I SA/Wa 476/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi T. Z. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z [...] września 2012 r. nr [...] odmówił T. Z. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji [...] z [...] grudnia 2011 r. nr [...], odmawiającej potwierdzenia m.in. na jego rzecz prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia [...] prawa własności nieruchomości w [...]n. [...], tj. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowienie Ministra Skarbu Państwa zapadło przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wskazaną na wstępie decyzją z [...] grudnia 2011 r. Wojewoda [...] odmówił A. W., W. M., T. Z., P. S. oraz M. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia [...] prawa własności nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] (dawniej ul. [...]). Decyzja została doręczona T. Z. w dniu [...] grudnia 2011 r. Wyżej wymieniony – reprezentowany przez E.B., w dniu [...] sierpnia 2012 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) wniósł od niej odwołanie, w którym zawarł wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Wniosek ów uzasadnił złym stanem zdrowia wywołanym przewlekłą chorobą, która uniemożliwia mu prawidłowe funkcjonowanie. Wskazywał także, że od jesieni 2011 r. do czerwca 2012 r. przechodził skomplikowane badania i leczenie. Dodatkowo zaznaczał, że jeśli to będzie konieczne przedstawi na potwierdzenie powyższych okoliczności stosowne zaświadczenia. W efekcie rozpoznania powyższego wniosku Minister Skarbu Państwa postanowieniem z [...] września 2012 r. odmówił T. Z. przywrócenie uchybionego terminu. W uzasadnieniu postanowienia organ wywodził, że w sytuacji, gdy przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania podawana przez stronę ustała w czerwcu 2012 r., a odwołujący się wniosek w tym względzie złożył dopiero 1 sierpnia 2012 r., to oznacza to, że nie dochował on 7-dniowego terminu na dokonanie tej czynności, przewidzianego art. 58 § 2 k.p.a. Na powyższe postanowienie T. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi błędne zinterpretowanie czasu i charakter jego choroby. Podnosił mianowicie, że przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia odwołania faktycznie nie ustała, gdyż choroba neuropsychologiczna na jaką cierpi trwa do dziś. Polega ona zaś na krótkotrwałych przerwach świadomości i zaburzeniach pamięci, szczególnie bieżącej. Na potwierdzenie czego przedłożył zaświadczenia Instytutu [...] w W. z [...] października 2012 r. Skarżący wyjaśnił także, iż odebraną decyzję Wojewody [...] włożył do teczki z korespondencja dotyczącą placu budowlanego w B., który jest również przedmiotem dochodzenia rekompensaty, z tym że sprawę w tym względzie prowadzi [...] Urząd Wojewódzki. Prowadzenie zaś postępowań w przedmiocie rekompensaty za mienie w B. przed dwoma organami wywoływało chaos w dokumentacji i jego świadomości co do odebrania decyzji. Odnalazła ją dopiero 30 lipca 2012 r. przyjaciółka – E. B., co było impulsem do udzielenia jej w tej samej dacie pełnomocnictwa, a ona w jego imieniu przesłała 1 sierpnia 2012 r. odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Na rozprawie w dniu 26 marca 2013 r. skarżący przedłożył kolejne zaświadczenie Instytutu [...] z [...] marca 2013 r. potwierdzające podawane przez niego informacje o stanie zdrowia i wywołanych chorobą zaburzeniach. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyrokiem z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt. I SA/Wa 2199/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę jako niezasadną. Wyniku rozpoznania wywiedzionej przez T. Z. skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 5 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1550/13, uchylił wyrok sądu pierwszej i przekazał temu sądowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Odwołując się do treści zaświadczeń dokumentujących stan zdrowia skarżącego jak też jego wyjaśnień, sąd kasacyjny wskazywał, że skarżący w ogóle nie zdawał sobie sprawy, iż odebrał decyzję organu I instancji i o jakiej treści. Dopiero przyjaciółka skarżącego w dniu 30 lipca 2012 r. znalazła tę decyzję w dokumentach skarżącego i to ona (po udzieleniu jej pełnomocnictwa) podjęła - już w dniu 1 sierpnia 2012 r. - kroki celem złożenia odwołania. Okoliczności tych zaś bezzasadnie sąd pierwszej instancji, nie wziął pod uwagę, a uzasadnienie jego wyroku sprowadza się do tezy, że sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Tymczasem powodem odmowy przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania było złożenie takiej prośby z uchybieniem 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a., a organ w ogóle nie rozważał kwestii braku winy w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zwracał jednocześnie uwagę, że nie bez znaczenia w sprawie pozostaje charakter choroby skarżącego. Skoro bowiem cierpi on stale na zaburzenia neuropsychologiczne skutkujące m.in. zaburzeniami poznawczymi ze szczególnym nasileniem pamięci świeżej co do własnej osoby i otoczenia, to trudno przyjąć, że nie ma to żadnego znaczenia dla możliwości uczynieniu zadość czynnościom procesowym w ustawowych terminach. W jego ocenie mamy tu do czynienia z nietypową sytuacją, albowiem skarżący nie pozostaje permanentnie w takim stanie, jednakże charakter tych zaburzeń w istocie może powodować sytuację uniemożliwiającą skarżącemu dokonywanie określonych czynności "urzędowych", szczególnie w ustawowych terminach. Konkludując, Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał sąd pierwszej do uwzględnienia wskazówek i wytycznych zawartych w powyższym wyroku przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest zasadna. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia Ministra Skarbu Państwa stanowił art. 58 k.p.a. W myśl tego przepisu w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego jeżeli uprawdopodobniono, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu i jednocześnie należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przepis ten wprowadza zatem trzy przesłanki, których łączne spełnienie obliguje organ do przywrócenia uchybionego terminu. Są to: uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminu, dopełnienie czynności, dla której określony był termin oraz złożenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu wniosku o jego przywrócenie. Przy czym przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku jest niedopuszczalne, o czym stanowi § 3 art. 58 k.p.a. Zatem aby termin mógł zostać przywrócony w pierwszym rzędzie obowiązkiem podmiotu, który terminowi uchybił, jest wniesienie podania o jego przywrócenie (wraz z dopełnieniem uchybionej czynności procesowej) w określonym przez ustawodawcę siedmiodniowym terminie, którego bieg rozpoczyna się od ustania przyczyny, która uniemożliwiała terminowe dokonanie tej czynności, a więc od dnia zniesienia obiektywnej przeszkody, uniemożliwiającej jej realizację. Wzgląd właśnie na uchybienie tego terminu był okolicznością determinującą rozstrzygnięcie o charakterze procesowym podjęte przez Ministra Skarbu Państwa. Uznał on bowiem, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia przez stronę odwołania, w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy ustała już w czerwcu 2012 r., zatem składając prośbę o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności w dniu 1 sierpnia 2012 r. uchybił on terminowi z art. 58 § 2 k.p.a. Ze stanowiskiem tym jednak - w świetle przedłożonych na etapie postępowania sądowego zaświadczeń Instytutu [...] z [...] października 2012 r. i [...] marca 2013 r. obrazujących stan zdrowia skarżącego - nie sposób się zgodzić. Wynika z nich bowiem jednoznacznie, że co najmniej od 12 grudnia 2011 r. cierpi on na [...], a stan ten trwa do chwili obecnej. Tego rodzaju dysfunkcje zaś, w ocenie Sądu, choć mogą w różnych okresach chorobowych występować z odmiennym nasileniem, z całą pewnością prowadzą do zaburzeń w percepcji czynności podejmowanych w tym czasie przez chorego i ich właściwego rozeznania. Nie pozostają więc bez wpływu na sposób (jak też samą możliwość) utrwalenia się w jego świadomości zdarzeń mających w owym czasie miejsce. Skoro zaś dolegliwości te zdiagnozowane u skarżącego były już w pierwszej połowie grudnia 2011 r., to uprawnione jest wnioskowanie, że towarzyszyły mu one także w dacie odbierania decyzji Wojewody [...], co miało miejsce 30 grudnia 2011 r. Stąd przekonujący jest argument skarżącego, że fakt ten nie został w jego świadomości, a co za tym idzie pamięci zarejestrowany. Nie sposób zatem w takich okolicznościach faktycznych, skutecznie podważyć wiarygodności jego wyjaśnień, iż do momentu odnalezienia egzemplarza tej decyzji przez wspomagającą go E. B. (w dniu [...] lipca 2012 r.) jej istnienie pozostawało poza jego świadomością. Uwzględniając więc tę szczególną sytuację zdrowotną skarżącego, na którą zwracał także uwagę w wydanym w niniejszej sprawie wyroku Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że do dnia odnalezienia decyzji - umieszczonej w dokumentacji dotyczącej sprawy rekompensaty prowadzonej przed innym organem przez samego skarżącego, ale w okolicznościach wyłączających jego świadomość – trwała przeszkoda uniemożliwiająca mu wniesienie od niej odwołania. Tym samym także do tego momentu nie otworzył się określony art. 58 § 2 k.p.a. termin, w jakim mógł on wnioskować o przywrócenie terminu do dokonania ww. czynności procesowej. A skoro tak, to złożenie tegoż wniosku wraz z odwołaniem 1 sierpnia 2012 r. (a więc w dwa dni po jej ustaniu) nastąpiło niewątpliwie z jego zachowaniem. Wprawdzie godzi się w tym miejscu zauważyć, że do samego wniosku o przywrócenie terminu skarżący nie dołączył wspomnianych zaświadczeń, niemniej mając na względzie zawartą w jego treści deklarację o gotowości takowych przedłożenia, obowiązkiem organu - respektującego zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufania jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), a także zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) - było wezwanie strony do uzupełnienia wniosku w tym zakresie. Takich działań Minister Skarbu Państwa jednak zaniechał, co doprowadziło go do niezgodnych z obiektywnie istniejąca rzeczywistością ustaleń stanu faktycznego, a w dalszej kolejności błędnej konstatacji o ustaniu przyczyny uchybienia przez T. Z. terminowi do złożenia odwołania już z końcem czerwca 2011 r. Z tych względów podjęte przez ów organ postanowienie, jako wydane z istotnym naruszeniem art. 58 § 2 w zw. z art. 7 i 8 k.p.a., nie mogło się ostać i stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), podlegać musiało uchyleniu, o czym niniejszym wyrokiem orzeczono. Wyrokiem tym orzeczono również, na zasadzie art. 152 powołanej ustawy, o wstrzymaniu wykonalności zaskarżonego postanowienia. Wyjaśnić natomiast należy, że w ramach rozpoznawania i rozstrzygania w przedmiocie wniesionej przez T. Z. skargi, Sąd nie mógł uwzględnić sformułowanego w niej żądania przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wojewody, gdyż nie ma ku temu kompetencji. Sądy administracyjne sprawują wszak wymiar sprawiedliwości – co do zasady – wyłącznie poprzez kontrolę działalność organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (por. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 - Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz.U. z 2014 r., poz. 1647). Oznacza to, że na skutek zaskarżenia aktu lub czynności organu administracji publicznej, sądy te nie przejmują sprawy administracyjnej do końcowego jej załatwienia, lecz mają jedynie skontrolować (ocenić) działalność tego organu (por. wyrok NSA z 17 marca 2011 r. I OSK 1980/10 Lex nr 957285). Nie zastępują więc one tych organów i nie rozstrzygają za nie sprawy administracyjnej. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku i sprowadzają się do obowiązku merytorycznego rozpoznania wniosku T. Z. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w aspekcie określonej w art. 58 § 1 k.p.a. przesłanki braku winy w jego uchybieniu. Przy czym rozpoznając ten wniosek organ pamiętać musi, że ustawodawca w tym zakresie za wystarczające dla przywrócenie terminu uznaje "uprawdopodobnienie" braku winy w jego uchybieniu. Nie wymaga on zatem konieczności udowodnienia ponad wszelką wątpliwość tej okoliczności, ale uznaje za wystarczające samo wskazanie z dużym stopniem prawdopodobieństwa, że dana czynność w określonym przez przepisy prawa czasie nie mogła zostać dokonana z przyczyn nieleżących po stronie zainteresowanego.