I SA/Wa 910/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie Sędzia WSA Monika Sawa Asesor WSA Marek Maliński (spr.) Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi L. M., K. M. i W. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz L. M., K. M. i W. M. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia 4 marca 2024 r. nr DAP-WOSRFR.7280.8.2024.KB Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister" lub "Organ"), po rozpoznaniu odwołania L.M., K.M. i W.M. (dalej również łącznie: "Strony" lub "Skarżący") na decyzję Wojewody [...] z dnia 28 grudnia 2023 r. nr 4972/2023 odmawiającą K.M. - w 4/18 części, L.M. - w 1/18 części i W.M. - w 1/8 części potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości M., powiat z., województwo t., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775.; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097 ze zm.; dalej: "ustawa z dnia 8 lipca 2005 r."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 23 grudnia 2008 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek K.M., W.M., L.M. i K.M. o wydanie decyzji w sprawie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez O. z K., A.M., A.M., K.M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości M., B., S., H., P., województwo t. oraz we L. Do wniosku dołączono m. in. uwierzytelnioną kopię uchwały Sądu Okręgowego w [...] z dnia 15 lipca 1939 r., z której wynika, że " A) intabulację prawa własności majętności M. - obj. whl. [...] ks. gr. dla wp. Przy Sądzie Okręgowym w [...] prowadzonej - w miejsce spadkodawcy śp. W. M. - na rzecz O. z K. oraz małoletniech: A.M., A.M. i K.M. po 1/4 części;(...)". Decyzją z dnia 9 grudnia 2019 r. nr 3883/2019 Wojewoda [...] odmówił W.M., L.M., K.M. i K.M. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez O.M. oraz jej dzieci; A.M., A.M. i K.M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości M., województwo t., w miejscowości B., województwo l., w miejscowości S., H. i P., województwo t. oraz nieruchomości we L. Strony złożyły odwołanie od ww. decyzji do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 12 lutego 2020 r. nr DAP-WOSRFR-7280-21/2020/KB uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia 9 grudnia 2019 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Następnie Wojewoda [...] pismem z dnia 31 lipca 2020 r. poinformował pełnomocnika Stron o podzieleniu wniosku z uwagi na pozostawione nieruchomości, w następujący sposób: 1) majątek M., województwo t.- [...]; 2) majątek H., województwo t.- [...]; 3) majątek S., województwo t. - [...]; 4) majątek B., województwo t.- [...] 5) majątek P., województwo t.- [...] 6) majątek we L., województwo l.- [...]. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2021 r. Wojewoda [...] uznał, że "Pan W.M. w 3/24 części, Pan L.M. w 3/24 części, Pan K.M. w 3/24 części i Pan K. M. w 3/8 części posiadający prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Panią O.M., Pana A.M. i Pana K.M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. dóbr ziemskich M. objętych whi [...] ks. gr. dla większych posiadłości prowadzonej przy Sadzie Okręgowym w [...], powiat z., województwo t., w skład których wchodziło 340,9924 ha gruntów wraz z zabudowaniami: domem murowanym piętrowym 12-zbowym, krytym blachą o wymiarach 12x18 m oraz młynem turbinowo-wodnym". Następnie postanowieniem z dnia 10 grudnia 2021 r. Wojewoda [...] dokonał następujących zmian w postanowieniu Wojewody [...] z dnia 23 lipca 2021 r. "w sentencji postanowienia na stronie 1. Pan W.M. w 3/24 części, Pan L.M. w 3/24 części, Pan K.Ma. w 3/24 części i Pan K.M. w 3/8 części posiadają prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Panią O.M., Pana A.M. i Pana K.M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. 10 ha ogrodu warzywnego, 2 ha gruntów (pod sadem), 2 1/2 ha gruntów (pod szkółkami drzew owocowych), domu murowanego piętrowego, 12-zbowego, krytego blachą, o wymiarach 12x18 m, młyna turbinowo-wodnego (3 pary walców, dwa kamienie, jeden Holender) (...) złożenia operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego, w którym określi wartość nieruchomości pozostawionej w miejscowości M., pow. z., woj. T. zgodnie z opisem w sentencji postanowienia (...)." Decyzją z dnia 28 grudnia 2023 r. Wojewoda [...] odmówił K.M. - w 4/18 części, L.M.- w 1/18 części i W.M. - w 1/8 części potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości M., powiat z., województwo t. Decyzją z dnia 4 marca 2024 r. Minister utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister wskazał, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, zarówno strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości muszą spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a niespełnienie choćby jednej z przesłanek skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Zdaniem Ministra to strony są zobowiązane przedłożyć dokumenty świadczące o posiadaniu przez swojego poprzednika prawnego prawa własności nieruchomości pozostawionej, a także o powierzchni i rodzaju takiej nieruchomości oraz posiadaniu przez ww. miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP przed wybuchem II Wojny Światowej, posiadaniu przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelstwa polskiego, opuszczeniu byłego terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej i powrotem na obecne terytorium RP w z związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. Brak przedłożenia przez Strony do akt sprawy dowodów, które umożliwiają organowi administracji prowadzącemu sprawę na ocenę, czy poprzednik prawny Stron spełnił łącznie wymogi określane w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., skutkuje wydaniem przez organ decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z normą określona w art. 7 ust. 2 powołanej ustawy. Następnie Minister wskazał, że złożony w dniu 23 grudnia 2008 r. do Wojewody [...] wniosek Stron o wydanie decyzji w sprawie prawa do rekompensaty został przedłożony z zachowaniem terminu określonego w art. 5 ust 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (tj. nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.). Dodatkowo Organ podkreślił, że postępowanie dotyczy wyłącznie części nieruchomości pozostawionej przez A.M. Następcami prawnymi A.M. - jak wskazał Minister - stali się: K.M., A.M. Następcami prawnymi A.M. stali się: L.M., W.M., K.M. Następcą prawnym K.M. – zdaniem Ministra - stał się K.M. Minister w konsekwencji uznał, że stronami postępowania są: L.M., W.M., K.M. Zdaniem Ministra z akt sprawy wynika, że O.M. z K., A.M., K.M. i A.M. byli przed wybuchem II Wojny Światowej współwłaścicielami nieruchomości położonej w miejscowości M., powiat z., województwo t. Organ powyższą okoliczność ustalił na podstawie uwierzytelnionej kopii uchwały Sądu Okręgowego w [...] z dnia 15 lipca 1939 r. o intabulacji prawa własności majtku M., tj. wpisanie w miejsce spadkodawcy W.M. jego spadkobierców: żony O. z K. oraz małoletnich synów: A.M., A.M. i K.M. po 1/4 części). Dodatkowo – w ocenie Organu - wszyscy współwłaściciele majątku M., posiadali przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelstwo polskie i w tym zakresie powołano stosowane decyzje Wojewody [...] z 2018 r. Następnie Organ wskazał, że O. z K., K.M., A.M. i A.M. zamieszkiwali przed wybuchem II Wojny Światowej na byłym terytorium RP, a następnie opuścili byłe terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. Powyższą okoliczność Minister stwierdził m. in. na podstawie: kopii fragmentu zestawienia repatriantów przybyłych do K. i zarejestrowanych w Oddziale PUR ul. [...], zaświadczenia Prezydenta Miasta [...] z dnia 22 marca 2019 r, zaświadczenia Prezydenta [...] z dnia 27 maja 2019 r., uwierzytelnionej kopii karty przebiegu służby w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie z datą 22 czerwca 1949 r. W ocenie Ministra O. z K., K.M. i A.M. przybyli na obecne terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej. Natomiast w aktach sprawy – zdaniem Organu - brak jest dowodów wskazujących na przybycie z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej na obecne terytorium RP A.M. Zdaniem Ministra, z oświadczeń W.M. z dnia 6 października 2017 r., L.M. z dnia 1 grudnia 2017 r., K.M. z dnia 11 lipca 2017 r. i K.M. z dnia 15 lipca 2017 r. wynika, że A.M. "w latach 1962 oraz 1963-1964 przebywał kilkanaście miesięcy w W.". Jak zaznaczył Organ z akt sprawy wynika, że W.M. w 1962 r. miał 10 lat, L.M. miał 8 lat, K.M. jeszcze się nie urodził, jedynie K.M. miał 32 lata. Należy przy tym stwierdzić, że fakt przebywania na obecnym terytorium RP przez kilka miesięcy nie stanowi wypełnienia przesłanki powrotu na obecne terytorium RP w związku wojną rozpoczęta we wrześniu 1939 r. ani posiadania przez A.M. stałego miejsca zamieszkania na obecnym terytorium RP. Jednocześnie przebywanie na terenie Rzeczypospolitej Polskiej dopiero w 1962 r. nie stanowi – zdaniem Ministra - o przybyciu na obecne terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. W ocenie Organu ostatnia druga fala repatriacji Polaków z byłego terytorium RP do Polski zakończyła się w 1959 r. Zatem późniejsze przybycie na obecne terytorium RP nie stanowi – zdaniem Ministra - w świetle przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz licznych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, czy Trybunału Konstytucyjnego - przesłanki przybycia na obecne terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939r. W ocenie Organu nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki określone w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., bowiem A.M. nie powrócił na stałe na obecne terytorium RP, przed końcem II fali repatriacji, czyli 1959 r. Podsumowując dotychczasową argumentację Minister stwierdził, że Pan A.M. był przed wybuchem II Wojny Światowej współwłaścicielem w 1/4 części nieruchomości położonej w M., posiadał przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelstwo polskie i zamieszkiwał przed wybuchem II Wojny Światowej na byłym terytorium RP. Następnie terytorium to w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. opuścił. Jednakże jak wynika z akt sprawy na obecne terytorium RP nie powrócił z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej. W Polsce przybywał jedynie przez kilka miesięcy w 1962 i 1963-1964 roku, bez – zdaniem Ministra - chęci stałego pobytu, a ponadto już po zakończeniu II fali repatriacji. Skarżący wnieśli do WSA w Warszawie skargę na decyzję Ministra z dnia 4 marca 2024 r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie od Organu solidarnie na rzecz Skarżących zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucili naruszenie: 1) art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 i 6 k.p.a. oraz art. 7 ust. 2 w zw. z art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, której rozstrzygnięcie: a. jest sprzeczne z uzasadnieniem, gdyż dotyczy innego prawa (w innej wysokości) niż prawo wynikające z podstaw materialnych jego wyliczenia (udziały, za które odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty zostały wyliczone jako pochodna udziału 1/3 w prawie własności nieruchomości pozostawionych w M., gdy tymczasem udział A.M. w prawie własności tych nieruchomości wynosił 1/4); b. dotyczy prawa do rekompensaty w udziale przekraczającym udział właścicielski A.M. w nieruchomościach pozostawionych przez niego w M. i orzeka o prawach, które nie mają swego źródła w tym udziale, mimo że decyzja ma dotyczyć tylko tej części sprawy (prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w M. przez A.M.), a zatem orzeczenie nie ma oparcia w prawie materialnym i jest niewykonalne; 2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 i 6 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, która nie rozstrzyga w sposób nie budzący wątpliwości jakich nieruchomości dotyczy, albowiem w jej sentencji jest mowa o nieruchomościach pozostawionych przez A.M. w M., zaś w jej uzasadnieniu zostało wskazane, że przedmiotowa decyzja dotyczy nieruchomości O.M. opisanych w orzeczeniu PUR; 3) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez oparcie skarżonej decyzji na błędnym ustaleniu faktycznym odnośnie braku przesiedlenia się A.M. w obecne granice Polski; 4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji, której rozstrzygnięcie orzeka o tych samych prawach, co rozstrzygnięcie zawarte w pkt 7 sentencji decyzji Wojewody [...] nr 4973/2023, wprowadzonej do obrotu tego samego dnia co decyzja kontrolowana skarżoną decyzją; 5) art. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - poprzez ich błędną wykładnie i uznanie, że jednym z warunków prawa do rekompensaty, dotyczącym właściciela, który opuścił byłe tereny Polski w związku z wojną, jest jego przesiedlenie się w obecne granice Polski. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 23 maja 2024 r. pełnomocnik Skarżących uzupełnił własne stanowisko o dodatkowe orzecznictwo sądów administracyjnych. W załączniku do protokołu rozprawy z dnia 12 czerwca 2024 r. pełnomocnik Skarżących podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna, ale nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w przedmiotowej sprawie jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 4 marca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 28 grudnia 2023 r., na mocy której odmówiono K.M. - w 4/18 części, L.M. - w 1/18 części i W.M. - w 1/8 części potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości M., powiat z., województwo t. Istota sporu w przedmiotowej sprowadza się do odpowiedzi na dwa zasadnie pytania. Po pierwsze, czy organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że zostały spełnione określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. przesłanki do odmowy Skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości M., powiat z., województwo t. Po drugie, czy organy w przedmiotowej sprawie prawidłowo określiły udziały Skarżących w prawie do rekompensaty. Odnosząc się w pierwszej kolejności do drugiego zagadnienia (kwestia wyliczenia udziałów w prawie do rekompensaty) Sąd uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 i 6 k.p.a. oraz art. 7 ust. 2 w zw. z art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Odnosząc się do argumentacji zarówno Skarżących, jak i Organu wskazać należy, że w odpowiedzi na skargę (str. 7) Minister przyznał, że " (...) udział Pana A.M. w w/w nieruchomości, jak wynika z materiału dowodowego wynosił 1/4 części. Jednakże z uwagi na fakt, iż w/w decyzja odmawia następcom prawnym Pana A.M. prawa do rekompensaty nie powoduje to uszczerbku dotyczącego przyznania prawa do rekompensaty następcom prawnym pozostałych współwłaścicieli (Pani O. z K., Pana A.M. i Pana K.M.) nieruchomości położonej w miejscowości M.". Zaznaczyć przy tym należy, że w zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] udziały za które odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty zostały – jak prawidłowo podniesiono w skardze - wyliczone błędnie. Wskazać należy, że udziały Skarżących wynikających z zaskarżonej decyzji (4/18, 1/18, 1/8) po dodaniu razem przewyższają udział A.M. (1/4 części). Zdaniem Sądu udziały Skarżących zostały określone w sentencji zaskarżonej decyzji (a także organu I instancji) w błędnej wysokości, gdyż ich suma przewyższa wartość udziału A.M. Przy ocenie znaczenia błędnego wyliczenia udziałów Skarżących uwzględnić należy okoliczność, że błędne określenie wartości udziałów Skarżących stanowi element rozstrzygnięcia decyzji Wojewody [...] z dnia 28 grudnia 2023 r., a nie wyłącznie jego uzasadnienia. Tym samym trudno mówić o spełnieniu przesłanek do zastosowania trybu określonego w art. 113 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu nie można uznać błędnego wyliczenia udziałów za błąd pisarski lub rachunkowy czy też inną oczywistą pomyłkę. Dodatkowo prawidłowo w skardze pełnomocnik Skarżących podnosi okoliczność, że zaskarżona decyzja wpływa w bezpośredni sposób na toczące się równolegle inne postępowania w sprawie prawa do rekompensaty. Uwzględniając wszystkie okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza wskazane powyżej przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo - w ocenie Sądu- za zasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 i 6 k.p.a. Jak prawidłowo wskazano w skardze wbrew treści zaskarżonej decyzji - zakres rozstrzygnięcia organu I instancji nie jest jasny w zakresie jakich nieruchomości ono dotyczy. Sentencja decyzji organu I instancji ani zaskarżonej decyzji nie wymienia nieruchomości, za które odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wskazanie jedynie miejscowości ("M.") jest niewystarczające, gdyż w tej miejscowości znajdowało się kilka nieruchomości, za które Skarżący dochodzą rekompensaty i o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ponownie prowadzonym postępowaniu Organ zobligowany będzie precyzyjnie określić nieruchomości będące przedmiotem rozstrzygnięcia. Odrębnie odnieść się należy do zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji, której rozstrzygnięcie orzeka o tych samych prawach, co rozstrzygnięcie zawarte w pkt 7 sentencji decyzji Wojewody [...] nr 4973/2023, wprowadzonej do obrotu tego samego dnia co decyzja kontrolowana zaskarżoną decyzją. Sąd w tym zakresie zauważa, że decyzja Wojewody [...] nr 4973/2023 została uchylona przez Ministra decyzją z dnia 5 kwietnia 2024 r. nr DAP-WOSRFR.7280.8.2024.KB. W wyniku rozpoznania sprzeciwu Skarżących ww. decyzja Ministra z dnia 5 kwietnia 2024 r. została przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylona wyrokiem z dnia 25 czerwca 2024 r. sygn. akt. I SA/Wa 1055/24. W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać stanowisko przedstawione w skardze, w świetle którego decyzja Wojewody [...] nr 4973/2023 rozstrzyga w pkt 7 swej sentencji o prawach "w pozostałym zakresie wniosku za maj. M." tj. o prawach do rekompensaty za maj. M. o których nie orzeczono w pkt 1-6 decyzji Wojewody [...] nr 4973/2023. Decyzja Wojewody [...] nr 4972/2023 dotyczy – jak prawidłowo wskazano w skardze - także prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w miejscowości M., co oznacza, że zakres obu tych decyzji nakłada się na siebie, przy czym decyzja nr 4973/2023 ma szerszy zakres rozstrzygnięcia, który obejmuje w całości rozstrzygnięcie decyzji nr 4972/2023. W powyższym zakresie Sąd za zasadny uznał zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu Organ precyzyjnie określi zakres własnego rozstrzygnięcia uwzględniając przyszłe rozstrzygnięcie Ministra w kwestii decyzji Wojewody [...] nr 4973/2023. Niezależnie od powyższego Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że zostały spełnione określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. przesłanki do odmowy Skarżącym potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.M. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości M., powiat z., województwo t. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji Minister prawidłowo uznał, że A.M. był przed wybuchem II Wojny Światowej współwłaścicielem nieruchomości położonej w M. (por. uwierzytelnioną kopię uchwały Sądu Okręgowego w [...] z dnia 15 lipca 1939 r. o intabulacji prawa własności majtku M. – k-11-12 akt administracyjnych). Organ uznał zasadnie również, że A.M. posiadał przed wybuchem II Wojny Światowej obywatelstwo polskie (por. decyzję Wojewody [...] z dnia 2 października 2018 r. - k-116 akt administracyjnych) i zamieszkiwał przed wybuchem II Wojny Światowej na byłym terytorium RP. Zdaniem Organu A.M. opuścił terytorium byłej RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. (por. kopia uwierzytelnionej karty przebiegu służby w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie z datą 22 czerwca 1949 r. k -142-143 akt administracyjnych). Kwestie te między stronami nie są przedmiotem sporu, a w ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza prawidłowość stanowiska Organu. Przedmiotem sporu między stronami jest natomiast kwestia czy jednym z warunków prawa do rekompensaty, dotyczącym właściciela, który opuścił byłe tereny Polski w związku z wojną, jest jego przesiedlenie się w obecne granice Polski. W tym miejscu należy zauważyć, że jak słusznie podnoszą Skarżący kwestia przesłanki przesiedlenia się w obecne granice Polski wywołuje kontrowersje w orzecznictwie sądów administracyjnych i w tym zakresie istnieją rozbieżności zarówno na poziomie wojewódzkich sądów administracyjnych jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z jedną grupą stanowisk prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych dla uzyskania rekompensaty na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie jest konieczne przesiedlenie się osoby uprawnionej na terytorium Polski (zob. wyrok NSA z dnia 1 października 2009 r. sygn. akt I OSK 182/09). Zgodnie natomiast ze stanowiskiem przeciwnym ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. uzależnia nabycie prawa do rekompensaty przez osoby, które były zmuszone do opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., od przemieszczenia się na obecne terytorium RP (zob. wyroki NSA z dnia: 7 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2488/16; 9 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 1038/16; 15 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 462/17; 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3343/19; 8 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1918/19; 8 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 2507/19; 9 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 2154/21; 29 listopada 2023 r. sygn. akt I OSK 3184/19). Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie przychylił się do ostatniego ze stanowisk, w świetle którego dla uzyskania rekompensaty na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. jest wymagane przesiedlenie się osoby uprawnionej na terytorium Polski. Z treści art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, że jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 cyt. ustawy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy przesłanka opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest spełniona wtedy, gdy właściciel nieruchomości utracił do niej prawo w następstwie wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie: - układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności Białoruskiej z terytorium Polski, - układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski, - układu z dnia 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski, - umowy z dnia 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR. Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1a i 2 z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., a także osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Sądu wymóg przemieszczenia się obywatela polskiego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w powojennych granicach wynika z celu ustawy – potrzeby zapewnienia środków na zagospodarowanie się osobom w nowej sytuacji życiowej wobec utraty (pozostawienia) całego majątku poza granicami Polski, utworzonymi po II wojnie światowej. Zdaniem Sądu Najwyższego przedstawionym w uchwałach z dnia 10 kwietnia 1991 r. sygn. akt III CZP 84/90 oraz z dnia 5 czerwca 1990 r. III CZP 4/90 ten socjalny charakter świadczenia uzasadnia przyjęcie konstrukcji, w której pomoc ta należna była wyłącznie tym obywatelom polskim którzy pozostali w Polsce. Sądowi znany jest także pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyroki z dnia: 9 października 2013 r. sygn. akt I OSK 2763/13; 9 października 2014 r. sygn. akt I OSK 2763/13; 7 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 2488/16), zgodnie z którym uznano socjalny charakter świadczenia rekompensacyjnego (nie zaś odszkodowawczy) i możliwość jego przyznania tylko tym osobom, które osiedliły się na terenach obecnej Polski. Wskazać należy również na najnowsze orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym obszarze, które w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, kontynuują powyższą linie orzeczniczą, stając się przez to poglądem dominującym. Zgodnie z nim, dla uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej konieczne jest spełnienie przez właściciela nieruchomości warunku określanego w orzecznictwie jako warunek repatriacji, przesiedlenia, a dokładniej - warunek powrotu byłego właściciela nieruchomości położonej na "byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" na terytorium "w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego warunek ten nie jest, warunkiem pozaustawowym, nieistniejącym, czy też warunkiem jedynie dorozumianym. Na jego istnienie wskazuje, zdaniem NSA, zarówno literalne brzmienie art. 1 ustawy zabużańskiej (wykładnia językowa), jak również cel i sens ustawy, czyli jej ratio legis (wykładnia celowościowa), a także analiza historyczna wcześniejszych regulacji prawnych (wykładnia historyczna). Rezultat tych metod wykładni prowadzi do jednoznacznego rezultatu, a mianowicie, że warunek powrotu na terytorium Polski w jej obecnych granicach właściciela nieruchomości pozostawionej na Kresach jest konieczny dla przyznania uprawnienia przewidzianego ustawą zabużańską (por. np. wyroki NSA z dnia: 15 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 462/17; 27 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 1794/1; 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3343/19). Sąd aprobuje powyższe stanowisko NSA. Zauważyć należy, że powołana linia orzecznicza NSA znajduje również oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego na kanwie obecnych regulacji ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W uzasadnieniu postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 listopada 2015 r. sygn. akt Ts 70/15, Trybunał Konstytucyjny zauważył, że jednym z celów obecnie obowiązującej ustawy rekompensacyjnej było ostateczne uregulowanie kwestii rekompensat za mienie zabużańskie, która ma swoje źródło w umowach zawieranych przez państwo polskie w latach 1944-1957 (tzw. umowy republikańskie) i która - w różnym zakresie - była dotychczas przedmiotem regulacji w kilkunastu aktach prawnych przyjmowanych od czasu zakończenia II wojny światowej. Jak podkreślał w swoim dotychczasowym orzecznictwie Trybunał, uregulowane w tej ustawie świadczenie ma charakter mieszany: z jednej strony dominuje w nim element socjalny (udzielenie pomocy osobom, które zmuszone były pozostawić swoje nieruchomości na byłych terenach Rzeczypospolitej i przesiedlić się na jej obecne terytorium), z drugiej strony zawiera ono element odszkodowania za utracone nieruchomości oraz zadośćuczynienia ze strony państwa polskiego za wieloletnią zwłokę w ostatecznym uregulowaniu sytuacji prawnej zabużan (wyrok TK z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12). Dopuszczalność ograniczenia przez ustawodawcę możliwości uzyskania rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej jedynie do osób, które po zakończeniu II wojny światowej przesiedliły się na obecne terytorium państwa polskiego, znajduje przy tym uzasadnienie zarówno w aspekcie socjalnym tego świadczenia, jak i w aspekcie zadośćuczynienia za zwłokę w uregulowaniu sytuacji prawnej zabużan. Zadośćuczynienie takie może bowiem dotyczyć jedynie tych grup osób, wobec których państwo polskie podjęło zobowiązanie do odpowiedniego uregulowania kwestii rozliczeń za pozostawione przez nie mienie. Dlatego, jak podkreślił Trybunał w wyroku z 23 października 2012 r., zasadne jest nawiązywanie podczas określania zasad przyznawania rekompensat za mienie zabużańskie do wymogów przewidzianych w umowach republikańskich - w szczególności posiadania obywatelstwa polskiego oraz faktu przemieszczenia się celem zamieszkania na terytorium Polski w jej powojennych granicach (SK 11/12, zob. też wyrok z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04). Trybunał zauważył przy tym, że wszystkie dotychczasowe akty dotyczące sytuacji zabużan przewidywały przesłankę przesiedlenia się osoby uprawnionej do otrzymania rekompensaty w obecne granice Polski (SK 11/12). Zdaniem Trybunału oczywiście bezzasadne jest więc twierdzenie, że ograniczenie zakresu osób uprawnionych do otrzymania rekompensaty jedynie do osób, które po II wojnie światowej zamieszkały na obecnym terytorium Polski, stanowi naruszenie prawa do ochrony praw majątkowych lub godzi w jego istotę. Inne osoby takiego prawa ze względu na jego charakter nie uzyskały. Analogiczne stanowisko zaprezentował również Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 17 października 2018 r. sygn. akt. SK 11/17. W ocenie Sądu prawidłowości stanowiska Ministra i Wojewody [...] nie kwestionują orzeczenia sądów administracyjnych powołane w piśmie procesowym z dnia 23 maja 2024 r. Wyroki te zostały wydany w odmiennych stanach faktycznych, w których byli właściciele nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej pozbawieni byli możliwości podjęcia decyzji odnośnie przesiedlenia się do Polski w nowych granicach. Osoby te zmarły na terenie ZSRR po przymusowym wywiezieniu lub uwięzieniu. Jak wynika natomiast z akt sprawy A.M. nie został pozbawiony możliwości podjęcia decyzji odnośnie przesiedlenia się do Polski w nowych granicach. Jak prawidłowo ustaliły organy obu instancji z oświadczeń W.M. z dnia 6 października 2017 r., L.M. z dnia 1 grudnia 2017 r., K.M. z dnia 11 lipca 2017 r. i K.M. z dnia 15 lipca 2017 r. wynika, że A.M. "w latach 1962 oraz 1963-1964 przebywał kilkanaście miesięcy w W." (k-44-46, 47, 48-50,51-53 akt administracyjnych). Zdaniem Sądu w zaskarżonej decyzji prawidłowo uznano, że wskazany pobyt A.M. nie miał był podjęty w celu stałego pobytu. Skarżący w toku postępowania nie przedstawiali informacji, które pozwalałaby na stwierdzenie, że A.M. podejmował działania (np. w zakresie zatrudnienia czy też uzyskania stałego miejsca zamieszkania) w celu stałego zamieszkania w Polsce. Tym samym organy obu instancji prawidłowo uznały, że A.M. na obecne terytorium RP nie powrócił z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej. W ocenie Sądu nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem Ministra, że determinujący charakter ma moment zakończenia II fali repatriacji, gdyż przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie wprowadzają jednoznacznej daty do której konieczny był powrót do Polski. Nie mniej jednak ustawodawca wyraźnie powiązał powrót do Polski z przyczynami związanymi z wybuchem II Wojny Światowej. Zdaniem Sądu Skarżący nie przedstawili informacji lub okoliczności wskazujących na brak możliwości powrotu A.M. do Polski w okresie wcześniejszym niż lata 60-te XX wieku. W konsekwencji za bezzasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. oraz art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Końcowo Sąd wskazuje, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła sprawa o sygn. SK 64/21 o zbadanie, między innymi, zgodności art. 1 w związku z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. "w zakresie, w jakim poszerza katalog przesłanek otrzymania prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej o przesłankę «przemieszczenia» lub «zamieszkania» właściciela nieruchomości położonej na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego następcy prawnego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych granicach" z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji, art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, art. 2 w związku z art. 64 ust. І i 2 Konstytucji, art. 7 w związku z art. 87 ust. 1, w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. W sytuacji zatem gdyby Trybunał Konstytucyjny uznał, że regulacja zawarta w art. 1 w związku z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. jest niezgodna ze wskazanymi wyżej wzorcami konstytucyjnymi, to wówczas zaktualizuje się zagadnienie ewentualnej możliwości żądania przez stronę wznowienia przedmiotowego postępowania administracyjnego w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a k.p.a.). Wobec powyższego Sąd uznał, że brak jest podstaw do zawieszenia postępowania sądowego. Ponownie rozpoznając sprawę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku ocenę prawną oraz dokona prawidłowego ustalenia udziałów Skarżących w prawie do rekompensaty, a także precyzyjnie określi nieruchomości będące przedmiotem rozstrzygnięcia Organu uwzględniając przy tym przyszłe rozstrzygnięcia w zakresie decyzji Wojewody [...] nr 4973/2023. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz.1800). Na koszty sądowe składa się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 złotych oraz wpis od skargi w kwocie 200 zł.