 26 listopada 2008 r. uchwałę sygn. akt I OPS 5/08 (publ. ONSAiWSA 2009/2/18), w której Sąd ten jednoznacznie przesądził, że "przeznaczenie nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego na cele użyteczności publicznej nie wyłączało możliwości przyznania byłemu właścicielowi prawa własności czasowej (wieczystej dzierżawy) na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy." (tak samo wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1341/05, niepubl.). Z kolei w wyroku z dnia 4 stycznia 1999 r. sygn. akt IV SA 135/98 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że powyższy dekret miał charakter aktu służącego celom planistycznym a nie ekspropriacyjnym i w związku z tym sformułowanie zawarte w art. 7 ust. 2 tegoż dekretu "... gmina uwzględni wniosek ..." wskazuje, że zakodowana w tym przepisie norma prawna ma charakter związany w tym sensie, że jeżeli zachodzi przesłanka, określona w tym przepisie, to organ musi podjąć decyzję określoną przepisami prawa. Zwrócić również należy uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 2282/05, w którym Sąd ten stwierdził, że dekret nie określał żadnych innych negatywnych przesłanek do przyznania prawa użytkowania wieczystego. Inne okoliczności nie mają więc doniosłości prawnej, a więc nie mogą stanowić przeszkody do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. Odnosząc się natomiast do kwestii braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego, Sąd ten podkreślił, że "brak ten nie może być podstawą negatywnego rozpoznania wniosku, gdyż taka przesłanka nie wynika z przepisu art. 7 ust 2 dekretu. Dekret nie przewidywał bowiem sytuacji, że na terenie W. brak będzie obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego" oraz korelujący z tym poglądem wyrok tego Sądu z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt I SA 2415/03 (niepubl.), w którym Sąd stwierdził, że "brzmienie przepisu art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) wskazuje, że wolą ustawodawcy było przede wszystkim uwzględnienie wniosków o własność czasową, a jedynym kryterium, które winien mieć na uwadze organ rozpoznający wniosek byłego właściciela jest możliwość pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela z przeznaczeniem tego gruntu według planu zagospodarowania przestrzennego."
Podsumowują powyższe rozważania Sąd uznał, że w przedstawionych istotnych zdaniem Sądu kwestiach zachodzą poważne wątpliwości, które nie zostały wyjaśnione w toku postępowania odwoławczego. W aktach sprawy brak jest dowodów na to, że organ II instancji prowadził w tym kierunku odpowiednie postępowanie wyjaśniające. Tym samym uznać należy, że przedstawiona sprawa nie została przez organy dostatecznie zbadana przed wydaniem rozstrzygnięcia.
Dlatego też przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji przede wszystkim prawidłowo ustali krąg stron postępowania administracyjnego. W szczególności organ rozważy i wyjaśni kwestię prawidłowej reprezentacji Skarbu Państwa, jako obecnego właściciela spornej nieruchomości oraz statusu [...] w niniejszym postępowaniu, popierając swoje ustalenia odpowiednimi dokumentami oraz analizą właściwej regulacji prawnej. Następnie - mając na uwadze przywołane wyżej orzecznictwo - organ powinien przeanalizować, w kontekście przesłanek, o których mowa w przepisie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (ponieważ to ten właśnie przepis stanowi materialnoprawną podstawę wydania decyzji), całość dostępnych dokumentów i ewentualnie przeprowadzić inne dowody, które pozwolą na merytoryczną ocenę zasadności złożonego wniosku dekretowego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło