I SA/Wa 599/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska WSA Marta Kołtun - Kulik Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2017 r. sprawy ze skargi C. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] , orzekającą o odmowie umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną W.Z. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Wyrokiem Sadu Rejonowego w Z. z [...] stycznia 2012 r., sygn. akt [...] C.Z. został zobowiązany do alimentów na rzecz dziecka W. Z. , w kwocie 500 zł miesięcznie. Następnie pismem z dnia 24 października 2016 r. osoba ta została poinformowana o treści art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm.) oraz o zobowiązaniach wobec skarbu Państwa, z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w kwocie [...] zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości [...] zł. C. Z. zwrócił się o umorzenie w całości lub w części przedmiotowych należności, wskazując na pobyt w [...] r. oraz brak odpłatnego zatrudnienia. Wójt Gminu J. wskazaną na wstępie decyzją odmówił umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, bowiem w ocenie organu, w sytuacji wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki umorzenia zobowiązania, a podjęte rozstrzygnięcie nie stanowi przeszkody dla rozpatrzenia ewentualnego wniosku o rozłożenie ww. należności na raty, czy też o odroczenie terminu płatności. Umorzenie należności, o którym mowa w art. 30 ust. 2 wskazanej uprzednio ustawy ma charakter uznaniowy, a jego zastosowanie uzależnione jest od ustalenia, czy dłużnik w sposób trwały stracił możliwość wypełnienia zobowiązań alimentacyjnych z powodów niezależnych od niego. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł zobowiązany do alimentów podnosząc, że nie uwzględniono wszystkich okoliczności sprawy, bowiem nawet jeśli podjąłby pracę w zakładzie karnym to i tak nie spłaciły alimentów. Z tego też powodu uważa starania o rozłożenie na raty lub odroczenie płatności za niecelowe. Utrzymując w mocy powyższą decyzję Wójta, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w orzeczeniu z dnia [...] lutego 2017 r. wskazało, że użycie w art. 30 ust. 2 ww. ustawy sformułowania "może" wskazuje, że rozstrzygnięcia organów administracji w tym przedmiocie mają charakter decyzji uznaniowych, przy jednoczesnym związaniu organu przesłankami wskazanymi w tym przepisie, tj. sytuacją dochodową i rodzinną wnioskodawcy. Umorzenie należności ma charakter wyjątkowy i zachodzić może tylko i wyłącznie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego obowiązku alimentacyjnego. Natomiast pobyt w [...] i chęć podjęcia nowego życia bez obciążenia długami, po jego opuszczeniu, nie uzasadnia umorzenia tych należności. Odbywanie [...] jest następstwem popełnienia [...]czynu, nie może zatem stanowić okoliczności uzasadniających umorzenie należności. Obecny brak zatrudnienia nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącego po opuszczeniu zakładu karnego, a tym samym zmiany jego sytuacji majątkowej. Przy czym wnioskodawca nie wykazał, że jego sytuacja jest szczególna i odbiega o sytuacji innych dłużników alimentacyjnych, przebywających w zakładach karnych. W złożonej do Sądu skardze C.Z. wniósł o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego lub odroczenie terminu płatności, bowiem koniec [...] przypada na [...] r. Wskazał ponadto, że kiedy przebywał [...] nie miał problemów z regulowaniem należności, jednak obecnie został [...] r. Był wówczas nieletni, a [...] został dopiero po [...] latach od dokonania [...] i po urodzeniu się córki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji, wydając zaskarżony akt, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd, badając legalność zaskarżonego aktu, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzające ją orzeczenie Wójta Gminy J. z dnia [...] grudnia 2016 r. nie naruszają przepisów prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] , którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję, odmawiającą umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla dziecka W. Z. w kwocie [...] zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Powołany przepis przewiduje prawo dłużnika do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja w tym przedmiocie podejmowana jest po rozważeniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, na którą powołuje się on we wniosku. Wyjaśnić w tym miejscu należy, iż orzekanie przez organy administracji na podstawie art. 30 ust. 2 tej ustawy odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma natomiast takiego obowiązku. Uznaniowy charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną, co do treści rozstrzygnięcia. Nie oznacza to jednak, że rozstrzygnięcia podejmowane w omawianym trybie mogą być dowolne. Powinnością organów jest bowiem dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych i uzasadnienie wydanej decyzji, zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 kpa. Organ orzekający jest przy tym związany przesłankami wskazanymi w przepisie, stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie jest to art. 30 ust. 2 ww. ustawy, wskazujący na konieczność uwzględnienia sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Na sytuację dochodową dłużnika niewątpliwie składa się jego stan zdrowotny, bo tylko po jego uwzględnieniu można mówić o możliwościach zarobkowych wnioskodawcy. Przy ustalaniu zaś możliwości zarobkowych i majątkowych bierze się pod uwagę nie tylko zarobki i dochody rzeczywiście uzyskiwane, lecz i te, które osoba zobowiązana do alimentacji mogłaby uzyskać przy dołożeniu należytej staranności, stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych. Powyższe oznacza, że umorzenie w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu, łącznie z odsetkami, może być dokonane jedynie wówczas, gdy ocena całokształtu okoliczności, dotyczących sytuacji finansowej i rodzinnej dłużnika pozwoli uznać, że wystąpiła szczególna sytuacja, uprawniająca do wnioskowania o takiej potrzebie. Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega na ocenie prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych oraz tego, czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Zatem, sąd administracyjny ma obowiązek zbadać czy prowadząc postępowanie w sprawie organ nie uchybił art. 7 i art. 77 § 1 kpa, a także czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy. Sąd bada również czy, organ dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i jego zakresu (w tym przypadku: umorzenia należności). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że wydając orzeczenia na podstawie powołanego art. 30 ust. 2 ustawy, a więc w warunkach uznania administracyjnego, organy obu instancji wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy, niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń, co do okoliczności faktycznych, istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ustalenia te Sąd w pełni podziela. Podzielić trzeba stanowisko organu odwoławczego, iż umorzenie należności na podstawie art. 30 ust. 2 ww. ustawy ma charakter wyjątkowy. Zatem, powinno ono mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile taki stan jest efektem czynników, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności. Instytucja umorzenia przedmiotowych należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Z akt sprawy nie wynika zaś, aby takie szczególne okoliczności w niej zaistniały. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, iż skarżący ma ponad [...] lat i obecnie przebywa w [...], odbywając [...], której koniec upływa w dniu [...] 2024 r. Jak wynika z zaświadczenia Dyrektora [...] we W. skarżący nie jest zatrudniony. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności, tj. zarówno sytuację osobistą skarżącego, w ocenie Sądu, rację mają organy orzekające, że w tym konkretnym przypadku nie można zastosować instytucji umorzenia przedmiotowych należności. Jak trafnie podniosły organy orzekające, nie uzasadnia umorzenia należności pobyt skarżącego w zakładzie [...]. Odbywanie [..] nie jest okolicznością obiektywną, lecz stanowi efekt [...] działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca skutkiem niezgodnych z prawem i nieakceptowanych społecznie działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 544/07 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2011 r., sygn. akt I OSK 881/11, dostępne w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedstawione w powołanych orzeczeniach poglądy Sąd w składzie orzekającym w całości podziela. Zdaniem Sądu, organ wyjaśnił i rozważył wszelkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności w tym zarówno te wskazywanie przez stronę, jak i dotyczące sytuacji osobistej i dochodowej. To zaś, że nie podzielił stanowiska skarżącego i nie uwzględnił jego wniosku nie może świadczyć o wadliwości decyzji. Prawdą jest, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna, przybywa on w zakładzie [...] i nie może podjąć zatrudnienia, jednak nie uzasadnia to umorzenia należności. Fakt przebywania w zakładzie [...] nie może prowadzić do zdjęcia z dłużnika odpowiedzialności za zapewnienie środków finansowych na utrzymanie własnych dzieci. Nie można zapominać o tym, iż obowiązek alimentacyjny - zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. System zabezpieczenia społecznego nie ma zaś na celu zwolnienia rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą pomocniczości (wyrażoną w preambule Konstytucji RP), stosownie do której Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane (por. rozważania zawarte w pkt 4.2 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06). Zatem, nie jest uzasadnione, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych. Z tych powodów uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionej świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów. Podnoszona wyżej wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Zatem, jak już wskazano powyżej, umorzenie należności powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie nie naruszyły przepisów prawa zarówno materialnego, jak i procesowego, należycie zbadały i oceniły sytuację materialną i zdrowotną skarżącego, a wyprowadzone przez nie wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i uzasadniały odmowę umorzenia przedmiotowych należności. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), orzekł jak w sentencji.