I SA/Wa 768/22

WyrokWSA w Warszawie2022-05-18

Skład orzekający: Gabriela Nowak, Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Bożena Marciniak

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy oświadczenie właściciela nieruchomości o zrzeczeniu się odszkodowania za grunt przeznaczony pod drogę publiczną, złożone przed ostatecznością decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, jest skuteczne i wyklucza późniejsze dochodzenie odszkodowania w postępowaniu administracyjnym?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że oświadczenie właściciela o zrzeczeniu się odszkodowania za grunt przeznaczony pod drogę publiczną, złożone przed ostatecznością decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, jest skuteczne i stanowi rozstrzygnięcie kwestii odszkodowania na drodze cywilnoprawnej. W związku z tym, późniejsze dochodzenie odszkodowania w postępowaniu administracyjnym jest niedopuszczalne, a organy administracji i sądy administracyjne nie są właściwe do badania ważności takich czynności cywilnoprawnych.
Stan faktyczny
Skarżący J. F. domagał się ustalenia odszkodowania za działki przeznaczone pod drogi publiczne, które przeszły na własność gminy. Organy administracji odmówiły ustalenia odszkodowania, powołując się na oświadczenie J. F. z 1996 r. o zrzeczeniu się odszkodowania, złożone przed ostatecznością decyzji podziałowej. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym brak możliwości czynnego udziału w postępowaniu oraz błędne uznanie skuteczności zrzeczenia się odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.
Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. Decyzją z 30 grudnia 2021 r., nr 3555/2021, Wojewoda Mazowiecki, po rozpatrzeniu odwołania J. F., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 26 października 2021 r., nr 407/BM/WWO/DW/2021, o odmowie ustalenia odszkodowania. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z 24 lipca 2014 r. J. F. wystąpił o ustalenie odszkodowania za działki nr [...] i [...], z obrębu [...], przekazane na rzecz Gminy [...]. Decyzją 17 lipca 2015 r., nr 717/GK/SP/III/2015, Prezydent m. st. Warszawy odmówił ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. w Dzielnicy [...] w obrębie [...], stanowiącą działki ewidencyjne nr [...] o pow. 361 m2 i nr [...] o pow. 873 m2 przeznaczone pod ul. [...] i ul. [...]. Decyzją z 28 stycznia 2016 r., nr 322/2016, Wojewoda Mazowiecki uchylił powyższą decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji podnosząc, że prawo do odszkodowania powstaje dopiero wówczas gdy decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stanie się ostateczna. Postanowieniem z 10 maja 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 697/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Miasta Stołecznego Warszawy reprezentowanego przez Prezydenta m.st. Warszawy na powyższą decyzję. Decyzją z 26 października 2021 r., nr 407/BM/WWO/DW/2021, Prezydent m. st. Warszawy odmówił ustalenia odszkodowania za grunt położony w W., w Dzielnicy [...], w rejonie ulicy [...], stanowiący działki ewidencyjne: nr [...] o pow. 361 m2 i nr [...] o pow. 873 m2 z obrębu [...], podnosząc, że właściciel nieruchomości zrzekł się odszkodowania. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. F. zarzucając jej naruszenie art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że w świetle ww. przepisu doszło do skutecznego zrzeczenia się przez niego odszkodowania, art. 129 ust. 5 pkt 3 ww. ustawy polegające na niezastosowaniu powołanego przepisu, a w konsekwencji uznanie, że w okolicznościach sprawy nie zachodzi konieczność ustalenia odszkodowania, art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niepełne zbadanie okoliczności sprawy, brak przeprowadzenia postępowania dowodowego, w tym brak przesłuchania strony w toku postępowania i w konsekwencji błędne uznanie, że doszło do skutecznego zrzeczenia się odszkodowania oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu. Decyzją z 30 grudnia 2021 r. Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 28 października 2021 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że ostateczną decyzją Burmistrza Gminy [...] z [...] listopada 1996 r., nr [...], zatwierdzono projekt podziału nieruchomości KW [...] dz. [...], położonej w Gminie [...] rej. urb. [...] przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w obrębie [...]. W wyniku podziału powstały, między innymi, działki nr [...] o pow. 361 m2 i nr [...] o pow. 873 m2 przeznaczone pod ul. [...] i ul. [...]. W decyzji podziałowej wskazano, że nie orzeczono w niej o odszkodowaniu z uwagi na zrzeczenie się dokonane przez właściciela nieruchomości. Organ podniósł następnie, że w dniu 16 sierpnia 1996 r. J. F. złożył oświadczenie, że jest właścicielem nieruchomości KW [...] dz. [...], położonej przy ul. [...] stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] i [...] z obrębu [...] i dobrowolnie rezygnuje z odszkodowania za grunt o powierzchni 1234 m2, pochodzący z ww. nieruchomości KW [...] dz. [...], stanowiący działkę nr [...] oznaczoną na mapie do celów prawnych [...], w związku z przejęciem ww. gruntu na własność przez Gminę [...] i jednocześnie oświadczył, że nie będzie występować z żadnymi roszczeniami z tytułu przejęcia ww. gruntu przez gminę. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Wojewoda stwierdził, że do oceny skuteczności uzgodnień, o których mowa w art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r., a więc instytucji cywilnoprawnej, muszą mieć zastosowanie regulacje właściwe prawu cywilnemu. Skoro więc strony zawrą umowę w kwestii dotyczącej odszkodowania za nieruchomość, której własność przeszła z mocy prawa na rzecz jednostki publicznoprawnej, to ocena ważności i skuteczności tej umowy, w tym warunki, jakie ona winna spełniać i ustalenie treści stosunku prawnego, jaki umowa ta między stronami tworzy, należy do drogi cywilnej. W tym zakresie organ nie może zatem kwestionować, że umowa zawierająca owe uzgodnienia została zawarta np. w niewłaściwym czasie (to jest przed dniem, w którym decyzja o zatwierdzeniu podziału nieruchomości stała się ostateczna) albo że inna była rzeczywista treść porozumienia stron niż wynika to wprost z treści umowy lub że umowa dotknięta jest jedną z wad oświadczenia woli. W przypadku sporu między stronami rozstrzyganie o tego rodzaju kwestiach należy bowiem do kompetencji sądu cywilnego (art. 2 § 1 k.p.c.). Przed wszczęciem postępowania organ musi więc jedynie ustalić czy w ogóle miały miejsce uzgodnienia w omawianym zakresie i jaka ich treść wynika z tekstu umowy. Organ powołał się następnie na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt I OSK 31/17, gdzie podzielono pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z 18 stycznia 2018 r., sygn. akt V CSK 261/17, że nie jest trafne stanowisko sądów administracyjnych sprowadzające się do poglądu, że uzgodnienie wysokości odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną, dokonywane między właścicielem a właściwym organem, nie może mieć miejsca przed dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna . Wojewoda podniósł, że w niniejszej sprawie właściciel nieruchomości podpisał oświadczenie, w którym zrezygnował z odszkodowania za grunt o powierzchni 1234 m2 pochodzący z nieruchomości KW [...] dz. [...] przejęty na własność przez Gminę [...]. Kwestia odszkodowania została rozstrzygnięta zatem na drodze cywilnoprawnej. Wobec tego organ uznał żądanie J. F. o ustalenie odszkodowania w postępowaniu administracyjnym za przedmiotową nieruchomość za bezzasadne. Organ odwoławczy nie podzielił również zarzutu uniemożliwienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Wskazał, że zawiadomieniem z 4 października 2021 r. Prezydent poinformował strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz składania ewentualnych pisemnych wyjaśnień i wniosków. Pełnomocnik strony zapoznał się z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie. Natomiast złożone przez niego pismo wpłynęło do Prezydenta po terminie wskazanym w zawiadomieniu z 4 października 2021 r. i w dniu, w którym została już wydana decyzja w przedmiotowej sprawie, w związku z czym nie zostało uwzględnione przez organ pierwszej instancji. Wojewoda podzielił przy tym ocenę Prezydenta, że pismo wnioskodawcy z 26 października 2021 r. w sprawie przesłuchania J. F. na okoliczność m. in. przyczyn złożenia oświadczenia z 16 sierpnia 1996 r. nie wnosi okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Powyższe oświadczenie jest bowiem cywilnoprawnym oświadczeniem woli i wiąże w sprawie do czasu uchylenia się od jego skutków, a w konsekwencji organy są nim związane. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Wojewoda podniósł, że ocena przyczyn złożenia oświadczenia z 16 sierpnia 1996 r. nie może być badana w postępowaniu administracyjnym. Ani organ administracji ani sąd administracyjny nie są uprawnione do badania ważności czynności cywilnoprawnej. Poza zakresem ich oceny leżą zagadnienia dotyczące ściśle kwestii cywilistycznych, wynikających z prywatnoprawnego charakteru czynności prawnej, takie jak uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, wadliwość czynności prawnej, czy też nadanie jej innej treści niż wynika z dokumentu. Kwestie te należą do spraw cywilnych rozpoznawanych przez sądy powszechne. Przed wszczęciem postępowania organ musi ustalić jedynie czy w ogóle miały miejsce uzgodnienia w omawianym zakresie i jaki jest ich zakres. Skargę na powyższą decyzję Wojewody Mazowieckiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. F. zarzucając tej decyzji: 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności poprzez brak przesłuchania strony w toku postępowania i w konsekwencji błędne uznanie, że doszło do skutecznego zrzeczenia się przez J. F. odszkodowania za grunt położony w W., w dzielnicy [...], w rejonie ulicy [...], stanowiący działki ew. nr [...] i nr [...], z obrębu [...]; - art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, polegające na odebraniu skarżącemu możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji w sprawie; 2) naruszenie prawa materialnego, tj.: - art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że w świetle powołanego przepisu doszło do skutecznego zrzeczenia się odszkodowania przez J. F. za grunt położony w W., w dzielnicy [...], w rejonie ulicy [...], stanowiący działki ew. nr [...] i nr [...], z obrębu [...]; - art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. poprzez uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi konieczność ustalenia odszkodowania na rzecz J. F. za grunt położony w W., w dzielnicy [...], w rejonie ulicy [...], stanowiący działki ew. nr [...] i nr [...] z obrębu [...]; Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi zakwestionowano stanowisko organów, że w dniu 16 sierpnia 1996 r. doszło do skutecznego złożenia oświadczenia woli przez skarżącego. Wbrew bowiem uzasadnieniu zaskarżonych rozstrzygnięć jego sytuacja prawna nie była wówczas "dostatecznie ukształtowana". Skarżący podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych prawo do odszkodowania, na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. powstaje dopiero wówczas gdy decyzja zatwierdzająca podział stanie się ostateczna. Dopiero bowiem w tej dacie działki gruntu wydzielone na wniosek właściciela pod drogi publiczne przechodzą z mocy prawa na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządowych. Skarżący wskazał, że oświadczenie z 16 sierpnia 1996 r. złożył przed dniem, w którym decyzja o podziale działek ew. nr [...] oraz [...] stała się ostateczna. W momencie złożenia tego oświadczenia roszczenie o wypłatę odszkodowania nie było wymagalne, a prawo własności do działek ew. w dalszym ciągu przysługiwało skarżącemu. Całkowite pominięcie przez organy tych okoliczności doprowadziło do naruszenia przepisów prawa materialnego. W ocenie skarżącego, w sprawie doszło również do naruszenie szeregu przepisów postępowania, tj. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa, m. in. poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego. W postępowaniu przed Prezydentem w dniu 21 października 2021 r. pełnomocnik skarżącego złożył pismo w sprawie wraz z wnioskiem o przesłuchanie skarżącego na okoliczność m. in. przyczyn i okoliczności złożenia oświadczenia z 16 sierpnia 1996 r. W tym samym postępowaniu pełnomocnik skarżącego otrzymał w dniu 14 października 2021 r. zawiadomienie z 4 października 2021 r., w którym został poinformowany, że w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, strony mogą składać pisemne wyjaśnienia, wnioski oraz zapoznać się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie. Zapoznanie się z aktami sprawy umożliwiono pełnomocnikowi skarżącego dopiero w dniu 20 października 2021 r. (środa), a więc na dzień przed upływem wyznaczonego terminu 7 dni. Powyższe działanie organu rażąco narusza art. 10 § 1 k.p.a. W tak krótkim czasie nie było możliwe nie tylko omówienie ze skarżącym zebranych w aktach dokumentów, ale tym bardziej złożenie merytorycznych wniosków w sprawie. Wyznaczenie stronie tak krótkiego terminu tym bardziej nie znajduje uzasadnienia w świetle braku podejmowania przez Prezydenta jakichkolwiek czynności przez niemal trzy lata. Niezależnie od powyższego nieuwzględnienie wniosku o przesłuchanie skarżącego skutkowało całkowitym pominięciem okoliczności, że przed złożeniem tego oświadczenia skarżący został wprowadzony w błąd przez przedstawicieli Urzędu Gminy [...]. Osoby te nakłoniły bowiem skarżącego do złożenia ww. przekonując, że jest to nieformalny warunek uzyskania pozytywnej decyzji podziałowej, o którą w tamtym czasie wystąpił skarżący. Takie działanie organów nie znajdowało jakichkolwiek podstaw prawnych. Sytuacja skarżącego w tamtym czasie była o tyle skomplikowana, że nie miał on żadnej wiedzy, jaka część działek zostanie przekazana Gminie, jakiej wysokości odszkodowania może się spodziewać, oraz w jaki sposób wykorzystane zostaną przez Gminę przejęte działki. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja Wojewody Mazowieckiego z 30 grudnia 2021 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 26 października 2021 r. o odmowie ustalenia odszkodowania z tytułu utraty przez J. F. prawa własności działek położonych w W., dzielnicy [...], w rejonie ul. [...], oznaczonych ewidencyjnie nr [...] o pow. 361 m2 i nr [...] o pow. 873 m2 z obrębu [...], które jako przeznaczone pod drogę, przeszły ostatecznie na własność Gminy [...]. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 21 sierpnia 1997 r.". Stosownie do art 98 ust. 3 ustawy, za działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe, wojewódzkie, krajowe - z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek właściciela, które przeszły z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Z akt sprawy wynika, że podstawą prawną podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr 69 był art. 10 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.), zwanej dalej "ustawą z 29 kwietnia 1985 r." Powołany przepis stanowił, że podział nieruchomości może nastąpić, jeżeli jest zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego (art. 10 ust. 1), podział następuje na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej, zatwierdzającej projekt podziału (art. 10 ust. 3) a grunty wydzielone pod budowę ulic z nieruchomości objętej na wniosek właściciela podziałem przechodzą na własność gminy z dniem, w którym decyzja lub orzeczenie o podziale stały się ostateczne lub prawomocne, za odszkodowaniem ustalonym według zasad obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości (art. 10 ust. 5). Zarówno z art. 10 ust. 5 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. (obowiązującego w dacie wydania decyzji podziałowej), jak też art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. (obowiązującego w dacie wniesienia wniosku o odszkodowanie i dacie rozstrzygnięcia sprawy), wynika że odszkodowanie przysługiwało (przysługuje) wyłącznie za grunty (działki gruntu) wydzielone z nieruchomości w wyniku podziału dokonanego na wniosek właściciela pod ulicę (drogę publiczną) przechodzące odpowiednio na własność gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa (z mocy prawa na własność Państwa) z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna lub orzeczenie o podziale prawomocne. Ponadto, na gruncie przepisów ustawy z 29 kwietnia 1985 r. możliwe było prowadzenie rokowań w kwestii wypłacenia odszkodowania oraz jego wysokości (por. art. 53 ust. 1 oraz 54 ust. 1 pkt 7 ww. ustawy w jej pierwotnym brzmieniu). Podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 czerwca 2007 r. (sygn. akt I OSK 958/06), trafnie podnosząc, że art. 10 ust. 5 ustawy z 1985 r. (w brzmieniu nadanym w tekście jednolitym ogłoszonym w dniu 4 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127) nie wyklucza prowadzenia rokowań w trakcie prowadzania postępowania podziałowego, jak też nie wyraża zakazu ustalania odszkodowania w wyniku rokowań. Z kolei analiza art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. prowadzi do wniosku, że powołana norma zawiera mieszany, cywilno-administracyjny, system zaspokajania roszczeń przysługujących z tytułu przejścia z mocy prawa własności wydzielonych, w wyniku zatwierdzenia podziału, działek gruntu jako przeznaczonych pod drogi publiczne. W wyroku z 12 kwietnia 2013 r. (sygn. akt I OSK 596/13) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie przyjął, że art. 98 ust. 3 ustawy przewiduje dwa odrębne tryby ustalenia odszkodowania za przejęte grunty. Pierwszy z nich polega na uzgodnieniu przez właściciela lub użytkownika wieczystego z właściwym organem wysokości odszkodowania i ma charakter cywilnoprawny. Drugi zaś tryb polega na ustaleniu odszkodowania przez organ administracji w trybie decyzji administracyjnej. Wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania jest możliwe wówczas gdy wysokość odszkodowania nie zostanie ustalona w wyniku uzgodnień. Zatem tryb decyzyjny ustalenia odszkodowania jest obligatoryjnie poprzedzany trybem cywilnoprawym – konsensualnym, a obie formy ustalenia odszkodowania, pozostając pełnoprawnymi trybami, wykluczają się wzajemnie, w tym sensie, że ustalenie odszkodowania w trybie cywilnoprawnym wyklucza prowadzenie postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest ustalenie odszkodowania. Zatem tylko niepowodzenie trybu cywilnoprawnego umożliwia wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania. W takim bowiem przypadku wypełniona zostaje przesłanka braku porozumienia co do wysokości odszkodowania i strona może następnie skorzystać z norm regulujących ustalanie i wypłatę odszkodowania według zasad i trybu obowiązujących przy wywłaszczaniu nieruchomości. Z powyższego wynika, że zgłoszone przez skarżącego żądanie ustalenia odszkodowania mogłoby być przedmiotem postępowania administracyjnego tylko wtedy gdyby kwestia odszkodowania nie została załatwiona w sposób właściwy dla drogi cywilnoprawnej. O ile jednak dopuszczenie ustalenia między stronami kwoty odszkodowania za wywłaszczone grunty nie budzi wątpliwości, to kwestią sporną jest możliwość dokonania takich wiążących ustaleń jeszcze przed wydaniem i uprawomocnieniem się decyzji podziałowej. Odnosząc się do tego zagadnienia sąd w składzie orzekającym w całości podziela pogląd wypracowany na gruncie wyroku Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2018 r. (sygn. akt V CSK 261/17) i zaaprobowany również w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 października 2018 r. (sygn. akt I OSK 31/17, Lex nr 2599883), że wysokość odszkodowania za nieruchomość wydzieloną pod drogę publiczną może być uzgodniona między właścicielem a właściwym organem przed dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Orzeczenie Sądu Najwyższego doprowadziło do zmiany dotychczasowego stanowiska w omawianej kwestii zaprezentowanego m. in. w przywołanym w skardze wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 października 2006 r. Obecnie nie budzi zatem wątpliwości, że były właściciel jest uprawniony do uzgodnienia wysokości odszkodowania z organem, przed dniem w którym decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że w dniu 16 sierpnia 1996 r. J. F. (poprzedni właściciel przedmiotowych działek) złożył pisemne oświadczenie, że jest właścicielem nieruchomości KW [...] dz. [...], położonej przy ul. [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] i [...] z obrębu [...], i dobrowolnie rezygnuje z odszkodowania za grunt o powierzchni 1234 m2 pochodzący z ww. nieruchomości KW [...] dz. [...], stanowiący działkę nr [...] oznaczoną na mapie do celów prawnych [...], w związku z przejęciem ww. gruntu na własność przez Gminę [...] i jednocześnie oświadczył, że nie będzie występować z żadnymi roszczeniami z tytułu przejęcia przez gminę ww. gruntu. W związku z powyższym, w decyzji podziałowej z 25 listopada 1996 r. organ nie zawarł rozstrzygnięcia dotyczącego odszkodowania za ww. działki wydzielone pod ulicę [...] i ul. [...], które przeszły na własność jednostki samorządu terytorialnego. W świetle przedstawionych i zaakceptowanych przez sąd w składzie orzekającym poglądów powyższe nie może stanowić przesłanki do złożenia przez właściciela wniosku o odrębne ustalenie tego odszkodowania w drodze administracyjnej, gdyż, jak trafnie wskazały organy obu instancji, roszczenie to zostało już skonsumowane w drodze cywilnoprawnej. Treść oświadczenia z 16 sierpnia 1996 r. o zrzeczeniu się odszkodowania jest jasna i nie budzi żadnych wątpliwości. Właściciel wiedział, jaka działka będzie podlegać podziałowi i jakie działki w konsekwencji tego powstaną. W przedmiotowym oświadczeniu wyraźnie wskazano też numery działek, które przechodzą na własność Gminy [...]. Wobec powyższego trafnie przyjął organ, że w sprawie doszło do uzgodnień w zakresie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i tym samym brak jest podstaw prawnych do żądania ustalenia odszkodowania na drodze postępowania administracyjnego przed organem administracji publicznej. W takim przypadku kwestia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została bowiem rozstrzygnięta w ramach rokowań między właścicielem nieruchomości, a podmiotem publicznym. Przy tym z akt sprawy nie wynika aby skuteczność czynności prawnej w postaci ww. oświadczenia z 16 sierpnia 1996 r. została zakwestionowana przed sądem powszechnym. Natomiast tylko ten sąd, jak trafnie dostrzegł Wojewoda, jest uprawniony do badania ważności czynności prawnych, w tym rozstrzygania w przedmiocie wad oświadczenia woli i ich skutków dla określonej czynności prawnej. Tym samym niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 98 ust. 3 i art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. Sąd nie podzielił zarzut również zarzutów naruszenia art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. Analiza akt sprawy potwierdza, że została ona rozpoznana przez organy z zachowaniem zasad określonych w powołanych przepisach, a dokonanej oceny nie można uznać za dowolną. Nie doszło również do naruszenia art. 107 k.p.a. Zaskarżona decyzja zawiera bowiem wszystkie elementy wymagane prawem, została również w należyty sposób uzasadniona. Wbrew stanowisku skarżącego w sprawie nie doszło również do naruszenia art. 10 k.p.a. Z akt administracyjnych wynika, że organ pierwszej instancji poinformował strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i składania ewentualnych pisemnych wyjaśnień i wniosków (vide: zawiadomienie z 4 października 2021 r.). Akta potwierdzają również, że pełnomocnik skarżącego zapoznał się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, a jego pismo wraz z wnioskiem o przeprowadzenia dowodu z przesłuchania J. F. na okoliczność m. in. przyczyn złożenia oświadczenia z 16 sierpnia 1996 r., wpłynęło do Prezydenta już po terminie wskazanym w zawiadomieniu z dnia 4 października 2021 r. i w dniu, w którym wydano decyzję, w konsekwencji czego nie zostało uwzględnione przez organ. Wbrew jednak stanowisku skarżącego, nie można przyjąć aby powyższa okoliczność miała wpływ na wynik sprawy. Jak już bowiem wyżej wskazano, sąd administracyjny, a wcześniej organ administracji publicznej, nie dokonuje oceny skuteczności zawartych czynności cywilnoprawnych, jak również nie bada okoliczności ich zawarcia, gdyż kwestie te pozostają w wyłącznej kognicji sądu powszechnego. Końcowo Sąd zauważa, że przedmiotem niniejszej sprawy była ocena legalności decyzji organu odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję o odmowie ustalenia odszkodowania. Jak natomiast stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 2042/06, postępowanie może być bezprzedmiotowe z przyczyn prawnych - gdy okaże się, że nie ma normy prawnej udzielającej organowi administracji publicznej kompetencji do wydania decyzji administracyjnej, lub z przyczyn faktycznych - gdy okaże się, że nie ma okoliczności faktycznych uzasadniających według hipotezy normy prawnej kompetencję organu administracji publicznej do wydania decyzji administracyjnej. Zatem w razie wystąpienia sytuacji uniemożliwiającej wydanie decyzji przez organ administracji, organ powinien orzec o umorzeniu postępowania. Jednakże oba rozstrzygnięcia, to jest umorzenie postępowania bądź odmowa ustalenia odszkodowania, prowadzą do tego samego skutku - braku możliwości uwzględnienia wniosku o ustalenie odszkodowania. Zatem, niezależnie od przyjętej koncepcji prawnej, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy za prawidłowe uznać trzeba rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło