I SA/Wa 729/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2017 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. N. (dalej jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz K. N. wraz z składką społeczną i zdrowotną. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia 29 listopada 2016 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad K. N. Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., Wójt Gminy [...] odmówił przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz K. N. wraz z składką społeczną i zdrowotną. Kwestionując powyższą decyzję skarżący złożył odwołanie, podnosząc, że dochód rodziny do przyznania zasiłku wyliczany jest zgodnie ze stanem na 2015 r., a zatem do dochodu rodziny nie powinien być doliczany dochód jego współmałżonki, z którą zawarł związek małżeński dnia 2 lutego 2016 r. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji i wyjaśniło, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), dalej jako: "uośr", regulujący zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przytoczono treść art. 16a uośr. Kolegium wyjaśniło również, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest uzależniony od spełnienia kryterium dochodowego i przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 uośr w zw. z § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 r. poz. 1238), tj. kwoty 764,00 zł. Kolegium ustaliło, że skarżący sprawuje opiekę nad matką – K. N.. Jednocześnie wskazało, że z akt sprawy nie wynika, czy K. N. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, w aktach znajduje się jedynie informacja, że jej dochód jest dochodem z tytułu renty. Kolegium ustaliło również, że nie została spełniona przesłanka kryterium dochodowego warunkująca uzyskanie wnioskowanego świadczenia. Organ podkreślił, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 764,00 zł. Kolegium przytoczyło wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 455/14 w którym stwierdzono, że liczbę osób w rodzinie, określa się według stanu rodziny istniejącego na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia. Za członka rodziny może być bowiem uznany tylko ten, kto w dacie składania wniosku wchodzi w skład rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 uośr. Przyznanie świadczenia zależy bowiem od aktualnej sytuacji dochodowej rodziny, którą ustala się na dzień złożenia wniosku. Kolegium wskazało, że wyliczając dochód rodziny skarżącego należy wziąć pod uwagę jego dochód oraz dochód jego małżonki uzyskane w 2015 r. Wyjaśniło również, że znaczenie terminu "dochód" zdefiniowane zostało w przepisie art. 3 pkt 1 lit a - c uośr. Na dochód, uwzględniany w limicie kryterium dochodowego, składają się m.in. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych podatkiem dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit a uośr). Na gruncie ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 uośr), a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a uośr). Przez okres zasiłkowy należy rozumieć okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt 10 uośr). Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił, że skarżącemu nie przysługuje prawo do specjalnego, gdyż nie spełnił kryterium dochodowego. Miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącego w roku kalendarzowym 2015 wyniósł bowiem [...] zł, przekraczając tym samym kwotę określoną ustawowo (764,00 zł). Na dochód rodziny składał się uzyskany w 2015 r. dochód K. N. ([...]), J. N. ([...] zł) i I. N. ([...] zł). Kolegium stwierdziło również, że w sprawie nie miał zastosowania art. 16a ust. 3 uośr. SKO zauważyło, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu wyroku Trybunału wskazano, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest formą subsydiarnej pomocy udzielanej przez państwo osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i że pomoc ta - dzięki zastosowaniu kryterium dochodu - może być kierowana do osób, które nie są w stanie samodzielnie podołać ciążącym na nich obowiązkom. Trybunał Konstytucyjny zaakceptował więc to, że udzielenie przez państwo pomocy w postaci przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego może być uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Kolegium wskazało, że z uwagi na to, iż świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego może być przyznane jedynie w razie łącznego spełnienia warunków określonych w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz uwzględniając, że w niniejszej sprawie przesądzające dla odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego okazało się przekroczenie kryterium dochodowego, to bez znaczenia dla prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia pozostaje ocena pozostałych przesłanek. Niespełnienie bowiem chociażby jednej z przesłanek z art. 16a uośr uniemożliwia przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.: 1. art. 3 pkt. 16 uośr poprzez uznanie za członka rodziny w roku 2015 jego obecnej żony I. N., z którą związek małżeński zawarł dopiero w dniu 2 lutego 2016 r.; 2. art. 3 pkt. 1 lit. a uośr poprzez uznanie za dochód jego obecnej żony I. N. w roku 2015 r. za dochód rodziny, który posłużył za podstawę do wyliczania dochodu na osobę do przyznania zasiłku opiekuńczego za okres 2016/2017, w sytuacji gdy w roku 2015 nie była ona członkiem rodziny i nie prowadziła z nim wspólnego gospodarstwa; 3. art. 3 pkt 2a w związku z art. 3 pkt 2 uośr poprzez ustalenie dochodu rodziny za rok 2015 jako sumy dochodów członków rodziny wliczając w to dochód jego obecnej żony I. N., która w roku 2015 nie była jego żoną i nie prowadziła z nim gospodarstwa domowego; 4. art. 5 ust. 2 uośr w związku z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna poprzez błędne ustalenie wysokości dochodu dla członka rodziny za rok 2015 w kwocie [...] z uwagi na doliczenie do dochodu rodziny dochodów I. N., która w roku 2015 nie była jego żoną. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uchylenie Decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. oraz przyznanie mu zasiłku opiekuńczego na matkę K. N. za okres zasiłkowy 2016/2017 wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od każdej z wypłat, od dnia terminu wypłaty każdej z wypłat świadczenia do dnia zapłaty ewentualnie przekazanie zaskarżonej decyzji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066, ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako: "ppsa", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Dokonując pod takim kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz K. N. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 2 pkt 2 uośr świadczeniem rodzinnym jest świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne. Stosownie do art. 16a ust. 1 uośr specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 oraz z 2016 r. poz. 406 i 1271) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 (art. 16a ust. 2 uośr.). Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte wnioskiem J. N. z dnia 29 listopada 2016 r. o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad K. N. Z akt sprawy wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad matką – K. N.. Skarżący pozostaje bez pracy. K. N. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, z którego wynika, że jest ona całkowicie i trwale niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji (kserokopia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] czerwca 2005 r., k.10 akt administracyjnych). Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy w sprawie została spełniona przesłanka kryterium dochodowego. Według organu orzekającego przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego nie było możliwe, gdyż dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 2 uośr, które wynosi 764 zł na osobę. Zgodnie z art. 3 ust. 1 uośr dochód oznacza po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (pkt 1 lit. a), oraz inne dochody określone w art 3 pkt b) i c). Z kolei dochodem rodziny zgodnie z art. 3 pkt 2 uośr jest suma dochodów członków rodziny. Jednocześnie w świetle art. 3 pkt 2a dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b. Natomiast stosownie do art. 2 pkt 10 uośr okres zasiłkowy to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Ponadto w art. 3 pkt 16 uośr zdefiniowano pojęcie rodziny, w świetle którego przez rodzinę należy rozumieć odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W ocenie Sądu, organy prawidłowo uznały, że skarżącemu nie przysługuje prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Organy ustaliły, że dochód K. N. po odliczeniu podatku, składki społecznej i zdrowotnej wyniósł [...] zł. Dochód skarżącego po odliczeniu podatku, składki społecznej i zdrowotnej wyniósł [...] zł. Z kolei dochód żony skarżącego po odliczeniu podatku, składki społecznej i zdrowotnej wyniósł [...] zł. Dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni, w hektarach przeliczeniowych, 0,2017 wyniósł [...] zł. Tym samym miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie skarżącego w roku kalendarzowym 2015 r. wyniósł [...] zł, przekraczając kwotę kryterium dochodowego wynoszącą - 764,00 zł. Zasadnie więc organy odmówiły przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Za nietrafne należy uznać zarzuty skargi, gdyż przepis art. 3 pkt 16 uośr, wymieniając osoby tworzące rodzinę, wyszczególnił m.in. "małżonków". Zatem małżonkowie tworzą rodzinę. W związku z tym przy ustalaniu dochodu rodziny organ winien uwzględnić dochody wszystkich jej członków. Jak słusznie zauważył organ, przytaczając wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. akt I IV SA/Gl 455/14, liczbę osób w rodzinie, określa się według stanu rodziny istniejącego na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia. Za członka rodziny może być bowiem uznany tylko ten, kto w dacie składania wniosku wchodzi w skład rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 uośr. Przyznanie świadczenia zależy od aktualnej sytuacji dochodowej rodziny, którą ustala się na dzień złożenia wniosku. W tej sytuacji organy zasadnie uznały, że dochód małżonki skarżącego powinien zostać doliczony do sumy dochodów członków rodziny. W konsekwencji, organy prawidłowo uznały, że dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę w rodzinie według stanu rodziny na dzień złożenia wniosku przekroczył kryterium dochodowe. Zdaniem Sądu, ustalenia stanowiące podstawę wydanych rozstrzygnięć przeprowadzone zostały w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego, a zatem zgodnie z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się również naruszenia innych przepisów prawa procesowego i prawa materialnego. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, skargę oddalił.