I SA/Wa 874/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2013 r. sprawy ze skargi D.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania D. D. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, R. D. – utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] Prezydent W. odmówił D. D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, R. D. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła D. D., wskazując, że rodzice męża nie żyją, zatem na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy powinno zostać jej przyznane świadczenie. Decyzją z dnia [...] lutego 2013r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium, powołując się na przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art.17 ust.5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. ) uznało, że fakt pozostawania w związku małżeńskim R. D. z D. D., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi podstawę odmowy przyznania żądanego świadczenia. Kolegium podniosło, iż stosownie do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonek nie należy do grona osób zobowiązanych do alimentacji , o ile małżeństwo trwa nadal. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób jednoznaczny określa, że dotyczy innych osób , na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przedstawionych powyżej względów Kolegium stwierdziło, że nie ma możliwości przyznania świadczenia. Pismem z dnia 27 marca 2013 r. D. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Uzasadniając skargę skarżąca wskazała, iż rodzice jej męża nie żyją , dlatego na niej ciąży obowiązek alimentacyjny. Poza nią nie ma innej osoby, która mogłaby zaopiekować się mężem poruszającym się na wózku inwalidzkim. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 , poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest niesporny. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy , R. D. został orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2012 r., wydanym przez Miejski Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności , zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, a tym samym wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę taką z kolei zapewnia mu żona D. D. – skarżąca, która w celu jej sprawowania zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) - dalej: u.ś.r. - w dacie orzekania w niniejszej sprawie przez organ I instancji miał następujące brzmienie: Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. , jak i Prezydent W. przyjęli, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyłącza możliwość otrzymania przez skarżącą D. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, tylko z tego powodu, że o świadczenie ubiega się małżonek osoby wymagającej opieki. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niewątpliwie, literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, w każdym przypadku wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która sprawuje nad nią opiekę, rezygnując z pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu, dokonując wykładni ww. przepisu należy jednak uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który jednoznacznie w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 wypowiedział się przeciwko ograniczaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec określonych osób - z kręgu członków rodziny obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, które rezygnują z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny. W niniejszej sprawie zastosowanie ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u..ś.r. w stosunku do małżonka wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad małżonkiem uniemożliwiłoby przyznanie tego świadczenia osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jako uprawnionym do świadczenia w związku z ciążącym na nich obowiązkiem alimentacyjnym. Sąd stwierdza jednak, że pomimo znowelizowanej treści, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie można odczytywać w oderwaniu od wymogu stosowania wykładni zapewniającej zgodność regulacji ustawowej z zasadami konstytucyjnymi, dostatecznie opisanymi w orzecznictwie TK - z analogicznych, jak dotychczas, względów (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 2 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 1024/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 198/12, CBOSA). Dlatego również przy zmienionym stanie prawnym organy powinny stosować prokonstytucyjną wykładnię przepisów prawa. W doktrynie i orzecznictwie nie jest też- zdaniem sądu - sporne, że wyrażony w art. 27 k.r.o. obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres szerzej nakreślonych, wynikających z treści art. 23 k.r.o., obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1982 r. II CZP 38/82, OSNCP 1983, nr 2-3, poz. 31; wytyczne SN z dnia 16 grudnia 1987 r., OSNCP 1988, nr 4, poz. 42). W świetle wyżej opisanej prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. sąd stwierdza, że organy administracji wadliwie przyjęły, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w nim pozostającą, która wymaga opieki, w sytuacji kiedy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego – jak wyżej wyjaśniono – obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co jednoznacznie przesądził już Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07 (OTK-A 2008/6/107). Zatem wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r. przyjęta przez organy administracji prowadzi wprost do naruszenia konstytucji, co nie może być akceptowane. Zaskarżona decyzja SKO została wydana z naruszeniem prawa materialnego - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Orzekając zatem ponownie w sprawie organy poddają ocenie prawnej wniosek skarżącej z uwzględnieniem powyższego stanowiska sądu , a także nowych regulacji prawnych, zawartych w ustawie nowelizującej z dnia 17 grudnia 2012r. (Dz. U . 2012 . 1548) . W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ) i c ) i 135 ppsa orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z przepisem art. 152 ppsa orzeczono, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.