I SA/Wa 70/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach (dalej: "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania M. I. (dalej: "Skarżący"), decyzją z 3 listopada 2023 r. nr SKO.4000-2070/2023, utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") z 20 września 2023 r. nr [...], o odmowie przyznania zasiłku celowego w wysokości 6000 zł na opłacenie kosztów opiekunki. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 23 sierpnia 2023 r. Skarżący zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o przyznanie pomocy w formie asystenta lub usług opiekuńczych. W ramach postępowania wyjaśniającego pracownik socjalny przeprowadził w dniu 13 września 2023 r. rodzinny wywiad środowiskowy, podczas którego sprecyzował swoje oczekiwania wskazując, że oczekuje ze strony GOPS przyznania 6000 zł miesięcznie na opłacenie opiekunki, którą chce sobie znaleźć i, że interesuje go tylko pomoc finansowa. Wójt, działając na podstawie art. 106 ust. 1, art. 39 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283) dalej: "u.p.s.", odmówił Skarżącemu przyznania zasiłku celowego w wysokości 6000 zł na opłacenie kosztów opiekunki, gdyż nie zostało spełnione kryterium dochodowe. W uzasadnieniu wskazał, że ze sporządzonego w dniu 13 września 2023 r. kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżący (lat 84) przebywa na świadczeniu emerytalnym oraz, że z uwagi na posiadane schorzenia, legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności orzeczonym na stałe i stałą niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zamieszkuje w starym drewnianym budynku, którego jest współwłaścicielem wraz z córką (po 1/2). Budynek od lat nie był remontowany, brak źródła ogrzewania, wyposażony jest bardzo skromnie. Prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony i ma dwie córki z którymi nie utrzymuje kontaktów. Posiada uprawnienie do emerytury z KRUS (netto 1869,31 zł) wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym (294,39 zł) i świadczeniem uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (442,28 zł). Ze świadczenia potrącana jest kwota 428,88 zł z tytułu egzekucji komorniczych. Dochód z miesiąca lipca 2023 r. wyniósł netto 2298,19 zł, nadto Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,9834 ha przeliczeniowego, dochód z gospodarstwa wyliczony został na kwotę 1029,27 zł oraz otrzymuje co miesiąc alimenty od córek w wysokości po 150 zł (tj. 300 zł miesięcznie). Organ podał, że łączny dochód Skarżącego wyniósł 3627,46 zł i ponad czterokrotnie przekroczył kryterium dochodowe z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. dla osoby samotnie gospodarującej tj. 776,00 zł. W ocenie Wójta z uwagi na powyższe Skarżący nie kwalifikuje się do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Podkreślił, że ma on możliwość przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. jednak od lat nie podejmuje żadnych działań w kierunku rozwiązania swojej sytuacji życiowej. Zauważył, że Skarżący podejmuje nieracjonalne działania poprzez zaciąganie pożyczek, których spłata jest powodem jego problemów finansowych, za które obwinia GOPS i inne instytucje. Jednocześnie organ wskazał, że zadłużenie zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 u.p.s. nie stanowi podstawy do pomniejszenia posiadanego dochodu. Podniósł, że Skarżący często podróżuje, a środki ponoszone na codzienne przejazdy mógłby spożytkować na zaspokojenie swoich potrzeb bytowych i poprawę warunków mieszkaniowych. Wskazał również, że podczas wywiadu pracownik socjalny wytłumaczył mu zasady przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze oraz zaproponował umieszczenie go w domu pomocy społecznej, ale propozycja ta została przez niego odrzucona. Skarżący podniósł, że oczekuje jedynie pomocy finansowej na opłacenie opiekunki. Wójt przytoczył treść art. 39, art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 41 pkt 1 u.p.s. wskazując, że w jego ocenie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek do udzielenia takiej pomocy. Niezgadzając się z powyższym Skarżący wniósł odwołanie wskazując, że na utrzymanie pozostaje mu kwota 400 zł miesięcznie, nie użytkuje pola, które figuruje na niego, emeryturę oddaje za długi, a gmina nie wspiera go w pasji wynalazków. Wskazał, że będzie odwoływał się do Rzecznika Praw Obywatelskich powołując się na niezgodne z Konstytucją traktowanie. Podał, że pożycza w lombardzie w [...], a tam są duże "koszta". Podniósł również, że [...] Spółdzielnia "[...]" odmówiła mu pomocy, której oczekuje zgodnie ze swoimi oczekiwaniami. Kolegium decyzją z 3 listopada 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta z 20 września 2023 r. Stwierdziło, że organ I instancji odmawiając wnioskowanego zasiłku celowego dokonał właściwych ustaleń faktycznych i prawnych, które miały istotny wpływ na prawo do ustalonych świadczeń. Wskazało, że poza wszelkimi wątpliwościami pozostaje fakt, że posiadany przez Skarżącego dochód w kwocie 3627,46 zł przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej - wynoszące 776,00 zł - zatem w jego posiadaniu są zarówno zasoby jak też i stosowne możliwości, aby pokonać trudną od lat sytuację życiową. Podkreśliło jednocześnie, że organ I instancji zaproponował Skarżącemu poprawę jego sytuacji życiowej poprzez skierowanie go do domu pomocy społecznej, gdzie miałby zapewnioną profesjonalną opiekę medyczną niezbędną dla osoby legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności, którą to formą pomocy nie był zainteresowany. Kolegium zauważyło także, że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód roczny w wysokości 5549 zł z 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości, lub w jaki sposób nią rozporządził. Wskazało zatem, że z uwagi na powyższe pomimo, iż Skarżący nie uprawia gospodarstwa rolnego - to Wójt zobligowany był do wliczenia dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego. Kolegium stwierdziło, że pomoc społeczna opiera się na zasadzie subsydiamości (pomocniczości) wyrażonej w preambule Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którą państwo może jedynie wspierać, a nie wyręczać obywateli w zaspokajaniu ich potrzeb życiowych. Na decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Skarżący wskazując, że wadą jest odmowa na zasadzie niespełnionego kryterium dochodowego. Podniósł, że nie posiada źródła utrzymania, bo emeryturę zabierają wierzyciele - a ma ich wielu. Stwierdził, że pożyczał pieniądze na wykonanie prototypu wynalazku, a złodzieje go okradli - policja jest bezradna. Podał, że z pola nie ma dochodu, posiada znaczy stopień niepełnosprawności i powołując się na przepisy prawa Unijnego i Konstytucję, zaznaczył, że opieka i Kolegium mają obowiązek stosować jego uwagi by zapewnić mu godne życie jako wynalazcy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja Wójta, nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Kolegium z 3 listopada 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta z 20 września 2023 r. odmawiającą przyznania Skarżącemu zasiłku celowego w wysokości 6000 zł miesięcznie na opłacenie kosztów opiekunki. Organy obu instancji stwierdziły, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do udzielenia pomocy, zarówno w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 u.p.s., ale także w formie specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 u.p.s. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (w wersji obowiązującej na dzień złożenia wniosku). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Stosownie do treści art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu (pkt 1); składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (pkt 2); kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (pkt 3). Przepis art. 8 ust. 9 u.p.s. nakazuje z kolei obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego powyżej 1 ha przeliczeniowego. Przeliczenia dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody. Art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Użyte w przepisie art. 39 słowo "może" oznacza, że przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a to powoduje, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Podstawowym jednak warunkiem przyznania prawa do zasiłku celowego jest spełnienie przesłanki kryterium dochodowego. W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego przyznanie na ogólnych zasadach wnioskowanego świadczenia jest w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy administracji nie naruszyły powołanych przepisów. Wyraźnie bowiem wskazały, że Skarżącemu nie przysługuje prawo do zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. z uwagi na przekroczenie przez niego kryterium dochodowego. Jak wynika bowiem z akt Skarżący pobiera rentę z KRUS (1869,31 zł netto) wraz z dodatkami – świadczeniem pielęgnacyjnym (294,39 zł) oraz świadczeniem uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (442,28 zł). Ponadto jest on właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 1 ha przeliczeniowy (tj. 2,9834 ha przeliczeniowego), a także otrzymuje alimenty w łącznej wysokości 300 zł miesięcznie od swoich córek. Miesięczny dochód skarżącego wynosi 3627,46 zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe określone w powołanym art. 8 ust. 1 pkt 1 (tj. 776 zł). W tej sytuacji organy prawidłowo rozważyły możliwość przyznania Skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że niezdefiniowane ustawowo pojęcie: "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy pojmować jako sytuację wyjątkową. Użycie sformułowania "szczególnie" oznacza, że nie wystarczy ustalenie wystąpienia po stronie osoby ubiegającej się o pomoc - może nawet uzasadnionej - potrzeby udzielenia pomocy, ale muszą wystąpić nadzwyczajne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy. Jej udzielenie musi być zatem dla osoby wnioskującej o taką pomoc czymś absolutnie niezbędnym i wyjątkowym w danej sytuacji, przy czym potrzeba ta winna być uzasadniona nie tylko z jej subiektywnego punktu widzenia, ale przede wszystkim przy zastosowaniu obiektywnych kryteriów oceny. Przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r. I OSK 1363/19 i I OSK 2245/19; z 25 maja 2020 r. I OSK 1890/19). W ocenie Sądu przy podejmowaniu decyzji odmawiającej przyznania Skarżącemu pomocy finansowej nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Organy dokonały właściwych ustaleń i oceny jego sytuacji życiowej, potrzeb i możliwości ich zaspokojenia. Sytuacja Skarżącego jest stabilna, uzyskuje on stały dochód (emerytura KRUS wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym i świadczeniem uzupełniającym). Zdaniem sądu sytuacja życiowa Skarżącego, mimo, że trudna ze względu na wiek i stan zdrowia, to jednak stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego ponad czterokrotnie kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, nie jest sytuacją, która może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Należy zaznaczyć, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Co istotne mając na uwadze sytuację materialną, stan zdrowia i wiek Skarżącego organ zaproponował mu pomoc w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej w którym będzie miał zapewnione właściwe warunki oraz opiekę medyczną. Jednak Skarżący zdecydowanie odmówił skorzystania z tej formy pomocy. Skoro zatem przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji Kolegium nie naruszyło przepisów prawa materialnego, jak również nie stwierdzono by ustalenia stanu faktycznego, które legły u podstaw jej wydania, poczynione zostały wadliwie, skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych, podlegać musi oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.