I SA/Wa 687/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie WSA Gabriela Nowak (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], orzekającą o odmowie przyznania I. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] złotych na pokrycie kosztów wyjazdu wakacyjnego dla I. M. oraz jej syna . Powyższe decyzje zapadły w wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku I. M. z dnia 15 czerwca 2005 r. po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1375/07 uprzednio wydanych w tej sprawie rozstrzygnięć organów obydwu instancji. Wspomnianym wnioskiem I. M. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów 14 dniowego indywidualnego wyjazdu wakacyjnego dla syna P. i opiekuna (matki dziecka), które według przedstawionych na piśmie wyliczeń strony wynoszą [...] zł. Rozstrzygając po raz pierwszy sprawę Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. odmówił przyznania tego zasiłku wskazując, iż mimo rozważenia wszelkich możliwości udzielenia wsparcia rodziny nie był w stanie przeznaczyć na pomoc tak wysokiej kwoty. Organ podał, że I. M. ma [...] lat, wyższe wykształcenie, samotnie wychowuje [...]-letniego syna P. i jest stałą klientką Ośrodka Pomocy Społecznej oraz systematycznie korzysta z pomocy finansowej od 1993 r. Syn P. od 3 lat nie posiada uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego. Dwuosobowa rodzina I. M. utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł netto, świadczeń rodzinnych w wysokości [...] zł miesięcznie oraz dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł. W czerwcu 2005 r. dochód własny rodziny wyniósł [...] zł, co stanowi kwotę [...] zł na osobę. Dodatkowo we wskazanym miesiącu wnioskodawczyni otrzymała stypendium szkolne (jednorazowo) z Urzędu Miasta L. na zakup artykułów szkolnych na łączną kwotę [...] zł. Zatem uzyskiwany przez nią dochód przekraczał kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynoszące 316,00 zł., co nie pozwalało, zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej ( Dz.U. nr 65, poz. 593 ze zm.), przyznać jej pomocy bezzwrotnej. Ponadto strona nie przyjęła propozycji wysłania syna na kolonie za pośrednictwem Ośrodka Pomocy Społecznej w L. odmawiając przyjęcia karty kolonijnej na wypoczynek w L. Decyzją z dnia [...] września 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało powyższe decyzję organu pierwszej instancji w mocy, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 2102/05 oddalił wniesioną przez I. M. na to rozstrzygnięcie skargę. Wyrok ten w następstwie rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny wniesionej skargi kasacyjnej został wyrokiem z dnia 4 lipca 2007 r. uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę, gdyż trafnie podniesiono, że w granicach tej sprawy mieści się również zagadnienie, czy orzekające w sprawie organy w ogóle, lub przynajmniej dostatecznie wnikliwie, rozpatrzyły możliwości zastosowania art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku ponownego rozpoznania skargi I. M. wyrokiem z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1375/07 uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w W. z dnia [...] września 2005 r. oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] lipca 2005 r. podnosząc, iż wprawdzie dochód rodziny skarżącej przekroczył kryterium dochodowe na osobę w rodzinie uprawniające do świadczenia, a wynoszące zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, 316 złotych, jednak zgodnie z zastrzeżeniem zawartym w tym samym artykule zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji powinien odnieść się do treści art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu z treści uzasadnienia decyzji nie wynika, czy uznano, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi uzasadniony przypadek w rozumieniu tego przepisu, czy też , że skarżąca oczekuje tylko pomocy bezzwrotnej. W tym stanie rzeczy wniosek skarżącej z dnia 15 czerwca 2005 r. został ponownie rozpatrzony przez Prezydenta Miasta L., który decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] odmówił przyznania I. M. zasiłku celowego we wskazanej na wstępie wysokości, podnosząc iż rozpatrując sprawę wziął pod uwagę sytuację finansową rodziny wnioskodawczyni z maja 2005 r. W tym czasie dochód rodziny wynosił [...] złotych ([...] złotych na osobę) i przekraczał obowiązujące wówczas kryterium ustawowe 632,00 złote (2 x 316,00 złotych). Biorąc powyższe pod uwagę organ, stosownie do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., rozważył sprawę pod kontem wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 40 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepisy te pozwalają przyznać pomoc społeczną osobom przekraczającym kryterium dochodowe, w sytuacji gdy rodzina ubiegająca się o pomoc finansową poniosła straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej (art. 40) bądź w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające pomoc (art. 41). W ocenie organu w rodzinie strony nie wystąpiła sytuacja której mowa w art. 40 ustawy. Nie wystąpił również żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ustawy, wyraziście odbiegający od sytuacji innych osób kwalifikujących się do otrzymania takiej pomocy. Jednocześnie organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu sprawy kierować się musi możliwościami finansowymi ośrodka pomocy społecznej. Zwrócił również uwagę, iż wnioskodawczyni proponowano, aby jako osoba o lekkim stopniu niepełnosprawności skorzystała z dofinansowania do wyjazdu na turnus rehabilitacyjny ze środków finansowych Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w L. i dwukrotnie zaoferowano bezpłatne kolonie dla syna. Od powyższej decyzji I. M. wniosła odwołanie, podnosząc, iż koszty postępowania sądowego już wielokrotnie przekroczyły kwotę, która jest niezbędna na pokrycie kosztów wakacyjnego wyjazdu dziecka dla poratowania zdrowia. W obszernym uzasadnieniu odwołania w przedstawiła ona swoją trudną sytuację materialną i zarzuciła Ośrodkowi Pomocy Społecznej podejmowanie działań zmierzających do wykluczenia społecznego jej i dziecka. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wskazując na treść art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a jego przyznanie nie jest prawnym obowiązkiem organów administracyjnych i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, zaś dla ośrodka obowiązku jego przyznania. W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji rozstrzygając niniejszą sprawę nie przekroczył granic uznania. Na potwierdzenie trafności swojego stanowiska organ przytoczył tezy z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2000 r. sygn. I SA 945/00 (lex nr 79608) oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1825/05 (lex nr 194040). Na powyższą decyzję I. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej zmiany w ten sposób, że zostanie jej przyznany zasiłek we wnioskowanym zakresie. Zdaniem skarżącej odmowa przyznania jej zasiłku jest bezzasadna, a Ośrodek Pomocy Społecznej dysponuje środkami na ten cel. Dowolność przyznawania tych środków nie oznacza swobody w doborze osób którym są przyznawane. Skarżąca wskazała przy tym na przepisy ustawy o pomocy społecznej, które regulują cele i zasady przyznawania pomocy. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sąd administracyjny dokonuje oceny, czy organ administracji przy rozpoznawaniu sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując sprawę w ramach tych kryteriów uznać należy, że skarga I.M. nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego stosownie do art. 8 ust. 2 pkt 2 wskazanej ustawy 316 zł na osobę w rodzinie. Za dochód zaś uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art.8 ust. 3 ustawy). W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego zostało wszczęte wnioskiem strony z dnia 15 czerwca 2005 r. W tym stanie rzeczy przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia organy w pierwszej kolejności zbadały dochód dwuosobowej rodziny skarżącej uzyskany w miesiącu maju 2005 r. Wyniósł on wówczas [...] złotych ([...] złotych na osobę w rodzinie) i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Ustalony przez organy dochód, jak i przekroczenie kryterium dochodowego nie budzą wątpliwości Sądu. W sprawie nie wystąpiły również okoliczności, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy, które by uzasadniały przyznanie stronie zasiłku celowego niezależnie od wielkości uzyskanego w rodzinie dochodu. Rodzina skarżącej nie poniosła bowiem w badanym okresie straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej. W tej sytuacji brak było podstaw do przyznania skarżącej zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Sąd podziela stanowisko organów, iż w sprawie nie zachodzą także, żadne szczególne okoliczności, które by uzasadniały przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, mimo przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, może zostać przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że pod pojęcie tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie są z pewnością "szczególnym przypadkiem" niskie dochody rodziny uniemożliwiające wspólny wakacyjny wyjazd, wcześniejsze przejście skarżącej na emeryturę, stan zdrowia syna, czy też nieuzasadnione zdaniem skarżącej orzeczenie o jej niepełnosprawności, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Skoro zaś w rozpoznawanej sprawie, nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające pomocy społecznej nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego. Przy czym podkreślić należy, że rozstrzyganie spraw, których przedmiotem jest zasiłek celowy lub zasiłek celowy specjalny w ramach uznania administracyjnego oznacza, że przyznanie ww. świadczeń nie jest prawnym obowiązkiem organów administracyjnych i nie rodzi dla strony roszczenia o jego przyznanie. To do organu należy ocena czy zostały spełnione warunki uzasadniające przyznanie pomocy w formie wskazanych wyżej zasiłków. Zważyć należy, że zadaniem pomocy społecznej, jak wskazuje na to sama nazwa ustawy, jest świadczenie pomocy osobom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, życiowej, losowej, są chore, niepełnosprawne, bezdomne. Jest więc to pomoc, w codziennych podstawowych sprawach, tj. bytowych, żywieniowych, zdrowotnych, mieszkaniowych, edukacyjnych. Celem pomocy społecznej nie jest natomiast zapewnianie świadczeniobiorcy zabezpieczenia wszelkich zgłaszanych przez niego potrzeb i w wysokości przez niego wskazywanej, w szczególności wówczas, gdy uzyskiwany przez niego dochód przekracza ustawowe kryterium uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby wnioskującego o pomoc i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. Nie można im zatem stawić zarzutu arbitralności przy podejmowaniu decyzji. W toku rozpoznawania sprawy organy uwzględniły również ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Sądu z dnia 23 listopada 2007 r., a tym samym zastosowały się do dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.