I SA/Wa 665/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. S. na postanowienie Wojewody [...] z [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia postępowania oddala skargę. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu zażalenia G. S., postanowieniem z [...] lutego 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta [...] z [...] grudnia 2020 r. nr [...] odmawiające podjęcia zawieszonego postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. Nr [...]. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy. Prezydent [...] postanowieniem z [...] grudnia 2020 r. nr [...] odmówił podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Na ww. postanowienie zażalenie wniosła G. S.. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] lutego 2021 r. utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta [...] z [...] grudnia 2020 r. W uzasadnieniu wskazał, że nieruchomość, położona w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279) – dalej zwanego "dekretem". Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. 21 listopada 1945 r. grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność gminy [...], a od 1950 r. na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz. 130) na własność Skarbu Państwa. Prezydent [...] postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], do czasu dostarczenia do akt przedmiotowej sprawy postanowienia sądu powszechnego ustalającego właściciela nieruchomości objętej wnioskiem o ustalenie odszkodowania na dzień [...] listopada 1945 r. Ponadto na podstawie art. 100 § 1 kpa organ I instancji zobowiązał strony przedmiotowego postępowania do wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o ustalenie właściciela nieruchomości, objętej wnioskiem o ustalenie odszkodowania na dzień [...] listopada 1945 r. w terminie do 6 miesięcy od dnia, w którym niniejsze postanowienie stało się ostateczne. Pismem z [...] kwietnia 2019 r. organ I instancji poinformował G. S. o aktualnym stanie postępowania w przedmiotowej sprawie, a także wskazał, że dowodem potwierdzającym prawo własności na dzień [...] listopada 1945 r. wskazał, że dowodem potwierdzającym prawo własności na dzień [...] listopada 1945 r. może być wykaz z działu II księgi wieczystej, zaświadczenie hipoteczne lub wyrok właściwego sądu ustalający prawo własności. Pismem z [...] marca 2020 r. G. S. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o podjęcie postępowania w przedmiotowej sprawie. Wojewoda [...] zawiadomieniem z [...] lipca 2020 r. przekazał przedmiotowy wniosek organowi I instancji do rozpatrzenia zgodnie z właściwością. Prezydent [...] postanowieniem z [...] grudnia 2020 r. nr [...] odmówił podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość uzasadniając to m.in. brakiem dokumentów świadczących o tym, do kogo należała przedmiotowa nieruchomość na dzień [...] listopada 1945 r. Dalej Wojewoda wskazał, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2002 r. sygn. akt V SA 150/02 organ właściwy do rozpatrzenia zażalenia wniesionego w trybie art. 101 § 3 kpa ma wyłącznie kompetencje do dokonania kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia w sprawie podjęcia zawieszonego postępowania. Kontrola ta, zgodnie z art. 97 § 2 kpa ogranicza się zatem jedynie do stwierdzenia, czy organ I instancji prawidłowo ustalił, że ustały przyczyny stanowiące podstawę zawieszenia z urzędu konkretnego postępowania administracyjnego. Zatem na gruncie rozpoznawanej sprawy, w której zostało zaskarżone postanowienie o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania Wojewoda [...] posiada kompetencje do kontroli zgodności z art. 97 § 2 kpa rozstrzygnięcia Prezydenta [...] w ocenie zasadności wniosku z [...] marca 2020 r. o podjęcie postępowania zawieszonego postanowieniem Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2018 r., tj. czy organ prawidłowo ocenił, że ww. wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania nie uzasadniał spełnienia warunków do jego podjęcia ustalonych w postanowieniu o zawieszeniu. Mając na uwadze powyższe Wojewoda stwierdził, że do dnia złożenia wniosku o podjęcie postępowania w przedmiotowej sprawie, strony nie przedłożyły wymaganych dokumentów, których brak był przyczyną zawieszenia postępowania, tj. wykazu z działu II księgi wieczystej, zaświadczenia hipotecznego lub wyroku właściwego sądu ustalającego prawo własności. W zażaleniu na postanowienie Prezydenta [...] z [...] grudnia 2020 r. strona podniosła, że tytułem własności na dzień [...] listopada 1945 r. jest postanowienie spadkowe Sądu Powiatowego w [...] z [...] lutego 1952 r. sygn. Akt [...]. Jednak Wojewoda uznał, że ww. postanowienie spadkowe nie potwierdza prawa własności na dzień [...] listopada 1945 r. Prawo własności na dzień [...] listopada 1945 r. może potwierdzić wykaz z działu II księgi wieczystej, zaświadczenie hipoteczne lub wyrok właściwego sądu ustalającego prawo własności. Mając powyższe na uwadze, Wojewoda [...] stwierdził, że odmowa podjęcia postępowania przez Prezydenta [...] w zakwestionowanym postanowieniu była zgodna z art. 97 § 2 kpa. Od postanowienia Wojewody [...] z [...] lutego 2021 r. G. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w celu wydania decyzji o odszkodowaniu, zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 1958 r., na mocy której nastąpiło wywłaszczenie, bez wypłacenia należnego odszkodowania, czy też nieruchomości zamiennej. Domaga się w skardze także słusznego odszkodowania za stratę i krzywdę wyrządzoną wywłaszczeniem na cele publiczne na mocy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W skardze zarzuciła organowi rażące naruszenia prawa w rozpoznawanej sprawie, gdzie bez uzasadnionej zwłoki doszło do niekończącej się przewlekłości postępowania administracyjnego, opartego na fałszywych przesłankach, doprowadzających do bezprawnego zawieszenia postępowania. Skarżąca wskazała, że czas ubiegania się przez nią o słuszne odszkodowanie, biegnie od śmierci jej ojca S. F., notarialnego współwłaściciela nieruchomości zabudowanej domem trzypiętrowym, usytuowanym przy zbiegu dwóch ulic: [...] i [...] w [...]. Podała, że powyższa nieruchomość została przejęta na cele publiczne, na mocy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i pozbawiono wówczas jej ojca S. F. faktycznego władania nieruchomością, a stało się to [...] kwietnia 1958 r. Ponadto zgodnie z art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość mogą dochodzić właściciele, którym wyrządzono krzywdę i szkodę poprzez pozbawienie ich środków do życia i zamieszkania, nie wypłacono należnego odszkodowania, nie dano budynku zastępczego, ani nie zapłacono za udział. Czas biegnie nieprzerwanie, a do chwili obecnej spadkobiercy nie uzyskali decyzji uprawniającej do należnego odszkodowania. Zaznaczyła, że Prezydent [...] odmówił podjęcia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Odmowę tę utrzymał w mocy Wojewoda [...], a w wydanym postanowieniu nie ma żadnej informacji, kto był właścicielem ww. nieruchomości na dzień [...] listopad 1945 r. Zdaniem skarżącej organ nie miał podstaw prawnych do zawieszenia postępowania, z odwołaniem się do daty [...] listopad 1945 r.. Uważa, że ta data nie ma mocy prawnej, gdyż Sąd Powiatowy w [...] wyraźnie wskazał spadkobiercę na ten czas, którym był F. S.. Sprzedał on swoją spadkową własność w 1952 r. i nie ma jego osoba żadnego związku prawnego z ustawą z dnia 12 marca 1958 r. Nadto O. K. zapomniał, że B. S. był synem A. i S. zmarłej w [...] [...] września 1973 r. Cóż więc wspólnego mają synowie H. i C. z domu S., którzy zostali zamordowani w czasie II Wojny Światowej, co dokumentuje Żydowski Instytut Historyczny w [...]. Skarżąca dodała, że Państwo Polskie w 1948 r. wypłaciło Państwu Izrael wysokie odszkodowanie za pozostawione nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. W pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w niniejszej sprawie Sąd nie kontrolował zasadności zawieszenia postępowania odszkodowawczego, które nastąpiło na podstawie postanowienia Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2018 r., w szczególności w zakresie przyczyn zawieszenia tegoż postępowania. To postanowienie podlegało odrębnemu zaskarżeniu zażaleniem, a później skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. G. S. pomija to, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie była zgodność z prawem postanowienia Wojewody [...] z [...] lutego 2021 r. i poprzedzającego go postanowienia Prezydenta [...] z [...] grudnia 2020 r. dotyczących odmowy podjęcia zawieszonego postępowania odszkodowawczego w sprawie dotyczącej nieruchomości warszawskiej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]. Jeżeli chodzi o to zagadnienie Sąd zauważa, że podstawę prawną postanowienia organu I instancji o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania stanowił art. 97 § 2 kpa. Przepis ten stanowi, że gdy ustąpią przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, o których mowa w § 1 pkt 1-4, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony. W niniejszej sprawie istotne było zatem to, czy ustąpiła przyczyna zawieszenia postępowania, tj. czy wykazany został przez strony postępowania odszkodowawczego stan własnościowy nieruchomości hipotecznej nr [...], istniejący w dacie [...] listopada 1945 r. (dacie wejścia w życie dekretu). Okoliczność ta winna być ustalona na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego ustalającego, w trybie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego, prawo własności do nieruchomości hipotecznej nr [...], położonej w [...] przy ul. [...]. W sprawie nie udało się pozyskać, wg stanu nieruchomości hipotecznej nr [...] z daty wejścia w życie dekretu, umowy cywilnoprawnej zawartej w formie aktu notarialnego dokumentującej stan własnościowy nieruchomości stanowiącej podstawę wpisu prawa własności w księdze hipotecznej, świadectwa hipotecznego nieruchomości, czy zaświadczenia obecnego sądu wieczystoksięgowego. Skoro zatem brak dowodu na to, kto był właścicielem spornej nieruchomości wg stanu na [...] listopada 1945 r., to ustalenie tej okoliczności winno nastąpić w postępowaniu sądowym przed sądem powszechnym. Prezydent [...] jako organ administracji publicznej nie był bowiem władny na drodze postępowania administracyjnego do ustalenia stanu własnościowego przedmiotowej nieruchomości, gdy nie miał dokumentu urzędowego, w rozumieniu art. 76 § 1 i 2 kpa, stanowiącego dowód własności nieruchomości (np. zawartej przed [...] listopada 1945 r. umowy notarialnej przenoszącej własność nieruchomości, prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego w sprawie, gdzie stan własności nieruchomości na datę [...] listopada 1945 r. stanowiłby przesłankę rozstrzygnięcia, zaświadczenia sądu wieczystoksięgowego o stanie prawnym nieruchomości na tę datę), który to dokument organ ten mógłby następnie ocenić w sferze podmiotowej i przedmiotowej, co do jego znaczenia prawnego i skutków z niego wynikających. Skoro zatem nie ustąpiły przyczyny zawieszenia niniejszego postępowania odszkodowawczego, to nie było podstaw do podjęcia zawieszonego postępowania. Prezydent [...] jest związany wydanym postanowieniem o zawieszeniu postępowania odszkodowawczego od chwili jego doręczenia (art. 110 w zw. z art. 126 kpa). Zatem, przy braku ustania przyczyny zawieszenia postępowania, tylko wycofanie z obrotu prawnego postanowienia o zawieszeniu postępowania obligowałoby organ do jego podjęcia na podstawie art. 97 § 2 kpa, a takie zdarzenie nie miało miejsca. Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie administracyjnej przedmiotem oceny mogło być tylko ustalenie, czy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2007 r. sygn. akt I OSK 1878/06; wyrok NSA z 11 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1704/10; wyrok NSA z 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 3194/14; wyrok NSA z 19 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2656/15). Wobec tego w sytuacji nieprzedłożenia przez żadną ze stron postępowania prawomocnego postanowienia sądu powszechnego stwierdzającego prawo własności do nieruchomości hipotecznej nr [...] wg stanu na [...] listopada 1945 r. prawidłowo Prezydent [...] odmówił podjęcia postępowania odszkodowawczego i to postanowienie zasadnie zaakceptował Wojewoda [...] w zaskarżonym postanowieniu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329) orzekł, jak w sentencji.